Tiết 47: Đồng chí
Chính Hữu

A. Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh
-Cảm nhận được vẻ đẹp chân thực giản dị của tình đồng chí, đồng đội và hình ảnh người lính cách mạng thể hiện trong bài thơ.
-Nắm được đặc sắc nghệ thuật của bài thơ: chi tiết chân thực, hình ảnh gợi cảm và cô đúc, giàu ý nghĩa biểu tượng.
- Rèn luyện năng lực cảm thụ và phân tích các chi tiết nghệ thuật, các hình ảnh trong một tác phẩm thơ giàu cảm hứng hiện thực và không thiếu sức bay bổng.
- Trọng tâm: phân tích vẻ đẹp của tình đồng chí, đồng đội cuả người lính.
B. Chuẩn bị:
* Thầy: Giáo án, chân dung tác giả,tập thơ “đầu súng trăng treo”, máy chiếu.
*Trò: soạn bài, trả lời câu hỏi theo yêu cầu.
C. Tiến trình dạy- học:
1.Sĩ số:
2. Kiểm tra bài cũ:(7 phút)
a. Hình ảnh ông ngư hiện lên như thế nào trong đoạn trích “ Lục Vân Tiên gặp nạn”?
b.Câu thơ nào thể hiện rõ quan niệm về người anh hùng của Nguyễn Đình Chiểu?
*Đáp án:
Câu a: +Đó là một ông lão nghèo làm nghề chài lưới.
+ Có tấm lòng nhân hậu sẵn sàng cứu giúp Lục Vân tiên nhưng không phải vì sự đền
ơn đáp nghĩa cứu người khác.
+ Sống cuộc đời thanh bần không màng danh lợi, yêu thích cuộc đời tự do tự tại.
Câu b: Ngư rằng lòng lão chẳng mơ
Dốc lòng nhân nghĩa há chờ trả ơn.
3.Bài mới:
Hoạt động của thầy
Hoạt động của trò
Nội dung cần đạt

Hoạt động 1:
Giới thiệu bài:(2 phút)
Vào những năm kháng chiến chống Pháp, đất nước ta sục sôi ý chí, quyết tâm đánh giặc . Hoà mình vào khí thế ấy, đã có hàng triệu thanh niên nhập ngũ. Những chiến sĩ dũng cảm can trường ấy đã trở thành một hình tượng, một đề tài trong thơ ca thời đó. Một trong những bài thơ viết rất hay về người lính, về tình đồng đội là bài “ Đồng chí” của nhà thơ chiến sĩ Chính Hữu.
Hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu bài thơ để thấy được tình đồng chí, đồng đội cao đẹp và cảm động của họ.
H
Hoạt động2:
*Giáo viên chiếu hình ảnh chân dung nhà thơ.
- Dựa vào chú thích trong SGK và những điều mình được biết, em hãy giới thiệu đôi nét về Chính Hữu?
*G/V nhận xét, bổ sung, chốt.









*Giáo viên cho học sinh xem tập thơ Đầu súng trăng treo .
-Trình bày những hiểu biết của em về bài thơ ở các khía cạnh:
+Hoàn cảnh sáng tác?
+Thể thơ?
+Phương thức biểu đạt chính?
*Giáo viên nhận xét,bổ sung,chốt:
Theo tác giả cho biết, Đồng chí được sáng tác vào đầu năm 1948. Trước đó không lâu,tác giả tham gia chiến dịch Việt Bắc với vai trò là chính trị viên đại đội, trực tiếp nếm trải mọi gian khổ của cuộc đời người lính. Kết thúc chiến dịch,ông bị ốm và được chăm sóc bởi những đồng đội của mình. Bài thơ ra đời ở thời điểm này với một mục đích rất cụ thể: “Viết ra để tặng đồng đội, tặng người bạn nông dân của mình”. Chính Hữu cho biết: “ bài thơ được làm nhanh” nhưng kì thực nó đã được thai nghén rất lâu từ những trải nghiệm chân thực của một người lính về những gian khổ và cả những ấm áp thiêng liêng của tình đồng đội.
* Hướng dẫn đọc: giọng đọc tha thiết ,tình cảm sâu lắng với nhịp điệu chậm rãi. Chú ý những câu thơ tự do, vần chân, cách đối xứng trong việc sắp xếp chi tiết, hình ảnh... Câu thơ “Đồng chí” cần đọc với giọng lắng sâu, suy ngẫm; ba dòng thơ cuối giọng đọc hơi lên cao để khắc hoạ những hình ảnh cụ thể và giàu ý nghĩa biểu tượng.
-Đọc và tìm hiểu chú giải 1,3.


