DANH NHÂN PHAN ĐÌNH PHÙNG(1847-1895)
(Hoàng Huy Duẩn)

Nhân kỷ niệm 160 năm ngày sinh cụ Phan Đình Phùng(1847-2007), danh nhân văn hoá, anh hùng dân tộc, linh hồn của khởi nghĩa Hương Khê, một trong những lãnh tụ lớn của phong trào Cần Vương kháng Pháp cuối thế kỷ XIX.
Đồng thời, tạo điều kiện cho tất cả đoàn viên, thanh niên đang học tập, công tác dưới mái trường THPT Phan Đình Phùng có dịp được tìm hiểu sâu hơn về thân thế, sự nghiệp và những cống hiến lớn lao của Cụ Phan Đình Phùng đối với quê hương, đất nước. Đoàn trường THPT Phan Đình Phùng phát động cuộc thi tìm hiểu về thân thế và sự nghiệp của danh nhân Phan Đình Phùng, với mục đích bồi dưỡng tinh thần tự hào, ý chí nổ lực phấn đấu vươn lên, luôn có tinh thần vượt khó trong học tập, noi theo tấm gương cụ Phan - Một tiến sĩ Nho học, một vị quan lớn, cương trực và thanh liêm, một con người văn võ song toàn, biểu tượng của tinh thần yêu nước, ý chí quyết tâm chống giặc Pháp xâm lược trong 20 năm cuối thế kỷ XIX.
Để giúp các em đoàn viên, thanh niên - học sinh - trường THPT Phan Đình Phùng có thêm tài liệu nghiên cứu và làm bài dự thi được tốt, sau đây, tôi xin giới thiệu đoạn trích phần mở đầu của cuốn sách" Phan Đình Phùng cuộc đời và sự nghiệp", sách do nhà xuất bản Nghệ An và Sở Văn hoá thông tin Hà Tĩnh phát hành vào Quý II năm 2007. Đây là đoạn trích về cơ bản đã thể hiện đầy đủ những thông tin cần thiết, đồng thời, có những đánh giá tổng quát nhất về thân thế và sự nghiệp của danh nhân Phan Đình Phùng.





Sẽ Scan hình sau






Danh nhân Phan Đình Phùng ( 1847 - 1895)

Phan Đình Phùng sinh năm 1847 tại làng Đông Thái( Nay là xã Tùng A�nh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh trong một gia đình có truyền thống hiếu học, trọng đạo nghĩa con cụ phó bảng Phan Đình Tuyển ; là em ruột các ông tú tài Phan Đình Thông, cử nhân Phan Đình Thuật và là anh ruột phó bảng Phan Đình Vận.
Phan Đình Phùng thi đậu cử nhân năm 1876, năm sau 1877, đậu Đình nguyên tiến sĩ, nên nhân dân địa phương cũng gọi là cụ đình; được bổ tri huyện Yên Khánh (tỉnh Ninh Bình), sau đó cụ được đổi về kinh đô Huế, sung chức ngự sử đô sát viện. Thời gian làm quan chỉ có 6 năm( 1877-1883) nhưng Cụ Phan nổi tiếng cương trực và tính khảng khái, Cụ luôn luôn làm hết chức năng của một vị quan ở Viện Đô sát, trên thì can gián vua, dưới thì đàn hạch các quan, giữ nghiêm phép nước, năm 1882 cụ dâng sớ đàn hạch, Thứ bảo Nguyễn Chánh về tội"Ứng binh bất biến"( Cầm quân ngồi yên không đi tiếp viện) khi giặc Pháp tiến công thành Nam Định.
Năm 1883, vì thấy Tôn Thất Thuyết làm việc phế Dục Đức lập Hiệp Hoà cụ đứng lên phản đối, Cụ giám mắng Phụ chính đại thần Tôn Thất Thuyết giữa cuộc họp có đủ văn võ bá quan vì ông Thuyết đã không làm theo lời di huấn của vua Tự Đức mà phế bỏ Dục Đức lập Hiệp Hoà lên ngôi vua. Nếu như người khác đã bị Tôn Thất Thuyết chém đầu, nhưng Thuyết cũng đã thấy Phan Đình Phùng có một tinh thần cương trực hiếm có, đáng trọng nể nên chỉ cách hết chức tước và buộc cụ phải về quê làm dân thường. Đó là khoảng đầu tháng 7-1883. Nhưng năm sau - Đầu năm 1884, cũng chính Tôn Thất Thuyết tâu vua Hàm Nghi phong Phan Đình Phùng làm tham biện Sơn phòng tỉnh Hà Tĩnh. Để giúp vua Hàm Nghi xây dựng căn cứ chống Pháp.
Năm 1885, hưởng ứng chiếu Cần Vương, Phan Đình Phùng đã đứng ra chiêu tập nghĩa sĩ chống Pháp. Các anh hùng, hào kiệt khắp các tỉnh miền Bắc Trung Kỳ tự nguyện liên kết lực lượng dưới quyền chỉ huy tối cao của cụ Phan. Nghĩa quân xây dựng căn cứ tại vùng núi Hương Sơn, Hương Khê, Vụ Quang hiểm trở, nhằm tiến hành cuộc kháng chiến lâu dài. Địa bàn hoạt động rất rộng, bao gồm: Vùng Nghệ - Tĩnh và một phần tỉnh Quảng Bình và tỉnh Thanh Hoá.






