PhÇn v¨n häc viÖt nam
t¸c gia: nguyÔn ¸i quèc- hå chÝ minh
I. TiÓu sö:
1. Tãm t¾t nÐt chÝnh vÒ tiÓu sö:
2. Nh÷ng yÕu tè gãp phÇn t¹o nªn sù nghiÖp v¨n häc:
- Ng­êi ®· sinh ra trªn quª h­¬ng vµ gia ®×nh cã truyÒn thèng hiÕu häc, yªu n­íc
- Ng­êi ®· sinh ra trong hoµn c¶nh n­íc mÊt, nhµ tan-> t×nh yªu n­íc ch¸y báng nªn Ng­êi ®· chän cho m×nh sù nghiÖp cøu n­íc
- Trong ho¹t ®éng CM, Ng­êi nhËn thøc v¨n ch­¬ng nh­ lµ vò khÝ
- Ng­êi cã mét tµi n¨ng thùc sù
II. Sù nghiÖp v¨n häc :
1. Quan ®iÓm s¸ng t¸c :
-HCM xem v¨n nghÖ lµ mét ho¹t ®éng tinh thÇn, phôc vô cã hiÖu qu¶ cho sù nghiÖp CM, nhµ v¨n còng ph¶i ë gi÷a cuéc ®êi, gãp phÇn vµo sù nghiÖp ®Êu tranh vµ ph¸t triÓn XH
- HCM ®Æc biÖt chó ý ®Õn ®èi t­îng th­ëng thøc v¨n ch­¬ng trong thêi ®¹i CM ph¶i coi qu¶ng ®¹i quÇn chóng lµ ®èi t­îng phôc vô.
- HCM lu«n quan niÖm TP v¨n ch­¬ng ph¶i cã tÝnh ch©n thËt
2. C¸c t¸c phÈm : 3 lÜnh vùc: v¨n chÝnh luËn, truyÖn kÝ, th¬ ca.
a, V¨n chÝnh luËn: C¸c bµi b¸o, B¶n ¸n chÕ ®é thùc d©n Ph¸p; Tuyªn ng«n ®éc lËp; lêi kªu gäi toµn quèc kh¸ng chiÕn(1946); kh«ng cã g× quÝ h¬n ®éc lËp tù do(1966); di chóc(1969)
b, TruyÖn vµ kÝ: Vi hµnh; NhËt kÝ ; GiÊc ngñ 10 n¨m; Võa ®i ®­êng võa kÓ truyÖn(1963)
c, Th¬ ca: NhËt kÝ trong tï(1942-1943); th¬ HCM(1967); th¬ ch÷ H¸n HCM(1990)
III. phong c¸ch nghÖ thuËt:
-§a d¹ng mµ thèng nhÊt, kÕt hîp s©u s¾c mµ nhuÇn nhuþ gi÷a chÝnh trÞ vµ v¨n ch­¬ng, gi÷a t­ t­ëng vµ nghÖ thuËt, gi÷a truyÒn thèng vµ hiÖn ®¹i
-ë mçi thÓ lo¹i, ng­êi ®Òu cã phong c¸ch riªng, ®éc ®¸o:
+V¨n chÝnh luËn béc lé t­ duy s¾c s¶o,giµu tri thøc v¨n ho¸, g¾n lý luËn víi thùc tiÔn,giµu tÝnh luËn chiÕn, vËn dông cã hiÖu qu¶ nhiÒu ph­¬ng thøc biÓu hiÖn
+TruyÖn vµ kÝ: ngßi bót chñ ®éng, s¸ng t¹o ®Ëm chÊt trÝ tuÖ vµ hiÖn ®¹i, cã tÝnh chiÕn ®Êu cao
+Th¬:
*Th¬ tuyªn truyÒn: gi¶n dÞ, gÇn gòi, ®Ô thuéc, dÔ nhí
*Th¬ nghÖ thuËt : hµm sóc, uyªn th©m, cæ ®iÓn mµ hiÖn ®¹i, thÐp mµ t×nh.
