Đọc hiểu văn bản
Chương I: Đọc hiểu văn bản – mục đích, ý nghĩa, điều kiện và phương pháp chung
Khái niệm và các cấp độ loại hình đọc hiểu.
Thế nào là đọc hiểu.
Đọc là gì?
Đọc là một hoạt động của con người, dùng mắt để nhận biết các kí hiệu và chữ viết, dùng trí óc để tư duy và lưu giữ những nội dung mà mình đã đọc và sử dụng bộ máy phát âm phát ra âm thanh nhằm truyền đạt đến người nghe.
Lưu ý : - đối với người đọc phải đọc đúng (chuẩn về mặt chính âm, ngắt nghỉ đúng chỗ, đúng các hệ thống trong văn bản, đọc đúng giọng điệu)
-Đọc diễn cảm: sử dụng ngữ điệu trong khi đọc (tiết tấu, cao độ, điều chỉnh âm lượng)
Hiểu là gì?
Hiểu là phát hiện và nắm vững mối liên hệ của sự vật, hiện tượng, đối tượng nào đó và ý nghĩa của mối quan hệ đó. Hiểu còn là sự bao quát hết nội dung và có thể vận dụng vào đời sống.
Cụ thể: hiểu là phải trả lời được các câu hỏi: cái gì? Như thế nào? Làm như thế nào?
Trong các tác phẩm văn chương, chúng ta cần phải hiểu:
Nội dung của văn bản.
Mối quan hệ ý nghĩa của văn bản do tác giả tổ chức và xây dựng.
Cần khẳng định được mục đích, ý đồ, nội dung hiện thực, tiền giả định, sự khái quát hoá của tác giả trong van bản.
Đánh giá được tư tưởng của tác giả.
Phải hoà đồng thông tin và tư tưởng của tác giả với tri thức và kinh nghiệm phù hợp của người đọc.
Khái niệm đọc hiểu văn bản
Là đọc kết hợp với sự hình thành năng lực giải thích, phân tích, khái quát, biện luận đúng sai về logic, tức là kết hợp với năng lực, tư duy và biểu đạt.
Đọc hiểu là khái niệm bao chùm có nội dung quan trọng trong quá trình dạy văn, nó là một khái niệm khoa học chỉ mức độ cao nhất của hoạt động học, đọc hiểu cũng chỉ năng lự của người đọc.
Các cấp độ đọc hiểu.
Đọc tái hiện
Đọc giải thích
Đọc sáng tạo
Đọc đánh giá
Đọc nghiên cứu
Đọc suy ngẫm và liên tưởng
Các loại hình đọc hiểu
Đọc thành tiếng: tức là hoạt động đọc sử dụng thị giác để tác động lên văn bản từ trên xuống dưới, từ trái qua phải, đồng thời sử dụng trí óc để phân tích, tư duy, ghi nhớ. Sau đó sử dụng cơ quan phát âm để phát ra thành tiếng nhằm mục đích hướng tới một đối tượng nghe nào đó.
Đọc thầm: tức là hoạt động đọc sử dụng thị giác để tác động lên văn bản từ trên xuống dưới, từ trái qua phải, đồng thời sử dụng trí óc để phân tích, tư duy, ghi nhớ.
Đọc mang tính chất nghệ thuật: về thực chất là việc đọc trong quá trình hình thành các cơ chế đọc.
Mục đích và ý nghĩa của việc đọc hiểu
Mục đích
Qua đọc hiểu văn bản văn chương, thấy được giá trị đặc sắc của các yếu tố nghệ thuật, nghĩa văn bản của từ ngữ trong cấu trúc văn bản, tạo ra sự hiểu biết thấu đáo về tác phẩm trên cơ sở thống nhất các tiền giả định (vấn đề thể loại, hình tượng, hoàn cảnh diễn xướng, nguyên tắc xây dựng biểu tượng…), tăng cường khả năng kết nối kiến thức nhằm mở rộng hiểu biết, bởi đọc hiểu cũng là một cách để người đọc vươn tới những chân trời rộng lớn và mới lạ của tri thức nhân loại.
Ý nghĩa
Vận dụng thành thạo nội dung đọc hiểu văn bản sẽ góp phần thay đổi hệ hình phương pháp dạy học văn. Cái mới ở đay là từng bước chuyển hoá việc giảng của một người thành việc đọc của nhiều người trong quá trình dạy học văn.
Điều kiện của đọc hiểu
Văn bản, tài liệu, sách công cụ, tri thức: đây là điều kiện đầu tiên để có thể tiến hành đọc hiểu
Ý thức chủ thể của người đọc: người đọc là người tiếp nhận văn bản. Không có người đọc, văn bản chỉ còn tồn tại ở khía cạnh vật thể. Bởi vậy, người đọc cần có ý thức rõ ràng là đọc thực dụng hay đọc thưởng thức.
Đọc thực dụng: đọc và chỉ tập trung vào vấn đề mình quan tâm để tìm tư liệu, để nghiên cứu (làm luận án, đối chiếu với lịch sử…)
Đọc thưởng thức: chú ý tới cả nội dung và hình thức nghệ thuật của tác phẩm, tìm niềm vui trong việc thưởng thức cái hay, cái đẹp của câu chữ, hình tượng, kết cấu của tác phẩm. Qua đó, người đọc có thể tự đối thoại với mình và với tác giả. Từ đó, kích