Vua Hàm Nghi, vị vua yêu nước người phát động phong trào Cần Vương cứu nước cuối thế kỷ XIX




Ngay từ buổi đầu kháng chiến cụ đã có những nhận thức đúng đắn: Cần phải có sức mạnh của toàn dân mới có thể chiến thắng được quân thù và cần có vũ khí hiện đại. Do đó cụ đã giao cho Cao Thắng lãnh trách nhiệm tổ chức và xây dựng phong trào ở Nghệ Tĩnh, còn cụ ra Bắc (1887) đặt quan hệ và vận động thống nhất các lực lượng thống nhất chống Pháp ở cả hai miền. Cao thắng-người tuỳ tướng tài ba lỗi lạc của cụ sau mấy tháng trời lao động, ngày đêm tìm tòi, nghiên cứu đã cùng các đồng chí chế tạo được súng đạn đánh Pháp, đặc biệt là súng trường kiểu 1874,đồng thời cũng chăm lo giáo dục nghĩa quân tinh thần hang hái hy sinh dũng cảm và ý thức tổ chức kỷ luật .
Năm 1888, Phan Đình Phùng ở Bắc về, trực tiếp lẵnh đạo phong trào; thanh thế của nghĩa quân ngày càng lớn mạnh. Cụ chia nghĩa quân ra làm 15 quân thứ, mỗi quân thứ có từ 100 đền 500 nghĩa binh, co đề đốc hoặc lãnh binh chỉ huy, riêng đại đồn Vu �Quang lúc nào cũng có 500 trở lên .





Binh lính Hương Khê đang tập luyện

Trong sự nghiệp mười năm "Cần vương chống Pháp", Phan Đình Phùng luôn luôn nêu cao tinh thần bất khuất, một lòng một dạ cứu nước, Cụ đã chiếm được lòng tin yêu của nghĩa quân và lòng kính mến của nhân dân. Giặc đem danh lợi ra mua chuộc Cụ, nhung thất bại. Chúng dùng vũ lưc để uy hiếp tinh thần, Cụ không sờn lòng. Chúng bắt thân nhân của Cụ, khai quật mồ mả tổ tiên, Cụ không nản chí. Câu trả lời khảng khái của Cụ trước mặt tên Lê Kinh Hạp Tiễu phủ xứ, tay sai của giặc, khi hắn doạ bắn giết người anh ruột là Phan Đình Thông và đào mả tổ tiên, đã nói lên khí tiết của vị anh hùng dân tộc;" Nay tôi chỉ có một ngôi mộ rất to nên giữ là nước Việt Nam; tôi chỉ có một ông anh rất to đang lâm nguy là mấy triệu đồng bào. Nếu về mà sửa sang lại phần mộ của tổ tiên riêng mình, thì ngôi mộ cả nước kia ai giữ? Về để cứu sống ông anh của riêng mình thì còn bao nhiêu anh em trong nước ai cứu?".
Phan Đình Phùng kiên quyết kháng chiến, một lòng một d ạ vì nhân dân, vì đất nước. Đến cuối năm 1895, trong trong một trận giao tranh ác liệt, cụ bị thương và sau đó hy sinh tại quân doanh vào ngày 28/12/1895. Từ đó phong trào Cần Vương của nhân dân ta coi như kết thúc, chấm dứt cả một thời kỳ đấu tranh vũ trang oanh liệt do các sĩ phu, văn thân yêu nước lãnh đạo.
Phong trào kháng Pháp cuối thế kỷ XIX do cụ Phan Đình Phùng lãnh đạo đã khẳng định tinh thần hào hùng, ý chí quyết tâm bảo vệ nền độc lập của đất nước, cuả dân tộc Việt Nam.






Binh lính Hương Khê bị thực dân Pháp bắt và đàn áp

Từ lâu nay, nhân dân ta đánh giá cao vai trò lịch sử của Phan Đình Phùng, vị anh hùng chống giặc cứu nước. Câu nói của tác giả Trần Dân Tiên sau đây có thể coi là sự nhận định, đánh giá có ý nghĩa khái quát nhất về " Con người và sự nghiệp cứu nước của Phan Đình Phùng":" Cụ Phan Đình Phùng là một học gỉa nổi tiếng và là một vị quan to.Cụ là một trong những người chí sĩ yêu nước đứng lên chống lại bọn đế quốc Pháp xâm lược trãi qua chín, mười năm. Tuy Cụ đã mất nhưng tên cụ trở thành tượng trưng cho lòng yêu nước."
Bản thân là những đoàn viên, thanh niên đang được học tập và công tác dưới mái trường mang tên cụ Phan, chúng ta phải nổ lực phấn đấu vượt khó vươn lên để đạt được nhiều thành công hơn nữa nhằm noi theo tấm gương của Cụ Đình - Phan Đình Phùng, một tiến sĩ nho học, một danh nhân văn hoá lớn, vị anh hùng dân tộc người có ảnh hưởng to lớn trong lịch sử nước ta trong 20 năm cuối thế kỷ XIX nhằm phấn đấu xây dựng trường THPT Phan Đình Phùng trở thành điểm sáng trong hệ thống trường công lập của tỉnh và sớm đạt danh hiệu trường chuẩn quốc gia bậc THPT trong thời gian không xa.