HƯỚNG DẪN ÔN TẬP HỌC KỲ II
MÔN LỊCH SỬ
Năm học 2011 – 2012
1. Phong trào yêu nước chống Pháp của nhân dân Việt Nam trong những năm cuối thế kỷ XIX.
Câu 1: Hoàn cảnh bùng nổ và sự phát triển của phong trào Cần Vương.
Gợi ý trả lời:
* Nguyên nhân bùng nổ:
- Sau hai Hiệp ước Hácmăng 1883 và Patơnốt 1884, thực dân Pháp đã bắt đầu thiết lập chế độ bảo hộ ở Bắc Kì và Trung Kì. Phong trào đấu tranh chống pháp của nhân dân ta đã tiếp tục phát triển.
- Dựa vào phong trào kháng chiến của nhân dân, phe chủ chiến trong triều đình do Tôn Thất Thuyết đứng đầu mạnh tay trong hành động…..Những hành động của phe chủ chiến nhằm chuẩn bị cho một cuộc nổi dậy chống Pháp dành chủ quyền.
- Thực dân Pháp âm mưu tiêu diệt phe chủ chiến. Tôn Thất Thuyết quyết định ra tay trước. Đêm 4 rạng 5/7/1885, Tôn Thất Thuyết hạ lệnh cho quân triều đình tấn công Pháp ở toà Khâm sứ và đồn Mang cá. Sáng ngày 6/7/1885 quân Pháp phản công kinh thành Huế.
+ Sau cuộc phản công quân Pháp của phái chủ chiến tại kinh thành Huế thất bại, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi rời khỏi kinh thành, chạy ra sơn phòng Tân Sở (Quảng Trị). Ngày 13/7/1885, Tôn Thất Thuyết lấy danh nghĩa vua Hàm Nghi xuống chiếu Cần Vương, kêu gọi văn thân, sĩ phu và nhân dân cả nước đứng lên vì vua mà chống Pháp cứu nước.
+ Hưởng ứng chiếu Cần Vương, một phong trào vũ trang chống Pháp bùng nổ. Phong trào diễn ra sôi nổi, liên tục, kéo dài hơn 10 năm mới chấm dứt.
* Sự phát triển của phong trào:
- Giai đoạn 1 (Từ năm 1885 đến năm 1888): Phong trào được đặt dưới sự chỉ huy của vua Hàm Nghi và Tôn Thất Thuyết.
+ Từ khi Chiếu Cần vương được phát ra, nhiều văn thân sĩ phu đã sôi nổi hưởng ứng, họ tập hợp nghĩa binh, xây dựng căn cứ, đấu tranh quyết liệt với quân Pháp và bọn tay sai. Hàng trăm cuộc khởi nghĩa lớn nhỏ nổ ra trên một phạm vi rộng lớn, nhất là ở Bắc Kì và Trung Kì.
+ Cuối năm 1988, do có sự chỉ điểm của tên Trương Quang Ngọc, vua Hàm Nghi bị thực dân Pháp bắt và bị đưa đi đày ở An-giê-ri. Mặc dù vậy, phong trào vẫn được duy trì.
- Giai đoạn thứ hai (từ năm 1888 đến năm 1896): Ở giai đoạn này không còn sự lãnh đạo của triều đình nhưng phong trào vẫn tiếp tục phát triển, quy tụ dần thành những trung tâm lớn và ngày càng lan rộng:
+ Trong điều kiện chiến đấu mới, phong trào phải chuyển dần từ vùng đồng bằng lên vùng trung du và vùng rừng núi để tổ chức chống Pháp. Tiêu biểu là khởi nghĩa Bãi Sậy (Hưng Yên), khởi nghĩa Hùng Lĩnh (Thanh Hoá), khởi nghĩa Ba Đình (Thanh Hoá), khởi nghĩa Hương Khê (Hà Tĩnh).
+ Năm 1896, sau thất bại của cuộc khởi nghĩa Hương Khê, phong trào Cần Vương coi như chấm dứt

Câu 2: Vì sao nói khởi nghĩa Hương Khê là cuộc khởi nghĩa tiêu biểu nhất trong phong trào Cần Vương?
Gợi ý trả lời:
+ Lãnh đạo là các văn thân sĩ phu tài giỏi như Phan Đình Phùng, Cao Thắng
+ Lối đánh linh hoạt, phòng ngự chủ động tấn công, đánh đồn diệt viện.
+ Quân đội được trang bị vũ khí hiện đại theo kiểu Pháp.
+ Kéo dài hơn 10 năm, dài nhất trong trong các cuộc khởi nghĩa Cần vương.
+ Địa bàn rộng khắp 4 tỉnh Bắc Trung Bộ.
+ Căn cứ rộng lớn khắp vùng núi 4 tình căn cứ chính Hương Khê, còn có nhiều căn cứ khác.
+ Chuẩn bị tương đối chu đáo: có thể chế tạo được súng trường, tích trữ lương thảo, đào đắp công sự liên đoàn.
+ Đánh nhiều trận nổi tiếng…

Câu 3: Điểm khác nhau căn bản giữa phong trào nông dân Yên Thế và phong trào Cần vương
Gợi ý trả lời:
Phong trào Cần vương gồm những cuộc khởi nghĩa hưởng ứng chiếu Cần Vương với mục đích giúp vua cứu nước, hưởng ứng lời kêu gọi của triều đình. Còn phong trào nông dân Yên Thế nhằm mục đích chống chinh sách cướp bóc và bình định quân sự của thực dân Pháp, các xóm làng của nông dân từ các nơi tụ họp về nương nhờ lẫn nhau để sinh sống và chống lại các thế lực đe doạ từ bên ngoài, họ tự dựng mình đứng lên để bảo vệ cuộc sống của mình, đó là phong trào mang tính tựu phát (tính chất tự vệ) của nông dân. Vì vậy không thể xếp phong trào nông dân Yên Thế vào phong trào Cần vương.