Đề cương ôn tập Ngữ văn vào lớp 10
- 0 / 0
-
(Tài liệu chưa được thẩm định)
Nguồn:
Người gửi: Ninh Hong Loan (trang riêng)
Ngày gửi: 07h:29' 30-06-2008
Dung lượng: 381.5 KB
Số lượt tải: 570
Nguồn:
Người gửi: Ninh Hong Loan (trang riêng)
Ngày gửi: 07h:29' 30-06-2008
Dung lượng: 381.5 KB
Số lượt tải: 570
Số lượt thích:
0 người
Tiếng Việt (4 tiết)
Ngày dạy: 11/6/2008
Tu từ từ vựng Tiếng Việt (3 tiết)
1. Thế nào là so sánh?
So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật sự việc khác có nét tương đồng để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.
VD:
- Trong nh ư tiếng hạc bay qua
Đục như tiếng suối mới sa nửa vời.
(Nguyễn Du)
- Mỏ Cốc như cái dùi sắt, chọc xuyên cả đất
(Tô Hoài)
2. Cấu tạo của phép so sánh
So sánh là cách công khai đối chiếu các sự vật với nhau, qua đó nhận thức được sự vật một cách dễ dàng cụ thể hơn. Vì vậy một phép so sánh thông thường gồm 4 yếu tố:
- Vế A : Đối tượng (sự vật) được so sánh.
- Bộ phận hay đặc điểm so sánh (phư ơng diện so sánh).
- Từ so sánh.
- Vế B : Sự vật làm chuẩn so sánh.
Ta có sơ đồ sau đây:
Yếu tố 1
Yếu tố 2
Yếu tố 3
Yếu tố 4
Vế A
(Sự vật đư ợc so sánh)
Phương diện
so sánh
Từ so sánh
Vế B
(Sự vật dùng để làm chuẩn so sánh)
Mây
Bà già
Dừa
Trắng
sóng sánh
đủng đỉnh
Như
Như
Như là
bông
bát nước chè
đứng chơi
+ Trong 4 yếu tố trên đây yếu tố (1) và yếu tố (4) phải có mặt. Nếu vắng mặt cả yếu tố (1) thì giữa yếu tố (1) và yếu tó (4) phải có điểm t ơng đồng quen thuộc. Lúc đó ta có ẩn dụ.
Khi ta nói : Cô gái đẹp nh ư hoa là so sánh. Còn khi nói : Hoa tàn mà lại thêm t ươi (Nguyễn Du) thì hoa ở đây là ẩn dụ.
+ Yếu tố (2) và (3) có thể vắng mặt. Khi yếu tố (2) vắng mặt ngư ời ta gọi là so sánh chìm vì ph ương diện so sánh (còn gọi là mặt so sánh) không lộ ra do đó sự liên t ưởng rộng rãi hơn, kích thích trí tuệ và tình cảm ng ười đọc nhiều hơn.
+ Yếu tố (3) có thể là các từ nh : gióng, tựa, khác nào, tựa như , giống nh ư, là, bao nhiêu,…bấy nhiêu, hơn, kém … Mỗi yếu tố đảm nhận một sắc thái biểu cảm khác nhau:
Nh ư có sắc thái giả định
Là sắc thái khẳng định
Tựa thể hiện mức đọ chư a hoàn hảo,…
+ Trật tự của phép so sánh có khi đư ợc thay đổi.
VD:
Nh ư chiếc đảo bốn bề chao mặt sóng
Hồn tôi vang tiếng vọng của hai miền.
3. Các kiểu so sánh
Dựa vào mục đích và các từ so sánh ng ời ta chia phép so sánh thành hai kiểu:
a) So sánh ngang bằng
Phép so sánh ngang bằng th ường đ ược thể hiện bởi các từ so sánh sau đây: là, như , y như , tựa như , giống như hoặc cặp đại từ bao nhiêu…bấy nhiêu.
Mục đích của so sánh nhiều khi không phải là tìm sự giống nhau hay khác nhau mà nhằm diễn tả một cách hình ảnh một bộ phận hay đặc điểm nào đó của sự vật giúp ng ời nghe, ng ời đọc có cảm giác hiểu biết sự vật một cách cụ thể sinh động. Vì thế phép so sánh th ờng mang tính chất cư ờng điệu.
VD: Cao nh ư núi, dài nh ư sông
(Tố Hữu)
b) So sánh hơn kém
Trong so sánh hơn kém từ so sánh đ ược sử dụng là các từ : hơn, hơn là, kém, kém gì…
VD:
- Ngôi nhà sàn dài hơn cả tiếng chiêng
Muốn chuyển so sánh hơn kém sang so sánh ngang bằng ng ời ta thêm một trong các từ phủ định: Không, ch a, chẳng vào trong câu và ng ược lại.
