Chương III : VIỆT NAM TỪ THẾ KỶ XVI ĐẾN THẾ KỶ XVIII
Bài 21 : NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN
(Từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XV III)
I. MỤC TIÊU:
Sau khi học xong yêu cầu học sinh nắm được.
1. Kiến thức
Giúp học sinh hiểu :
- Hoàn cảnh ra đời của vương triều Mạc
- Nêu được nguyên nhân sự chia cắt đất nước
- Đánh giá được vai trò của vương triều Mạc đối với sự ổn định xã hội lúc bấy giờ.
2. Kỹ năng
- Rèn kỹ quan sát, khai thác, sử dụng tranh ản, lược đồ.
- Rèn luyện cho học sinh kỹ năng phân tích, đánh giá, tổng hợp các sự kiện lịch sử.
- Kỹ năng quan sát thu thập và xử lý thông tin, kỹ năng thuyết trình.
3. Thái độ
- Bồi dưỡng ý thức trách nhiệm của thanh niên trong việc xây dựng và bảo vệ đất nước
trong thời đại hiện nay.
- Bồi dưỡng tinh thần dân tộc.
4. Định hướng năng lực cần hình thành:
- Năng lực chung: Năng lực tự học, năng lực hợp tác năng lực tổng hợp kiến thức,
năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp.
- Năng lực chuyên biệt: Năng lực tổng hợp, vận dụng kiến thức vào xử lý tình
huống, sắp xếp sự kiện. Năng lực so sánh, đánh giá...
II . CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH :
1. Chuẩn bị của giáo viên
Gíao án word và powepoin
Lược đồ chiến tranh Trịnh – Nguyễn
Một số tranh ảnh di tích thành nhà Mạc, Phủ chúa Trịnh
Các tài liệu tham khảo có liên quan
2. Chuẩn bị của học sinh
Đọc trước sách giáo khoa
Sưu tầm tư liệu, tranh ảnh có liên quan
III. QUÁ TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG CHO HỌC SINH :
1.Ổn định tổ chức lớp: Kiểm diện sĩ số.
2. Kiểm tra bài cũ
3. Nội dung bài học
3.1. Hoạt động khởi động (2p)
 Mục tiêu: Dẫn dắt để học sing nắm được khái quát chủ đề của bài học:
Những biến đổi của nhà nước phong kiến trong các thế kỉ XVI – XVIII.
 Phương pháp/kĩ thuật: Sử dụng đồ dùng trực quan, Hỏi – trả lời.

 Hình thức tổ chức hoạt động: Cả lớp
 Phương tiện dạy học: Máy chiếu, máy tính
 Tiến trình thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
Gv cho Hs quan sát hình ảnh:

Gv nêu câu hỏi: Những hình ảnh trên gợi cho em liên tưởng đến
những sự kiện gì trong lịc sử Việt Nam? Em biết gì về những sự kiện đó?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- Hs theo dõi hình ảnh, trả lời câu hỏi
- Gv định hướng cho học sinh
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
- Dự kiến câu trả lời của học sinh: Những hình ảnh trên gợi cho em
nhớ đến nhà Mạc, cuộc chiến tranh Trịnh – Nguyễn, sự phân chia
đàng trong đàng ngoài.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- Gv đánh giá hoạt động của học sinh sau đó dẫn dắt: Từ đầu thế kỷ
XVI, cuộc khủng hoảng xã hội đã làm sụp đổ nhà Lê sơ, kể từ đó
Nhà nước phong kiến Đại Việt có những biến đổi lớn. Vậy nhà nước
phong kiến Đại Việt có những biến đổi lớn gì chúng ta cùng tìm hiểu
bài 21.
3.2. Hoạt động hình thành kiến thức mới (35p)
 Nội dung 1: Sự xụp đổ của triều Lê sơ. Nhà Mạc được thành lập
 Mục tiêu: Gíup cho học sinh
- Trình bày được sự suy yếu của nhà Lê và biểu hiện của sự suy yếu
đó
- Sự thành lập nhà Mạc và những chính sách nhà Mạc đã thi hành
 Phương pháp/kĩ thuật: Vấn đáp, thuyết trình.
 Hình thức tổ chức hoạt động: Cả lớp, cá nhân
 Phương tiện dạy học: Máy chiếu, máy tính
 Tiến trình thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- Hs làm việc cá nhân ở câu hỏi 1,2. Thảo luận ở câu hỏi 3
- Gv yêu cầu học sinh quan sát SGK trả lời các câu hỏi:
1. Tại sao thế kỷ XVI nhà Lê sơ suy yếu? Biểu hiện của sự suy
yếu đó là gì?
2. Sau khi nhà Mạc lên cầm quyền đã thi hành chính sách gì?
3. Trong thời gian cầm quyền nhà Mạc gặp khó khăn gì?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- Hs nghiên cứu tài liệu, trả lời câu hỏi
- Gv định hướng cho học sinh
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
Hoạt động của GV – HS
Nội dung bài học
Dự kiến câu trả lời của câu 1:
1: Sự xụp đổ của triều Lê sơ. Nhà Mạc
- Đầu thế kỉ XVI nhà Lê sơ lâm vào
được thành lập
khủng hoảng suy yếu.
- Đầu thế kỉ XVI nhà Lê sơ lâm vào