Bài thơ có thể chia làm mấy phần? Cho biết nội dung từng phần?



*Giáo viên nhận xét, bổ sung, chốt.



-Mạch cảm xúc và suy nghĩ trong bài thơ được triển khai như thế nào trước và sau dòng thơ thứ bảy?
*Giáo viên giảng nhấn mạnh:
Bài thơ tập trung thể hiên vẻ đẹp và sức mạnh của tình đồng chí,đồng đội, nhưng ở mỗi đoạn sức nặng tư tưởng và cảm xúc được dồn tụ vào nhữngdòng thơ gây ấn tượng sâu đậm(các dòng 7,17,20)
+ Sáu dòng đầu có thể là sự lí giải về cơ sở của tình đồng chí.
+ Dòng 7 có cấu trúc đặc biệt(chỉ một từ với dấu chấm than) như một phát hiện, một lời khẳng định sự kết tinh tình cảm giữa những người lính.
+ Mười dòng tiếp theo,mạch cảm xúc khi dồn tụ ở dòng 7 lại tiếp tục khơi mở trong những hình ảnh,chi tiết biểu hiện cụ thể, thấm thía tình đồng chí và sức mạnh của nó.
+ Ba dòng thơ cuối được tác giả tách ra thành một đoạn kết, đọng lại và ngân rung với hình ảnh đặc sắc “đầu súng trăng treo” như là một biểu tượng giàu chất thơ về người lính.
-Sáu dòng đầu bài thơ đã nói về cơ sở
hình thành tình đồng chí của những người lính cách mạng. Cơ sở ấy là gì?
Cách viết của tác giả ở đây có gì đặcbiệtđể hướng người đọc tới tình đồng chí? Phân tích để nêu rõ tình đồng chí của người lính được hình thành một cách lô gích, tự nhiên như trong cuộc đời thật của họ?









*Giáo viên bình, giảng:
Sáu câu thơ đầu đã xuất hiên những từ ngữ để nói về người lính.Từ sự sóng đôi của “anh” và “tôi” trong từng dòng thơ( dường như vẫn là những thế giới riêng biệt).Rồi đến sự gần gũi “anh với tôi” trong một câu thơ và đến “đôi tri kỉ” –là một tình bạn keo sơn, gắn bó và cao hơn nữa là “ đồng chí!” . Như vậy từ rời rạc, đơn lẻ dần nhập thành chung ,thành một, khăng khít, khó tách rời.
- Dòng thơ thứ 7 có gì đặc biệt? Sự đặc biệt đó giúp em cảm nhận được điều gì về mạch cảm xúc và suy nghĩ trong bài thơ?
*Giáo viên bình, giảng:
Câu thơ thứ 7 , nhà thơ hạ một dòng thơ đặc biệt với hai tiếng “ Đồng chí” và dấu “!” tạo một nốt nhấn, một điểm tựa , một điểm chốt; nó như một đòn gánh gánh hai đầu là những câu thơ đồ sộ; nó vang lên như một sự phát hiện, một lời khẳng định, một tiếng gọi thiết tha,ấm áp , xúc động,lắng đọng trong lòng người về hai tiếng mới mẻ, thiêng liêng đó.Đồng thời, câu thơ như một bản lề gắn kết hai phần của bài thơ , làm nổi rõ một tất yếu, một kết luận: cùng hoàn cảnh xuất thân,cùng giai cấp, cùng lí tưởng thì trở thành đồng chí của nhau và mở ra một ý tiếp: đồng chí còn là như thế nào nữa?
- Đọc 10 câu thơ tiếp theo.
*Giáo viên chuyển ý : mười câu thơ tiếp theo được ngắt làm hai ý : 3câu đầu và 7 câu tiếp theo . - Hãy tìm những chi tiết, hình ảnh biểu hiện tình đồng chí, đồng đội của những người lính cách mạng trong 3 câu thơ đầu?Phân tích ý nghĩa, giá trị của những chi tiết, hình ảnh đó?
Gợi ý cụ thể:+ ba câu thơ viết về nội dung gì?
+ Câu thơ “giếng nước gốc đa nhớ người ra lính” sử dụng phép tu từ nào? giá trị biểu đạt của phép tu từ đó?
+ Tình đồng chí biểu hiện trong 3 câu thơ trên là gì?
- Từ “mặc kệ” đặt giữa câu thơ với hình ảnh làng quê quen thuộc đã gợi cho em cảm xúc gì về tình cảm của anh bộ đội vốn xuất thân từ nông dân trong kháng chiến chống Pháp?
*G/V có thể liên hệ đến mấy câu thơ của Thâm Tâm trong “Tống biệt hành”:
Mẹ thà coi như chiếc lá bay
Chị thà coi như là hạt bụi
Em thà coi như hơi rượu say.
-> Người chiến sĩ sẵn sàng từ bỏ cái rêng để cống hiến cái chung.