VD:
Bóng đá quyến rũ tôi hơn những công thức toán học.
Bóng đá quyến rũ tôi không hơn những công thức toán học.
4. Tác dụng của so sánh
+ So sánh tạo ra những hình ảnh cụ thể sinh động. Phần lớn các phép so sánh đều lấy cái cụ thể so sánh với cái không cụ thể hoặc kém cụ thể hơn, giúp mọi ng ười hình dung đ ược sự vật, sự việc cần nói tới và cần miêu tả.
VD:
Công cha nh ư núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ nh ư n ước trong nguồn chảy ra.
(Ca dao)
+ So sánh còn giúp cho câu văn hàm súc gợi trí t ưởng t ượng của ta bay bổng. Vì thế trong thơ thể hiện nhiều phép so sánh bất ngờ.
VD:
Tàu dừa chiếc l ược chải vào mây xanh
Cách so sánh ở đây thật bất ngờ, thật gợi cảm. Yếu tố (2) Và Yếu tố (3) bị l ược bỏ. Ng ười đọc ngư ời nghe tha hồ mà t ưởng t ượng ra các mặt so sánh khác nhau làm cho hình t ượng so sánh đ ược nhân lên nhiều lần.
II/ Bài tập
1. Trong câu ca dao :
Nhớ ai bồi hổi bồi hồi
Nh ư đứng đống lửa như ngồi đống than
Từ bồi hổi bồi hồi là từ gì?
Giải nghĩa từ láy bồi hổi bồi hồi
Phân tích cái hay của câu thơ do phép so sánh đem lại.
Gợi ý:
a) Đây là từ láy chỉ mức độ cao.
b) Giải nghĩa : trạng thái có những cảm xúc, ý nghĩ cứ trở đi trở lại trong cơ thể con ng ười.
c) Trạng thái mơ hồ, trừu t ượng chỉ đ ợc bộc lộ bằng cách đ ưa ra hình ảnh cụ thể: đứng đống lửa, ngồi đống than để ng ười khác hiểu đư ợc cái mình muốn nói một cách dễ dàng. Hình ảnh so sánh có tính chất phóng đại nên rất gợi cảm.
2. Phép so sánh sau đây có gì đặc biệt:
Mẹ già nh ư chuối và h ương
Nh ư xôi nếp một, nh ư đ ường mía lau.
(Ca dao)
Gợi ý:
Chú ý những chỗ đặc biệt sau đây:
- Từ ngữ chỉ phư ơng diện so sánh bị lư ợc bỏ.
Vế (B) là chuẩn so sánh không phải có một mà có ba: chuối và h ương – xôi nếp một - đ ường mía lau là nhằm mục đích ca ngợi ng ười mẹ về nhiều mặt, mặt nào cũng có nhiều ưu điểm đáng quý.
3. Tìm và phân tích phép so sánh (theo mô hình của so sánh) trong các câu thơ sau:
a) Ngoài thềm rơi chiếc la đa
Tiếng rơi rất mỏng nh ư là rơi nghiêng.
(Trần Đăng Khoa)
b) Quê h ương là chùm khuế ngọt
Cho con chèo hái mỗi ngày
Quê h ương là đ ờng đi học
Con về rợp b ướm vàng bay.
(Đỗ Trung Quân)
Gợi ý:
Chú ý đến các so sánh
a) Tiếng rơi rất mỏng nh ư là rơi nghiêng
b) Quê h ương là chùm khuế ngọt
Quê hư ơng là đư ờng đi học
_____________________________________________________________
Bài 2 : Nhân hoá
I/ Củng cố, mở rộng và nâng cao
1. Thế nào là nhân hoá ?
Nhân hoá là cách gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật, hiện t ượng thiên nhiên bằng những từ ngữ vốn đ ược dùng đẻ gọi hoặc tả con ng ười; làm cho thế giới loài vật, cây cối đồ vật, … trở nên gần gũi với con ngư ời, biểu thị đ ược những suy nghĩ tình cảm của con ng ời.
Từ nhân hoá nghĩa là trở thành ng ười. Khi gọi tả sự vật ng ời ta th ường gán cho sự vật đặc tính của con ng ười. Cách làm như vậy được gọi là phép nhân hoá.