- Biểu hiện:
+ Các thế lực phong kiến nổi dậy
tranh chấp quyền lực
+ Mạnh nhất là thế lực Mạc
Đăng Dung.
+ Phong trào đấu tranh của nhân
dân bùng nổ ở nhiều nơi
- Năm 1527 Mạc Đăng Dung phế
truất vua Lê lập triều Mạc
Gv: Chiếu hình ảnh vua Mạc Đăng Dung
và bổ sung: Mạc Đăng Dung (1483 –
1541): quê ở làng Cổ Trai, Nghi dương,
Hải Phòng. Vốn xuất thân từ nghề chài
lưới, có sức khoẻ, đánh vật giỏi, thi đậu đô
lực sĩ được tuyển vào đội Túc vệ. Nhờ có
sức khoẻ, cương trực lập được nhiều công
lớn trong việc dẹp yên xung đột giữa các
đại thần nên nhanh chóng được thăng
quan, tiến chức. Ông từng làm đến mức
Thái phó, Tiết chế 13 đạo quân thuỷ bộ,
có thế lực lớn trong triều đình (thao túng
triều đình).
Dự kiến câu trả lời của câu 2:
- Nhà Mạc xây dựng chính quyền theo
mô hình cũ của nhà Lê
- Tổ chức thi cử đều đặn.
- Xây dựng quân đội mạnh.
- Giải quyết vấn đề ruộng đất cho nông
dân.
=> Những chính sách của Nhà Mạc
bước đầu đã ổn định lại đất nước.

khủng hoảng suy yếu.
- Biểu hiện:
+ Các thế lực phong kiến nổi dậy
tranh chấp quyền lực
+ Mạnh nhất là thế lực Mạc
Đăng Dung.
+ Phong trào đấu tranh của nhân
dân bùng nổ ở nhiều nơi
- Năm 1527 Mạc Đăng Dung phế
truất vua Lê lập triều Mạc.

 Chính sách nhà Mạc:
- Nhà Mạc xây dựng chính quyền theo
mô hình cũ của nhà Lê
- Tổ chức thi cử đều đặn.
- Xây dựng quân đội mạnh.
- Giải quyết vấn đề ruộng đất cho nông
dân.
=> Những chính sách của Nhà Mạc
bước đầu đã ổn định lại đất nước.

- Do sự chống đối của cựu thần nhà Lê
Dự kiến câu trả lời của câu 3:
và do chính sách cắt đất, thần phục nhà
- Do sự chống đối của cựu thần nhà Lê Minh của triều Mạc làm cho nhân dân
và do chính sách cắt đất, thần phục nhà phản đối.
Minh của triều Mạc làm cho nhân dân =>Nhà Mạc bị cô lập.
phản đối.
=>Nhà Mạc bị cô lập.

Gv: bổ sung, nêu rõ khó khăn của nhà
Mạc và lý giải thêm nguyên nhân nhà
Mạc bị cô lập

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
Gv: Nhận xét phần trả lời của học sinh, chốt kiến thức
Gợi ý: Thấy Đại Việt đang trong tình trạng náo động, nhà Minh sai
quân áp sát biên giới, đe doạ tiến vào nước ta. Mạc Đăng Dung lúng
túng: năm 1540 xin cắt vùng Đông Bắc trước đây vốn thuộc Châm
Khâm (Quảng Đông) nộp cho nhà Minh. Dâng sổ sách vùng này
cho quân Minh. Việc làm này bị nhân dân lên án, mất lòng tin vào
nhà Mạc. Vậy nên nhà Mạc bị cô lập. Các cựu thần nhà Lê nổi lên
chống đối, đất nước rơi vào tình trạng chiến tranh chia cắt.
Nội dung 2: Đất nước bị chia cắt
 Mục tiêu: Gíup cho Hs
- Hiểu được nguyên nhân Chiến tranh Nam – Bắc triều.
- Hiểu được nguyên nhân Chiến tranh Trịnh – Nguyễn
 Phương pháp/kĩ thuật: Thuyết trình, đàm thoại.
 Hình thức tổ chức hoạt động: Cả lớp, cá nhân.
 Phương tiện dạy học: Máy chiếu, máy tính.
 Tiến trình thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
- Hs làm việc ở câu hỏi 1,2.
- Gv yêu cầu học sinh quan sát SGK trả lời các câu hỏi:
1. Nguyên nhân của cuộc chiến tranh Nam – Bắc Triều, kết quả?
2. Nguyên nhân của cuộc chiến tranh Trịnh – Nguyễn?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- Hs nghiên cứu tài liệu, trả lời câu hỏi
- Gv định hướng cho học sinh
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
- Hs trả lời câu hỏi của giáo viên
Hoạt động của GV – HS
Nội dung bài học
Dự kiến câu trả lời của câu 1:
1: Đất nước bị chia cắt
- Cựu thần nhà Lê, đứng đầu là Nguyễn - Cựu thần nhà Lê, đứng đầu là Nguyễn
Kim đã quy tụ lực lượng chống Mạc
Kim đã quy tụ lực lượng chống Mạc

