Chuyên đề 4 ĐẠI CƯƠNG VỀ HÓA HỌC HỮU CƠ
1. Khái niệm hợp chất hữu cơ và hóa học hữu cơ
- Hợp chất hữu cơ là hợp chất của cacbon (trừ CO,CO2,muối cacbonat,xianua,cacbua..)
-Hóa học hữu cơ là ngành Hóa học chuyên nghiên cứu các hợp chất hữu cơ .
2. Một số khái niệm trong hóa học hữu cơ
a) Công thức đơn giản, công thức nguyên, công thức phân tử, công thức cấu tạo
CTĐG
CTN
CTPT
CTCT

Cx’Hy’Oz’Nt’
(x’, y’, z’, t’ là các số nguyên tối giản)
(Cx’Hy’Oz’Nt’)n
n là hệ số nguyên
(12x’+y’+16z’+14t’).n = MA
CxHyOzNt
(x, y, z, t là bội số
của x’, y’, z’, t’)
Dạng CT khai triển để thể hiện trật tự liên kết của các nguyên tử trong phân tử theo đúng hóa trị .

CH2O
(CH2O)2
C2H4O2
CH3-C=O hay CH2=CH-O-O-H

OH


b) Đồng đẳng, đồng phân
Đồng đẳng
Đồng phân

- Là các chất có cùng nhóm chức (-OH, -CHO, -COOH, -NH2…) hơn kém nhau một hoặc nhiều nhóm
-CH2 -(metilen).
- Các chất đồng đẳng có tính chất hóa học tương tự nhau.
- Là các chất cùng CTPT nhưng khác nhau về CTCT.
- Các chất đồng phân có tính chất hóa học khác nhau.

VD: dãy đồng đẳng của ancol etylic CH3OH, C2H5OH, C3H7OH,…, CnH2n+1OH.
VD: Cùng CTPT C2H6O có các đồng phân
CH3-CH2OH CH3-O-CH3
Ancol etylic Đimetyl ete

(3) Đồng phân cấu tạo, đồng phân lập thể (đồng phân hình học, đồng phân cis-trans,…)
- Đồng phân bao gồm: đồng phân cấu tạo và đồng phân lập thể.
- Đồng phân cấu tạo: là những chất có cùng CTPT nhưng CTCT khác nhau.
- Đồng phân lập thể gồm các dạng: đồng phân cis-trans hay đồng phân hình học hay đồng phân cấu hình hay đồng phân E-Z để miêu tả hướng của nhóm chức trong một phân tử.
- Điều kiện có đồng phân Cis-Trans:
-Có nối đôi hoặc vòng.
-2 nhóm thế ( hoặc ngtử) ở cùng cacbon phải khác nhau.
-2 nhóm thế (hoặc ngtử) ở hai cacbon nối đôi phải khác nhau.





Cis-2-buten Trans-2-buten (4) Hợp chất no, không no, mạch hở, mạch vòng
Hợp chất no
Hợp chất không no
Mạch hở
Mạch vòng

là hợp chất chỉ chứa liên kết đơn (–).
ngoài liên kết đơn còn có liên kết đôi (=), liên kết ba (≡).
các nguyên tử không liên kết tạo thành mạch kín.
các nguyên tử liên kết tạo thành mạch kín.


H
│
H─C─H
│
H
Metan

CH2=CH2
Etilen

HC≡CH
Axetilen


CH2=CH-CH3
Propilen





Xiclopropan

(5) Nhóm chức, đơn chức, đa chức, tạp chức
Nhóm chức
Đơn chức
Đa chức
Tạp chức

Là nhóm nguyên tử gây nên tính chất đặc trưng của hợp chất.
- Chỉ chứa một nhóm chức.
- VD: C2H5OH,
CH3COOH,…
- Chứa nhiều nhóm chức giống nhau.
- VD: C2H4(OH)2,
CH2(COOH)2,…
- Chứa nhiều nhóm chức khác nhau.
- VD: HOCH2COOH,
NH2CH2COOH …

6) Bậc của cacbon: bậc của cacbon là số nguyên tử cacbon liên kết trực tiếp với nguyên tử cacbon đó. Trong phân tử hợp chất hữu cơ, nguyên tử cacbon được gọi là cacbon bậc một, bậc hai, bậc ba hay bậc bốn tuỳ theo nguyên tử cacbon đó liên kết với một, hai, ba hoặc bốn nguyên tử cacbon khác.


3. Lập công thức phân tử của hợp chất hữu cơ A (CxHyOzNt)
(1) Phân tích định tính: xác định các nguyên tố tạo nên hợp chất.
(2) Phân tích định lượng: xác định %, m hoặc mol của từng nguyên tố trong hợp chất.
- Tìm số mol và khối lượng của từng nguyên tố trong A
nC = nCO2 + nCaCO3 + … ( mC = 12.nC
nH = 2.nH2O ( mH = nH
nN = 2.nN2 ( mN = 14.nN
nO = (mA – mC – mH – mN):16 ( mO = mA – mC –