VD:
Cây dừa/Sải tay/Bơi/Ngọn mùng tơi/Nhảy múa
(Trần Đăng Khoa)
2. Các kiểu nhân hoá
Nhân hoá đư ợc chia thành các kiểu sau đây:
+ Gọi sự vật bằng những từ vốn gọi ng ười
VD: Dế Choắt ra cửa, hé mắt nhìn chị Cốc. Rồi hỏi tôi :
- Chị Cốc béo xù đứng tr ước cửa nhà ta đấy hả ?
(Tô Hoài)
+ Những từ chỉ hoạt động, tính chất của con ng ười đ ược dùng để chỉ hoạt động, tính chất sự vật.
VD :
Muôn nghìn cây mía/Múa g ươm/Kiến/Hành quân/Đầy ưđ ờng
(Trần Đăng Khoa)
+ Những từ chỉ hoạt động, tính chất của con ng ười đ ược dùng để chỉ hoạt động tính chất của thiên nhiên
VD :
Ông trời/Mặc áo giáp đen/Ra trận
(Trần Đăng Khoa)
+ Trò chuyện tâm sự với vật như đối với ng ười
VD :
Khăn tưh ơng nhớ ai
Khăn rơi xuống đất ?
Khăn th ương nhớ ai
Khăn vắt trên vai
(Ca dao)
Em hỏi cây kơ nia
Gió mày thổi về đâu
Về phư ơng mặt trời mọc...
(Bóng cây kơ nia)
3. Tác dụng của phép nhân hoá
Phép nhân hoá làm cho câu văn, bài văn thêm cụ thể, sinh động, gợi cảm ; là cho thế giới đồ vật, cây cối, con vật đ ược gần gũi với con ng ười hơn.
VD :
Bác giun đào đất suốt ngày
Hôm qua chết d ới bóng cây sau nhà.
(Trần Đăng Khoa)
II/ Bài tập
1. Trong câu ca dao sau đây:
Trâu ơi ta bảo trâu này
Trâu ăn no cỏ trâu cày với ta
Cách trò chuyện với trâu trong bài ca dao trên cho em cảm nhận gì ?
Gợi ý:
- Chú ý cách x ng hô của ng ời đối với trâu. Cách x ng hô như vậy thể hiện thái độ tình cảm gì ? Tầm quan trọng của con trâu đối với nhà nông nh ư thế nào ? Theo đó em sẽ trả lời đ ược câu hỏi.
2. Tìm phép nhân hoá và nêu tác dụng của chúng trong những câu thơ sau:
a) Trong gió trong m a
Ngọn đèn đứng gác
Cho thắng lợi, nối theo nhau
Đang hành quân đi lên phía tr ớc.
(Ngo
Ngày dạy: 11/6/2008
Tu từ từ vựng Tiếng Việt (3 tiết)
1. Thế nào là so sánh?
So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật sự việc khác có nét tương đồng để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.
VD:
- Trong nh ư tiếng hạc bay qua
Đục như tiếng suối mới sa nửa vời.
(Nguyễn Du)
- Mỏ Cốc như cái dùi sắt, chọc xuyên cả đất
(Tô Hoài)
2. Cấu tạo của phép so sánh
So sánh là cách công khai đối chiếu các sự vật với nhau, qua đó nhận thức được sự vật một cách dễ dàng cụ thể hơn. Vì vậy một phép so sánh thông thường gồm 4 yếu tố:
- Vế A : Đối tượng (sự vật) được so sánh.
- Bộ phận hay đặc điểm so sánh (phư ơng diện so sánh).
- Từ so sánh.
- Vế B : Sự vật làm chuẩn so sánh.
Ta có sơ đồ sau đây:
Yếu tố 1
Yếu tố 2
Yếu tố 3
Yếu tố 4
Vế A
(Sự vật đư ợc so sánh)
Phương diện
so sánh
Từ so sánh
Vế B
(Sự vật dùng để làm chuẩn so sánh)
Mây
Bà già
Dừa
Trắng
sóng sánh
đủng đỉnh
Như
Như
Như là
bông
bát nước chè
đứng chơi
+ Trong 4 yếu tố trên đây yếu tố (1) và yếu tố (4) phải có mặt. Nếu vắng mặt cả yếu tố (1) thì giữa yếu tố (1) và yếu tó (4) phải có điểm t ơng đồng quen thuộc. Lúc đó ta có ẩn dụ.
Khi ta nói : Cô gái đẹp nh ư hoa là so sánh. Còn khi nói : Hoa tàn mà lại thêm t ươi (Nguyễn Du) thì hoa ở đây là ẩn dụ.
+ Yếu tố (2) và (3) có thể vắng mặt. Khi yếu tố (2) vắng mặt ngư ời ta gọi là so sánh chìm vì ph ương diện so sánh (còn gọi là mặt so sánh) không lộ ra do đó sự liên t ưởng rộng rãi hơn, kích thích trí tuệ và tình cảm ng ười đọc nhiều hơn.
