MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hiện nay sự phát triển kinh tế - xã hội được đặc trưng bởi xã hội tri thức và toàn cầu hóa đã trở thành xu thế chung của toàn thế giới. Đất nước ta đang ở giai đoạn công nghiệp hóa – hiện đại hóa nền kinh tế - xã hội, đã và đang bắt đầu tham gia tích cực vào quá trình toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế. Do đó, sự phát triển kinh tế - xã hội đã đặt ra những yêu cầu mới đối với người lao động, đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu mới cho nền giáo dục Việt Nam.
Đổi mới PPDH là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cải cách giáo dục cũng như cải cách cấp trung học phổ thông. Hiện nay vấn đề đổi mới PPDH nói chung cũng như đổi mới PPDH Hóa học nói riêng đã được pháp chế hóa trong điều 28, Luật Giáo Dục: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thọc sinh học tập cho học sinh”. Việc dạy học không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức mà quan trọng hơn là dạy cho học sinh phương pháp tự học, tự chiếm lĩnh kiến thức.
Hóa học là một môn khoa học vừa lí thuyết vừa thực nghiệm với nhiều kiến thức trừu tượng và được ứng dụng rộng rãi trong đời sống. Trong các phương pháp dạy học (PPDH) tích cực trong đó có sử dụng phương pháp bản đồ tư duy sẽ giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức, xác định được kiến thức cơ bản từ đó đạt hiệu quả cao trong học tập. Mặt khác sử dụng phương pháp bản đồ tư duy còn giúp học sinh rèn luyện, phát triển tư duy logic, khả năng tự học, phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh không chỉ trong học tập môn Hóa học mà còn trong các môn học khác và các vấn đề khác trong cuộc sống.
Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài: “Xây dựng và sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học hóa học lớp 10 nâng cao nhằm nâng cao chất lượng dạy và học hóa học ở trường Trung học phổ thông (THPT)”.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu việc xây dựng và sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học phần cơ sở hóa học chung lớp 10 nâng cao nhằm nâng cao chất lượng dạy và học hóa học ở trường THPT.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
2.2.1. Nghiên cứu các nội dung lý luận và thực tiễn liên quan đến đề tài như: Quá trình dạy học hóa học, phương pháp dạy học hoá học tích cực, bản đồ tư duy và năng lực nhận thức, tư duy logic trong dạy học hóa học.....
2.2.2. Nghiên cứu mục tiêu, chương trình, nội dung kiến thức và kỹ năng phần cơ sở hóa học chung lớp 10 nâng cao.
2.2.3. Nghiên cứu xây dựng và vận dụng bản đồ tư duy, thiết kế các hoạt động học tập cho các bài dạy học cụ thể của phần cơ sở hóa học chung lớp 10 nâng cao.
2.2.4. Thực nghiệm sư phạm đánh giá tính khả thi, tính phù hợp và hiệu quả của các đề xuất.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học hóa học ở trường THPT.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Xây dựng và sử dụng bản đồ tư duy trong quá trình dạy học phần cơ sở hóa học chung lớp 10 nâng cao nhằm nâng cao chất lượng dạy và học hóa học ở trường THPT.
4. Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cưu các chương 1, 2, 3 và 4 thuộc phần cơ sơ hóa học chung lớp 10 nâng cao.
5. Giả thuyết khoa học
Chất lượng bài dạy học sẽ được nâng cao khi giáo viên xây dựng và sử dụng bản đồ tư duy một cách hợp lý và sáng tạo trong các bài dạy học, HS tham gia các hoạt động học tập tích cực và hứng thú hơn để tự chiếm lĩnh kiến thức cho bản thân. Qua đó bằng việc sử dụng bản đồ tư duy trong các bài dạy học, GV đã từng bước rèn luyện cho HS một trong các phương pháp tự học có hiệu quả.
6. Phương pháp nghiên cứu
Sử dụng phối hợp các nhóm phương pháp sau:
6.1. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Các phương pháp thu thập nguồn tài liệu lý luận liên quan đến đề tài.
- Các phương pháp nghiên cứu phân tích, tổng