.................................................................................................................................................................................
vi hµnh
nguyÔn ¸i quèc
I. T×m hiÓu chung:
1. Hoµn c¶nh s¸ng t¸c- Môc ®Ých s¸ng t¸c:
- 1922 thùc d©n Ph¸p ®­a vua Kh¶i §Þnh sang Ph¸p
- 1923 NAQ ®· viÕt mét lo¹t TP ®Ó v¹ch trÇn ©m m­u cña chÝnh phñ Ph¸p vµ lËt tÈy bé mÆt bï nh×n b¸n n­íc cña Kh¶i §Þnh
- §èi t­îng s¸ng t¸c lµ ng­êi d©n Pari B¸c viÕt b»ng tiÕng Ph¸p theo nghÖ thuËt Ch©u ¢u hiÖn ®¹i
2. Chñ ®Ò: v¹ch trÇn bé mÆt thËt bï nh×n lè l¨ng cña Kh¶i §Þnh vµ ©m m­u th©m ®éc nham hiÓm cña thùc d©n Ph¸p ®èi víi nh©n d©n c¸c n­íc thuéc ®Þa
II. Ph©n tÝch:
1. Gi¸ trÞ néi dung:
a, Ch©m biÕm lËt tÈy b¶n chÊt bï nh×n cña K§
* Ch©n dung K§ qua c¸i nh×n cña nh©n d©n Ph¸p
- DiÖn m¹o : mòi tÑt, mÆt bñng nh­ vá chanh
- Trang phôc : ngãn tay ®eo ®Çy nh÷ng nhÉn, c¸i chôp ®Ìn chôp lªn c¸i ®Çu quÊn kh¨n
- Cö chØ th¸i ®é: nhót nh¸t, lóng tóng
- Hµnh ®éng : lÐn lót cã mÆt t¹i tr­êng ®ua, tiÖm cÇm ®å, ga tµu ®iÖn ngÇm
-> K§ hiÖn lªn nh mét thø ®å cæ xa l¹ kÖch cìm lè l¨ng trong XH ph­¬ng t©y hiÖn ®¹i h¾n kh«ng cã t­ c¸ch cña mét ®Õ v­¬ng
- Ch©n dung K§ ®­îc dùng lªn qua sù miªu t¶ cña ®«i trai g¸i ng­êi Ph¸p-> ®¶m b¶o ®­îc tÝnh kh¸ch quan
- Hä gäi K§ lµ h¾n, ng­êi kh¸ch cña chóng ta, anh vua, so s¸nh víi nh÷ng trß gi¶i trÝ tÇm th­êng-> vua K§ nh­ mét thø ®å ch¬i, mét con rèi, mét trß gi¶i trÝ rÎ tiÒn
=> H¹ bÖ K§ h¾n kh«ng xøng ®¸ng lµ kÎ ®¹i diÖn quèc gia chuyÕn ®i cña h¾n chØ nh»m môc ®Ých ®µng ®iÕm kh«ng ph¶i v× lîi Ých cña ®Êt n­íc
* Lêi kÕt téi K§ qua liªn t­ëng b×nh luËn cña ng­êi kÓ truyÖn
- Nhê ®Õn chuyÖn xa, vua ThuÊn- Pie-> hä vi hµnh xøng ®¸ng-> phª ph¸n K§ víi nh÷ng hµnh tung mê ¸m tÇm th­êng-> kÕt téi K§: téi lµm nhôc quèc thÓ
- T¸c gi¶ ®Æt ra rÊt nhiÒu c©u hái : ph¶i ch¨ng ngµi muèn biÕt…=> chÊt vÊn K§ tõ ®ã ®i ®Õn kÕt téi K§: h¹i n­íc h¹i d©n, b¸n n­íc vµ lµm tay sai cho Ph¸p
b. V¹ch trÇn bé mÆt gi¶ rèi th©m ®éc cña thùc d©n Ph¸p:
* Tè c¸o chÝnh s¸ch cai trÞ cña Ph¸p ë thuéc ®Þa
- “ C«ng b¶o hé” khai th¸c vµ lµm kiÖt quÖ kinh tÕ tµi chÝnh §«ng D­¬ng: Nhµ b¨ng §«ng D¬ng lu«n c¹n r¸o=> chÝnh s¸ch bãc lét
- “C«ng khai ho¸” b»ng r­îu cån vµ thuèc phiÖn=> chÝnh s¸ch ngu d©n
* Tè c¸o chÝnh s¸ch khñng bè ë chÝnh quèc:
- V¹ch trÇn luËn ®iÖu “tù do b×nh ®¼ng b¸c ¸i” : ngay t¹i n­íc Ph¸p chÝnh phñ Ph¸p ®· thi hµnh chÝnh s¸ch khñng bè theo dâi nh÷ng ng­êi yªu n­íc ViÖt Nam trªn n­íc Ph¸p
=>: T¸c phÈm ®¹t ®­îc c¶ hai môc ®Ých ph¶n ®Õ vµ ph¶n phong
2. Nh÷ng s¸ng t¹o nghÖ thuËt:
a, Nh÷ng t×nh huèng nhÇm lÉn ®éc ®¸o
- §«i trai g¸i ng­êi Ph¸p nhÇm TG lµ K§.