+ Yếu tố (3) có thể là các từ nh : gióng, tựa, khác nào, tựa như , giống nh ư, là, bao nhiêu,…bấy nhiêu, hơn, kém … Mỗi yếu tố đảm nhận một sắc thái biểu cảm khác nhau:
Nh ư có sắc thái giả định
Là sắc thái khẳng định
Tựa thể hiện mức đọ chư a hoàn hảo,…
+ Trật tự của phép so sánh có khi đư ợc thay đổi.
VD:
Nh ư chiếc đảo bốn bề chao mặt sóng
Hồn tôi vang tiếng vọng của hai miền.
3. Các kiểu so sánh
Dựa vào mục đích và các từ so sánh ng ời ta chia phép so sánh thành hai kiểu:
a) So sánh ngang bằng
Phép so sánh ngang bằng th ường đ ược thể hiện bởi các từ so sánh sau đây: là, như , y như , tựa như , giống như hoặc cặp đại từ bao nhiêu…bấy nhiêu.
Mục đích của so sánh nhiều khi không phải là tìm sự giống nhau hay khác nhau mà nhằm diễn tả một cách hình ảnh một bộ phận hay đặc điểm nào đó của sự vật giúp ng ời nghe, ng ời đọc có cảm giác hiểu biết sự vật một cách cụ thể sinh động. Vì thế phép so sánh th ờng mang tính chất cư ờng điệu.
VD: Cao nh ư núi, dài nh ư sông
(Tố Hữu)
b) So sánh hơn kém
Trong so sánh hơn kém từ so sánh đ ược sử dụng là các từ : hơn, hơn là, kém, kém gì…
VD:
- Ngôi nhà sàn dài hơn cả tiếng chiêng
Muốn chuyển so sánh hơn kém sang so sánh ngang bằng ng ời ta thêm một trong các từ phủ định: Không, ch a, chẳng vào trong câu và ng ược lại.
VD:
Bóng đá quyến rũ tôi hơn những công thức toán học.
Bóng đá quyến rũ tôi không hơn những công thức toán học.
4. Tác dụng của so sánh
+ So sánh tạo ra những hình ảnh cụ thể sinh động. Phần lớn các phép so sánh đều lấy cái cụ thể so sánh với cái không cụ thể hoặc kém cụ thể hơn, giúp mọi ng ười hình dung đ ược sự vật, sự việc cần nói tới và cần miêu tả.
VD:
Công cha nh ư núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ nh ư n ước trong nguồn chảy ra.
(Ca dao)
+ So sánh còn giúp cho câu văn hàm súc gợi trí t ưởng t ượng của ta bay bổng. Vì thế trong thơ thể hiện nhiều phép so sánh bất ngờ.
VD:
Tàu dừa chiếc l ược chải vào mây xanh
Cách so sánh ở đây thật bất ngờ, thật gợi cảm. Yếu tố (2) Và Yếu tố (3) bị l ược bỏ. Ng ười đọc ngư ời nghe tha hồ mà t ưởng t ượng ra các mặt so sánh khác nhau làm cho hình t ượng so sánh đ ược nhân lên nhiều lần.
II/ Bài tập
1. Trong câu ca dao :
Nhớ ai bồi hổi bồi hồi
Nh ư đứng đống lửa như ngồi đống than
Từ bồi hổi bồi hồi là từ gì?
Giải nghĩa từ láy bồi hổi bồi hồi
Phân tích cái hay của câu thơ do phép so sánh đem lại.
Gợi ý:
a) Đây là từ láy chỉ mức độ cao.
b) Giải nghĩa : trạng thái có những cảm xúc, ý nghĩ cứ trở đi trở lại trong cơ thể con ng ười.
c) Trạng thái mơ hồ, trừu t ượng chỉ đ ợc bộc lộ bằng cách đ ưa ra hình ảnh cụ thể: đứng đống lửa, ngồi đống than để ng ười khác hiểu đư ợc cái mình muốn nói một cách dễ dàng. Hình ảnh so sánh có tính chất phóng đại nên rất gợi cảm.
2. Phép so sánh sau đây có gì đặc biệt:
Mẹ già nh ư chuối và h ương
Nh ư xôi nếp một, nh ư đ ường mía lau.
(Ca dao)
Gợi ý:
Chú ý những chỗ đặc biệt sau đây:
- Từ ngữ chỉ phư ơng diện so sánh bị lư ợc bỏ.
