Mở đầu
I. Lý do chọn đề tài
Thế kỷ XXI mở ra nhiều thách thức và vận hội đối với đất nước. Đại hội Đảng lần thứ VIII đã quyết định công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước nhằm mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh, đất nước vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội “Giáo dục phải thực sự trở thành quốc sách hàng đầu...Cải tiến chất lượng dạy và học để hoàn thành tốt việc đào tạo bồi dưỡng nguồn lực con người cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” (Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ VIII). Theo định hướng đó thì bậc tiểu học là nền tảng.
Mục tiêu giáo dục tiểu học đều góp phần hình thành và phát triển nhân cách của trẻ và cung cấp cho trẻ những trí thức cần thiết. Dạy văn miêu tả ở học sinh (HS) tiểu học có nhiệm vụ rất quan trọng là rèn kĩ năng nói và viết. Nhưng HS còn lúng túng không biết nói gì? viết gì? vì vậy dạy cho HS biết quan sát để tìm ý và hình thành một thói quen chuẩn bị làm tốt bài văn miêu tả là một yêu cầu quan trọng. Muốn quan sát tốt, HS cần nắm được cách quan sát và những yêu cầu quan sát. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện, do chưa quan tâm đúng mức nên việc rèn luyện các kĩ năng ở mỗi kiểu bài tập làm văn chưa hiệu quả; trong đó phải kể đến kĩ năng quan sát - kĩ năng cơ bản của văn miêu tả ở HS lớp 4 còn yếu. Điều này nếu không tìm biện pháp giải quyết sớm sẽ gây khó khăn không chỉ cho quá trình thực hiện yêu cầu bài văn miêu tả lớp 4 của HS mà còn ảnh hưởng tới khả năng tiếp nhận kiến thức cao hơn về thể loại này khi các em học lên trung học cơ sở.
Bởi vậy, chúng tôi cho rằng rèn luyện kĩ năng quan sát cho HS trong dạy học văn miêu tả lớp 4 là việc làm cần thiết, nhất là trong thời điểm sách giáo khoa lớp 4 cải cách mới được triển khai dạy đại trà.
II. Lịch sử vấn đề
Nhận thức được tầm quan trọng của văn miêu tả nên đã có không ít công trình, tài liệu đã trực tiếp hoặc gián tiếp nghiên cứu về kiểu bài này và đã đạt được thành công nhất định góp phần vào việc nâng cao chất lượng dạy học văn miêu tả ở trường phổ thông nói chung. Cụ thể là:
+ Tô Hoài, một số kinh nghiệm viết văn miêu tả, NXBGD 2003.
+ Lê Phương Nga - Nguyễn Trí, giáo trình phương pháp dạy học tiết việt lớp 2, NXBSP 2006.
+ Vũ Tú Nam - Phạm Hổ - Bùi Hiển - Nguyễn Quang Sáng, văn miêu tả và văn kể chuyện, NXBGD 2001.
Nhìn chung, người viết dù đã nghiên cứu thể loại văn miêu tả dưới nhiều góc độ khác nhau song chưa đi sâu rèn các kĩ năng làm văn cụ thể mà chỉ dừng lại ở mức độ khái quát bằng những lý luận chung nhất. Điểm chung giữa các công trình này là các tác giả đã dành sự quan tâm nhiều hơn đến việc hướng dẫn HS lập dàn ý hay hướng dẫn cách trình bày bài làm mà bỏ qua hoặc xem nhẹ hoạt động quan