TÀI LIỆU CƠ BẢN VỀ DIỄN ĐÀN HỢP TÁC Á – ÂU (ASEM) VÀ SỰ THAM GIA CỦA VIỆT NAM

I/ Vài nét về ASEM 1/  Giới thiệu chung về ASEM: Thành lập: Tháng 3/1996, Tiến trình Hợp tác Á-Âu (Asia-Europe Meeting - gọi tắt là ASEM) được chính thức thành lập theo sáng kiến của Xinh-ga-po và Pháp, và dưới sự ủng hộ tích cực của ASEAN. Đây là diễn đàn đối thoại phi chính thức giữa các Nguyên thủ và Người đứng đầu Chính phủ của các nước thành viên ASEM.
Thành viên: Số lượng thành viên của ASEM tăng từ 26 (từ năm 1996) lên 39 thành viên (tại ASEM 5, Hà Nội, năm 2004) và 45 thành viên hiện nay (Danh sách kèm theo). Đến nay, vai trò cùa ASEM trên thế giới ngày càng tăng, chiếm 58% dân số thế giới, gần 60 % tổng kim ngạch thương mại thế giới  và khoảng 50% GDP toàn cầu.
Mục tiêu: tạo dựng "một mối quan hệ đối tác mới toàn diện giữa Á - Âu vì sự tăng trưởng mạnh mẽ hơn" và “tạo ra sự hiểu biết sâu sắc hơn giữa nhân dân hai châu lục và thiết lập đối thoại chặt chẽ giữa các đối tác bình đẳng”, “duy trì và tăng cường hòa bình và ổn định cũng như phát huy các điều kiện cần thiết cho sự phát triển kinh tế và xã hội bền vững”.
Nguyên tắc hoạt động: Theo “Khuôn khổ Hợp tác Á-Âu 2000” (AECF 2000), thông qua tại Cấp cao ASEM 2, tháng 4/1998 và Cấp cao ASEM 3, tháng 10/2000.
(i) Đối tác bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau và cùng có lợi (ii) ASEM là một tiến trình mở và tiệm tiến, không chính thức nên không nhất thiết phải thể chế hóa.  (iii) Quyết định trên cơ sở đồng thuận chứ không ký kết hay bỏ phiếu. (iv) Tăng cường nhận thức và hiểu biết lẫn nhau thông qua một tiến trình đối thoại và tiến tới hợp tác trong việc xác định các ưu tiên cho các hoạt động phối hợp và hỗ trợ lẫn nhau. (v) Triển khai cả 3 lĩnh vực hợp tác chủ yếu với sự thúc đẩy đồng đều - tăng cường đối thoại chính trị, thúc đẩy hợp tác kinh tế và đẩy tới hợp tác trong các lĩnh vực khác. (vi) Việc mở rộng thành viên được thực hiện trên cơ sở nhất trí chung của các Vị đứng đầu Nhà nước và Chính phủ.
Cấp quyết định chính sách là Hội nghị Cấp cao, gồm các vị đứng đầu Nhà nước hoặc Chính phủ của các nước ASEM, Chủ tịch Uỷ ban Châu Âu và Tổng Thư ký ASEAN, họp hai năm một lần, luân phiên Á-Âu. Quyết định phương hướng hoạt động, kết nạp thành viên mới; thông qua các vấn đề lớn và dài hạn, cũng như các lĩnh vực ưu tiên trong từng giai đoạn.
Về cơ chế hoạt động: Bộ trưởng Ngoại giao và Trưởng Quan chức cao cấp ngoại giao (SOM) là kênh điều phối chung toàn bộ các hoạt động. Bộ trưởng kinh tế, tài chính, văn hóa và cấp thứ trưởng điều phối trong các lĩnh vực này. Các Bộ trưởng khác (môi trường, giáo dục-đào tạo, khoa học-công nghệ, di cư, lao động…) nhóm họp khi cần thiết .
Cơ chế điều phối hoạt động thường xuyên: ASEM chưa được thể chế hoá, chưa có Ban Thư ký thường trực, nên toàn bộ công việc điều phối thường xuyên do bốn điều phối viên đảm nhận (1 từ ASEAN - hiện là Brunây và 1 từ Đông Bắc Á - hiện là Trung Quốc, điều phối viên thường xuyên EC và nước Chủ tịch đương nhiệm của EU - hiện là Pháp). Các điều phối viên thu thập và cung cấp thông tin cho các thành viên, thay mặt cho khu vực mình trao đổi với các khu vực khác về các vấn đề, sơ bộ chuẩn bị cho các hoạt động chính hàng năm. Để hỗ trợ việc trao đổi thông tin, một Ban Thư ký điện tử, đặt tại Ban Thư ký ASEAN đã được lập, song hiện còn nhiều khó khăn.
2/  ASEM qua các kỳ Cấp cao: Trong 12 năm tồn tại, ASEM đã qua 6 Hội nghị Cấp cao:
ASEM 1 lần đầu tiên được tổ chức tại Băng Cốc (Thái Lan) tháng 3/1996 với chủ đề “Tạo dựng một quan hệ đối tác mới toàn diện Á - Âu vì sự phát triển mạnh mẽ hơn”. Đây là Hội nghị cấp cao thành lập ASEM; diễn ra trong bối cảnh xu thế mạnh mẽ của toàn cầu hóa và kinh tế Đông Á phát triển ở đỉnh cao. Quan hệ kinh tế ngày càng tăng giữa hai khu vực là cơ sở cho quan hệ đối tác mạnh mẽ giữa châu Á và châu Âu để xây dựng một quan hệ hợp tác Á - Âu toàn diện.
ASEM 2 diễn