Vế (B) là chuẩn so sánh không phải có một mà có ba: chuối và h ương – xôi nếp một - đ ường mía lau là nhằm mục đích ca ngợi ng ười mẹ về nhiều mặt, mặt nào cũng có nhiều ưu điểm đáng quý.
3. Tìm và phân tích phép so sánh (theo mô hình của so sánh) trong các câu thơ sau:
a) Ngoài thềm rơi chiếc la đa
Tiếng rơi rất mỏng nh ư là rơi nghiêng.
(Trần Đăng Khoa)
b) Quê h ương là chùm khuế ngọt
Cho con chèo hái mỗi ngày
Quê h ương là đ ờng đi học
Con về rợp b ướm vàng bay.
(Đỗ Trung Quân)
Gợi ý:
Chú ý đến các so sánh
a) Tiếng rơi rất mỏng nh ư là rơi nghiêng
b) Quê h ương là chùm khuế ngọt
Quê hư ơng là đư ờng đi học
_____________________________________________________________
Bài 2 : Nhân hoá
I/ Củng cố, mở rộng và nâng cao
1. Thế nào là nhân hoá ?
Nhân hoá là cách gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật, hiện t ượng thiên nhiên bằng những từ ngữ vốn đ ược dùng đẻ gọi hoặc tả con ng ười; làm cho thế giới loài vật, cây cối đồ vật, … trở nên gần gũi với con ngư ời, biểu thị đ ược những suy nghĩ tình cảm của con ng ời.
Từ nhân hoá nghĩa là trở thành ng ười. Khi gọi tả sự vật ng ời ta th ường gán cho sự vật đặc tính của con ng ười. Cách làm như vậy được gọi là phép nhân hoá.
VD:
Cây dừa/Sải tay/Bơi/Ngọn mùng tơi/Nhảy múa
(Trần Đăng Khoa)
2. Các kiểu nhân hoá
Nhân hoá đư ợc chia thành các kiểu sau đây:
+ Gọi sự vật bằng những từ vốn gọi ng ười
VD: Dế Choắt ra cửa, hé mắt nhìn chị Cốc. Rồi hỏi tôi :
- Chị Cốc béo xù đứng tr ước cửa nhà ta đấy hả ?
(Tô Hoài)
+ Những từ chỉ hoạt động, tính chất của con ng ười đ ược dùng để chỉ hoạt động, tính chất sự vật.
VD :
Muôn nghìn cây mía/Múa g ươm/Kiến/Hành quân/Đầy ưđ ờng
(Trần Đăng Khoa)
+ Những từ chỉ hoạt động, tính chất của con ng ười đ ược dùng để chỉ hoạt động tính chất của thiên nhiên
VD :
Ông trời/Mặc áo giáp đen/Ra trận
(Trần Đăng Khoa)
+ Trò chuyện tâm sự với vật như đối với ng ười
VD :
Khăn tưh ơng nhớ ai
Khăn rơi xuống đất ?
Khăn th ương nhớ ai
Khăn vắt trên vai
(Ca dao)
Em hỏi cây kơ nia
Gió mày thổi về đâu
Về phư ơng mặt trời mọc...
(Bóng cây kơ nia)
3. Tác dụng của phép nhân hoá
Phép nhân hoá làm cho câu văn, bài văn thêm cụ thể, sinh động, gợi cảm ; là cho thế giới đồ vật, cây cối, con vật đ ược gần gũi với con ng ười hơn.
VD :
Bác giun đào đất suốt ngày
Hôm qua chết d ới bóng cây sau nhà.
(Trần Đăng Khoa)
II/ Bài tập
1. Trong câu ca dao sau đây:
Trâu ơi ta bảo trâu này
Trâu ăn no cỏ trâu cày với ta
Cách trò chuyện với trâu trong bài ca dao trên cho em cảm nhận gì ?
Gợi ý:
- Chú ý cách x ng hô của ng ời đối với trâu. Cách x ng hô như vậy thể hiện thái độ tình cảm gì ? Tầm quan trọng của con trâu đối với nhà nông nh ư thế nào ? Theo đó em sẽ trả lời đ ược câu hỏi.
2. Tìm phép nhân hoá và nêu tác dụng của chúng trong những câu thơ sau:
a) Trong gió trong m a
Ngọn đèn đứng gác
Cho thắng lợi, nối theo nhau
Đang hành quân đi lên phía tr ớc.
(Ngo
↓ CHÚ Ý: Bài giảng này được nén lại dưới dạng RAR và có thể chứa nhiều file. Hệ thống chỉ hiển thị 1 file trong số đó, đề nghị các thầy cô KIỂM TRA KỸ TRƯỚC KHI NHẬN XÉT ↓
Các ý kiến mới nhất