- D©n chóng Ph¸p nhÇm nh÷ng ng­êi VN trªn ®Êt Ph¸p lµ K§
- ChÝnh phñ Ph¸p nhÇm nh÷ng ng­êi An Nam trªn ®Êt Ph¸p ®Òu lµ K§
=> 3 t×nh huèng liªn tiÕp t¨ng cÊp
* ý nghÜa:
- ThÓ hiÖn th¸i ®é kh¸ch quan cña ng­êi kÓ chuyÖn
- T×nh huèng nh­ ®ïa nh­ bÞa lµm t¨ng tÝnh hµi h­íc khiÕn cho K§ hiÖn lªn cµng trë lªn lè bÞch nh­ mét c©u truyÖn tiÕu l©m
b, H×nh thøc viÕt th­ :
- B¸c viÕt th­ cho c« em hä ë An Nam
* ý nghÜa: t¹o ®­îc sù gÇn gòi vµ kh«ng khÝ nh­ thËt
-KhiÕn cho TP hÊp dÉn mang d¸ng dÊp mét bøc th­ t×nh
- Cã thÓ ®­a ra nh÷ng ph¸n ®o¸n gi¶ ®Þnh
- §æi giäng chuyÓn c¶nh kinh ho¹t, liªn hÖ t¹t ngang so s¸nh tho¶i m¸i
c, Nh÷ng thµnh c«ng kh¸c:
- NghÖ thuËt lµm b¸o
- Ng«n ng÷ sinh ®éng hÊp dÉn ®a giäng ®iÖu
- ThÓ v¨n trµo phóng th©m thuý s©u cay
- NghÖ thuËt dùng ch©n dung ®éc ®¸o, miªu t¶ K§ mµ kh«ng cÇn K§ xuÊt hiÖn
III. Tæng kÕt:
- Vi hµnh thÓ hiÖn søc m¹nh trong ngßi bót chiÕn ®Êu cña HCM
- Vi hµnh còng thÓ hiÖn tµi n¨ng v¨n ch­¬ng cña B¸c
.................................................................................................................................................................................
chiÒu tèi
Hå ChÝ Minh
I. Hoµn c¶nh s¸ng t¸c
-“Mộ” (Chiều tối) bài thơ thất ngôn tứ tuyệt số 31.
-Hồ Chí Minh viết bài thơ này đang trên đường bị giải tới nhà lao Thiên Bảo. Sau một ngày dài bị giải đi, trời tối dần.
II. pH©n tÝch
1. Thiªn nhiªn lóc chiÒu muén
-Hai câu đầu tả cảnh bầu trời lúc chiều tối. Cánh chim mỏi (quyện điểu) về rừng tìm cây trú ẩn.
+Áng mây lẻ loi, cô đơn (cô vân) trôi lững lờ trên tầng không. Cảnh vật thoáng buồn.
+Hai nét vẽ chấm phá (chim và mây), lấy cái nhỏ bé, cái động để làm nổi bật bầu trời bao la, cảnh chiều tối lặng lẽ và buồn.
-Cánh chim mỏi và áng mây cô đơn là hai hình ảnh vừa mang tính ước lệ trong thơ cổ tả cảnh chiều tối, vừa là hình ảnh ẩn dụ về người tù bị lưu đày trên con đường khổ ải mờ mịt vạn dặm:
“Chim mái vÒ rõng t×m chèn ngñ
Chßm m©y tr«i nhÑ gi÷a tÇng kh«ng”
1. Thiªn nhiªn lóc chiÒu muén
-Trời tối rồi, tù nhân bị giải đi qua một xóm núi. Có bóng người (thiếu nữ). Có cảnh làm ăn bình dị: xay ngô. Có lò than đã rực hồng (lô dĩ hồng).