-7 dòng thơ tiếp theo vẫn nói về tình đồng chí, đồng đội một cách cụ thể. Chi tiết, hình ảnh, cách viết nào biểu hiện rõ điều đó? Phân tích?
- Hình ảnh nào (trong 7 câu thơ) làm em cảm động nhất? Vì sao?
*G/V có thể liên hệ đến câu thơ của Tố Hữu:
Hoan hô chiến sĩ Điện Biên
Năm mươi sáu ngày đêm khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt.
* Giáo viên bình giảng:
Bảy dòng thơ với những hình ảnh hết sức chân thực về cuộc sống , không một chút nào cường điệu hoá đã giúp người đọc hình dung ra cuộc sống gian khổ, thiếu thốn của người lính những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp. Đặc biệt hình ảnh “tay nắm lấy bàn tay” là một hình ảnh giàu giá trị biểu đạt. “ Tay nắm lấy bàn tay”không phải là cái bắt tay thông thường mà là cái bắt tay thân mật, thắm thiết,siết chặt tình đồng chí keo sơn. Cái bắt tay để truyền cho nhau sức mạnh chiến đấu, truyền cho nhau tình yêu thương, cổ vũ cho nhau vượt qua khó khăn, thử thách. Cái bắt tay âm thầm, lặng lẽ , không cần ồn ào, không cần lời nói hoa mĩ,họ chỉ cần trao nhau hơi ấm từ lòng bàn tay, hơi ấm từ trái tim, vì họ đã hiểu rõ lòng nhau, vì họ “thương nhau”. Hơi ấm lan toả cả hai người, làm hai người nở một nụ cười, dù là “buốt giá”. Hơi ấm đủ làm xoá đi cái nhợt nhạt, lạnh căm của mùa đông, đủ để sưởi ấm lên tình đồng chí, đồng đội.
- Đọc diễn cảm 3 câu thơ cuối?
- Những câu thơ cuối bài gợi cho em suy nghĩ gì về người lính và cuộc chiến đấu?













- Đánh giá về câu thơ “đầu súng trăng treo” có ý kiến cho rằng đó là câu thơ hay nhất, kết tinh mọi giá trị toàn bài. ý kiến của riêng em như thế nào? Hãy phân tích vẻ đep và ý nghĩa của hình ảnh đó?
* Giáo viên bình giảng:
“ Đầu súng trăng treo” là một hình ảnh thơ rất thực và cũng rất lãng mạn. trong những đêm rừng khuya, ngươì lính còn có thêm một người bạn nữa là vầng trăng, trăng trôi trên n