“phù Lê diệt Mạc” Thành lập chính
quyền ở Thanh Hoá gọi là Nam triều,
đối đầu với nhà Mạc ở Thăng Long –
Bắc Triều.
- 1545 – 1592 chiến tranh Nam – Bắc
triều bùng nổ => nhà Mạc bị lật đổ, đất
nước thống nhất.
- Gv: dùng lược đồ chiến tranh Nam –
Bắc triều để giải thích rõ hơn cho học
sinh hiểu
Dự kiến câu trả lời của câu 2:
- Sau khi lật đổ nhà Mạc, vua Lê tuy
còn nhưng quyền lực nằm trong tay họ
Trịnh.
- Ở Thuận Hóa: Họ Nguyễn cát cứ gây
dựng chính quyền riêng.
- Năm 1267, họ Trịnh đem quân đánh
họ Nguyễn, chiến tranh Trịnh-Nguyễn
bùng nổ.
- Kết quả: Năm 1627, hai bên giảng
hòa, lấy sông Gianh làm giới tuyến.
Đất nước bị chia cắt làm hai phần:
Đàng Ngoài và Đàng Trong.

“phù Lê diệt Mạc” Thành lập chính
quyền ở Thanh Hoá gọi là Nam triều,
đối đầu với nhà Mạc ở Thăng Long –
Bắc Triều.
- 1545 – 1592 chiến tranh Nam – Bắc
triều bùng nổ => nhà Mạc bị lật đổ, đất
nước thống nhất.

- Sau khi lật đổ nhà Mạc, vua Lê tuy
còn nhưng quyền lực nằm trong tay họ
Trịnh.
- Ở Thuận Hóa: Họ Nguyễn cát cứ gây
dựng chính quyền riêng.
- Năm 1267, họ Trịnh đem quân đánh
họ Nguyễn, chiến tranh Trịnh-Nguyễn
bùng nổ.
- Kết quả: Năm 1627, hai bên giảng
hòa, lấy sông Gianh làm giới tuyến.
Đất nước bị chia cắt làm hai phần:
Đàng Ngoài và Đàng Trong.

LƯỢC ĐỒ CHIẾN TRANH TRỊNH – NGUYỄN
Gv: dùng lược đồ chiến tranh Trịnh – Nguyễn giải thích cho học sinh hiểu hơn về
cuộc chiến tranh này
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
Gv: Nhận xét phần trả lời của học sinh, chốt kiến thức
 Nội dung 3: Nhà nước phong kiến ở Đàng Ngoài (đọc thêm)
 Nội dung 4: Chính quyền ở Đàng Trong (đọc thêm)
3.3.

Hoạt động luyện tập
 Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến
thức mới mà học sinh đã lĩnh hội ở hoạt động hình thành
kiến thức.
 Phương pháp/kĩ thuật: Làm bài tập trắc nghiệm
 Hình thức tổ chức hoạt động: Cả lớp
 Phương tiện dạy học: Máy tính, máy chiếu
 Tiến trình thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
Câu 1: Triều Mạc được thành lập năm
A. 1528
B. 1527
C. 1537
D. 1547
Câu 2: Những biểu hiện cho thấy sự suy yếu của nhà lê là
A. Các thế lực phong kiến nổi dậy tranh chấp
quyền lực
B. Mạnh nhất là thế lực Mạc Đăng Dung.
C. Phong trào đấu tranh của nhân dân bùng nổ
ở nhiều nơi
D. Cả ba ý trên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- Hs suy nghĩ, trao đổi và trả lời câu hỏi
- Gv định hướng cho học sinh
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận
Gv gọi Hs báo cáo sản phẩm trước lớp, yêu cầu học sinh
khác nhận xét.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
Gv nhận xét, nêu đáp án:
Câu 1: B, Câu 2: D
3.4. Hoạt động vận dụng
 Mục tiêu: rèn luyện khả năng tự học, tự khám phá kiến thức...
 Phương pháp/kĩ thuật: Trao đổi
 Hình thức tổ chức hoạt động: Cả lớp
 Phương tiện dạy học: SGK
 Tiến trình thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập
Gv yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi:
1. Tại sao nhà Mạc giải quyết vấn đề ruộng đất cho nhân dân mà
không được sự tin tưởng của nhân dân?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- Hs suy nghĩ, trao đổi và trả lời câu hỏi
- Gv định hướng cho học sinh
Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- Gv gọi Hs báo cáo sản phẩm trước lớp, yêu cầu học sinh
khác nhận xét.
- Gợi ý sản pẩm: là do nhà Mạc thực hiện chính sách cắt đất
cho nhà Minh làm mất dần đi sự tin tưởng của nhân dân...
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
Gv nhận xét, bổ sung