Bài 3. ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG CỦA GEN
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC.
1. Kiến thức: Sau khi học xong bài này HS phải:
Trình bày được khái niệm và các cấp độ điều hoà của gen
Trình bày được cơ chế điều hoà hoạt động của các gen qua operon ở sinh vật nhân sơ
Trình bày được ý nghĩa điều hoà hoạt động của gen ở sinh vật nhân sơ
2. Kĩ năng: Rèn một số kĩ năng:
Quan sát tranh hình phát hiện kiến thức
Phân tích so sánh khái quát kiến thức
Vận dụng lý thuyết giải thích các hiện tượng thực tế
3. Thái độ: Hình thành niềm ham mê khám phá khoa học
II.. CHUẨN BỊ.
- Giáo viên: Giáo án, SGK, hình 3.1, 3.2a, 3.2b. SGK.
- Học sinh: SGK, hoàn thành tốt yêu cầu về nhà của tiết trước.
III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC.
1. Ổn định tổ chức lớp : Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số.
2. Kiểm tra : - Diễn biến và kết quả của quá trình phiên mã ?
- Quá trình dịch mã tại ribôxôm diễn ra như thế nào?
3. Bài mới:
Hoạt động của thầy và trò
Nội dung kiến thức cơ bản.

* Hoạt động 1: Khái niệm hoạt động điều hòa hoạt động của gen.
GV: Nêu khái niệm điều hòa hoạt động của gen?
+ Điều hòa hoạt động của gen phụ thuộc vào những yếu tố nào?
+ Cơ chế nào giúp tế bào tổng hợp protein cần thiết vào lúc thích hợp?
HS: Thực hiện theo yêu cầu của GV để trả lời câu hỏi.
GV: Nhận xét, bổ sung:

* Hoạt động 2: Tìm hiểu cơ chế điều hòa hoạt động của gen ở sinh vật nhân sơ.

GV: Ôpêrôn lac là gì? Cho ví dụ.
HS: Đọc mục II trang 18 trả lời câu hỏi.
GV: Nhận xétvà bổ sung để hoàn thiện kiến thức.
GV: + Cấu tạo của ôpêrôn lac gồm các thành phần nào?
HS: Trả lời câu hỏi, lớp nhận xét bổ sung.
GV: Nhận xét và bổ sung để hoàn thiện kiến thức.







GV: Yêu cầu HS quan sát hình 3.2a, 3.2b trang 16, 17 SGK và hoàn thành PHT
Đặc điểm
môi trường không lac tôzơ
môi trường có lactôzơ

Hoạt động của gen điều hòa (R)



 Hoạt động của Prôtêin ức chế



Hoạt động của nhóm gen cấu trúc



:
HS: Thảo luận trong nhóm -> đại diện của nhóm trình bày -> Các HS khác bổ sung.

GV: Nhận xét, đánh giá, tổng kết.
I. KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG CỦA GEN.
- Điều hòa hoạt động của gen là điều hòa lượng sản phẩm của gen được tạo ra.
- Điều hòa hoạt động của gen xảy ra ở nhiều mức độ :
+ Điều hòa phiên mã : Điều hòa số lượng mARN được tổng hợp trong tế bào.
+ Điều hòa dịch mã : Điều hòa lượng prôtêin được tạo ra.
+ Điều hòa sau dịch mã : Làm biến đổi prô têin sau khi đựơc tổng hợp để thực hiện chức năng nhất định.

II. ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG CỦA GEN Ở SINH VẬT NHÂN SƠ.
1. Cấu trúc của ôpêrôn lac
* ôpêron là một cụm gen cấu trúc có chung cơ chế điều hòa..
VD: ô pê rôn lac ở vi khuẩn E.Coli điều hòa tổng hợp các enzim giúp chúng sử dụng đường lactôzơ.
* Ôpêrôn lac gồm 3 thành phần:
- Nhóm gen cấu trúc (Z, Y, A): Quy định tổng hợp enzim tham gia vào các phản ứng phan giải đường lactôzơ.
- Vùng vận hành (O): là vị trí tương tác với chất prôtêin ức chế ngăn cản phiên mã.
- Vùng khởi động (P): Là nơi mà ARN polimeraza bám vào và khởi đầu phiên mã.



2. Cơ chế hoạt động của ôpêrôn lac ở E.Coli.
Đáp án PHT
Đặ điểm
môi trường không lac tôzơ
môi trường có lactôzơ

Hoạt động của gen điều hòa(R)
tổng hợp prôtêin ức chế.
tổng hợp prôtêin ức chế.

 Hoạt động của Prôtêin ức chế
bám vào vùng vận hành
liên kết với phân tử lactôzơ ( biến đổi cấu hình không gian ( không liên kết được với vùng vận hành

Hoạt động của nhóm gen cấu trúc
không hoạt động phiên mã
hoạt động phiên mã ( dịch mã ( pr phân giải đường lactôzơ . ( hết lactôzơ, prôtêin ức chế liên kết vời vùng vận hành, phiên mã bị dừng.



4. Củng cố: Trong tế bào