ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP
DẠY HỌC ĐỊA LÍ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
PGS,TS Trần Đức Tuấn
Khoa Địa lí, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

I. VÌ SAO CẦN PHẢI ĐỔI MỚI?
Ngày nay, khi cuôc cách mạng KHKT phát triển như vũ bão kéo theo những thay đổi lớn lao trong đời sỗng kinh tế- xã hội, khi mà thế giới đang bước vào thời đại của toàn cầu hoá và phát triển bền vững thì ngành giáo dục và đào tạo đứng trước những thách thức và vận hội mới. “Nhà trường cần phải đào tạo ra những con người lao động tự chủ, năng động, sáng tạo, có năng lực, giải quyết những vấn đề thực tế, góp phần xây dựng đất nước giàu mạnh về kinh tế, một xã hội công bằng và văn minh”.
Từ những năm 90, những đổi mới về mục tiêu, nội dung chương trình, sách giáo khoa địa lí ở bậc trung học phổ thông theo nhũng định hướng của cải cách giáo dục đã được tiến hành và trên thực tế nó đã tạo ra những cơ sỏ rất quan trọng cho việc đổi mới phương pháp dạy học địa lí. Điều đáng tiếc là cho đến nay, việc đổi mới phương pháp dạy học địa lí diễn ra còn chậm chạp, chưa đáp ứng những yêu cầu của cải cách giáo dục và làm cho chất lương của dạy học địa lí vẫn chưa đuọc nâng cao một cách đáng kể. Bức tranh chung về dạy học địa lí ở các trường THPT hiện nay là:
Phổ biến trong cách dạy hiện nay vẫn là thuyết trình, liệt kê kiến thức, thày nói nhiều mà không kiểm soát được công việc học của người học trò. Trong nhiều giờ học địa lí, học sinh có ít cơ hội để tự xây dựng nên kiến thức của mình. Các em ít có điều kiện để suy xét, thảo luận và sử dụng những ý tưởng nhằm tái sắp xếp cấu trúc những ý tưởng đó thành những ý nghĩa riêng và “làm chủ” những ý tưởng mà các em xủ lí.
Việc tạo động cơ, gây hứng thú cho học sinh và thực hiện các hình thức khen thưởng động viên khác nhau đã không được giáo viên quan tâm một cách thích đáng. Trong một số lớp học, học sinh yếu kém được giao những bài tập như các học sinh khá giỏi, bài tập khó đến mức các em không giành được thành công thực sự. Một số em hiếm khi, hoặc không bao giờ được khen thưỏng hoặc động viên gì cả. Bài kiểm tra ít khi được chấm ngay và kiến thức được dạy mà trong nhiều tháng mà ít khi được nhắc lại. Do đó, học sinh chỉ còn cách buông xuôi.
Quan sát thấy trong nhiều giờ học địa lí hội chứng “nhàm chán”. Học sinh tỏ ra không quan tâm nhiều đến nội dung bài học, ít chịu trách nhiệm về việc học của bản thân mình và trở thành ngưòi học thụ động. Trong suy nghĩ của nhiều học sinh, môn địa lí là môn học phụ, môn học của trí nhớ, môn ”học thuộc lòng” chứ không phải là môn học của tư duy.
Có thể nói, cách dạy và học địa lí nêu trên đã làm hại đến việc phát triển trí tuệ của học sinh, làm cho học sinh mất hết hứng thú khi học môn địa lí và làm cho việc dạy học địa lí trở thành gánh nặng của cả thày và trò. Vì vậy, tiếp tục đổi mới có hiệu quả các phương pháp dạy học địa lí đang nổi lên như một trong những vấn đề quan trọng nhất mà cải cách giáo dục bộ môn địa lí ở trường phổ thông phải tiếp tục quan tâm giải quyết.
II. MỤC TIÊU CỦA ĐỔI MỚI LÀ GÌ?
2.1. Mục tiêu trực tiếp
Đổi mới phương pháp dạy học địa lí trước hết được thể hiện ra ở sự đổi mới phong cách dạy của thày và phong cách học của trò. Phong cách dạy học lấy thầy làm trung tâm với đặc trung là thày phát thông tin, trò tiếp nhận thông tin, hoặc đơn giản hơn là thày đọc trò chép đã trở nên hết sức lỗi thời. Khi mà người thày chỉ quan tâm đến việc nhồi nhét kiến thức mà không hề quan tâm đên nhu cầu, hứng thú của học sinh và khi người học sinh không có trách nhiệm đến việc học tập của chính mình thì không thể nói đến thành công của dạy và học. Phong cách dạy học mới thể hiện ra ở những đặc trưng hết sức quan trọng như: người thày thiết kế các tình hưống để học sinh tự khai thác, tự chiếm lĩnh và kiến tạo kiến thức và tạo ra các cơ hội để người học sinh có thể suy nghĩ nhiều hơn, hoạt động nhiều hơn và có trách nhiệm nhiều hơn đối với việc học tập của mình.
2.2. Mục tiêu tối cao
Đổi mới phong cách dạy học địa lí không phải mục đích tự thân. Mục tiêu tối cao của sự đổi mới PPDH là nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc dạy học