-Các chi tiết nghệ thuật ấy làm hiện lên một mái ấm gia đình, một cảnh đời dân dã, bình dị, “ấm áp”. Nếu chim trời, áng mây chiều đồng điệu với tâm hồn nhà thơ thì cảnh xay ngô của thiếu nữ và lò than rực hồng kia như đang làm vợi đi ít nhiều nỗi đau khổ của người đi đày khi qua nơi miền sơn cước xa lạ. Tương phản với màn đêm bao trùm không gian, cảnh vật là “lò than đã rực hồng”. Tứ thơ vận động từ bóng tối hướng về ánh sáng. Nó cho ta thấy, trong cảnh ngộ cô đơn, nặng nề, bị tước mất tự do, bị ngược đãi, người chiến sĩ cách mạng, nhà thơ Hồ Chí Minh vẫn gắn bó, chan hòa, gần gũi với nhịp đời thường cần lao. Câu thơ thứ 3 dịch chưa được hay. Chữ “cô em” hơi lạc điệu. Thêm vào một chữ “tối” đã mất đi ý vị “ý tại ngôn ngoại” vẻ đẹp hàm súc của thơ chữ Hán cổ điển
“Cô em xóm núi xay ngô tối
Xay hết lò than đã rực hồng”
=>Bài thơ có cảnh bầu trời và xóm núi, có áng mây, cánh chim chiều. Chim về rừng, mây lơ lửng. Có thiếu nữ xay ngô và lò than hồng. Đằng sau bức tranh cảnh chiều tối là một nỗi niềm buồn, cô đơn, là một tấm lòng hướng về nhân dân lao động, tìm thấy trong khoảnh khắc chiều tối. Nghệ thuật mượn cảnh để tả tình. Điệu thơ nhè nhẹ, man mác bâng khuâng, đậm đà màu sắc cổ điển. Tinh tế trong biểu hiện, đậm đà trong biểu cảm là vẻ đẹp trữ tình của bài thơ “Chiều tối” này… Rất nhân hậu, rất người.
.................................................................................................................................................................................
gi¶i ®i sím
Hå ChÝ Minh
i. Hoµn c¶nh s¸ng t¸c
-Tảo giải (Giải đi sớm) là chùm thơ 2 bài 42, 43 trong “Ngục trung nhật ký” của Hồ Chí Minh.
-Trên đường chuyển lao từ Long An đến Đồng Chính, Hồ Chí Minh viết chùm thơ này. Như một trang ký sự của người đi đày thế nhưng đằng sau cảnh sắc thiên nhiên hé lộ một hồn thơ khoáng đạt, mạnh mẽ và tự tin, yêu đời.
II. pH©n tÝch
Bài I: ngay câu đầu ghi lại thời điểm chuyển lao:
-“Gà gáy một lần, đêm chửa tan”. Đó là lúc nửa đêm về sáng. Chỉ có chòm sao nâng vầng trăng lên đỉnh núi thu. Trăng sao được nhân hóa như cùng đồng hành với người đi đày. Cái nhìn lên bầu trời trong cảnh khổ ải thể hiện một tâm thế đẹp. Hai câu 3, 4 nói về con đường mà tù nhân đang đi là con đường xa (chinh đồ). Gió thu táp vào mặt từng cơn từng cơn lạnh lẽo.
-Trong câu thơ chữ Hán, chữ “chinh” chữ “trận” được điệp lại hai lần (chinh nhân, chinh đồ; trận trận hàn), làm cho ý thơ rắn rỏi, nhịp thơ mạnh mẽ. Nó thể hiện một tâm thế rất đẹp. Mặc dù áo quần tả tơi, thân thể tiều tụy nhưng người chiến sĩ vĩ đại vẫn đứng vững trước mọi thử thách nặng nề: đêm tối, đường xa, gió rét…
Bài II, nói về cảnh rạng đông.
-Cái lạnh lẽo, cái u ám của đêm thu còn rơi rớt lại chốc đã bị quét hết sạch. Phương đông từ màu trắng đã thành hồng. Hơi ấm tràn ngập đất trời, vũ trụ.
-Trước một không gian bao la có màu hồng, có hơi ấm của rạng đông, “chinh nhân” (người đi xa) đã hóa thành “hành nhân” (người đi). Hình như mọi đau khổ bị tiêu tan trong khoảnh khắc.
-Người đi đày đã trở thành con người “tự do”, thi hứng dâng lên dào dạt nồng nàn. Niềm vui đón cảnh rạng đông đẹp và ấm áp. Một đêm lạnh lẽo đã trôi qua.
-Tứ thơ vận động từ tối qua rạng đông tráng