ỦY BAN NHÂN DÂN QUẬN BÌNH THẠNH
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

CHUYÊN ĐỀ

SỬ DỤNG HIỆU QUẢ
TƯ LIỆU GIẢNG DẠY
BỘ MÔN SINH HỌC

Tháng 02 năm 2012

I. Đặt vấn đề
Đổi mới phương pháp dạy học là một yêu cầu tất yếu trong sự nghiệp
đổi mới giáo dục – đào tạo của nước ta. Đây cũng đang là vấn đề cấp bách
được Đảng, nhà nước quan tâm, thể hiện trong hàng loạt các văn bản pháp lý
quan trọng như các Nghị quyết Trung ương và Đại hội Đảng, trong Luật
giáo dục và trong Chiến lược phát triển giáo dục…
Những năm gần đây, định hướng đổi mới phương pháp dạy học theo
hướng tích cực hóa các hoạt động của học sinh, lấy học sinh làm trung tâm
dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên, học sinh chủ động tìm tòi, phát
hiện giải quyết vấn đề và có ý thức vận dụng linh hoạt sáng tạo các kỹ năng
đã thu nhận được.
Đổi mới phương pháp dạy học đã được thể hiện trong sách giáo khoa
các môn học nói chung và bộ môn sinh nói riêng. Sách giáo khoa đã cung
cấp khá đầy đủ tranh ảnh, sơ đồ minh họa ….. nhằm tăng cường tính tích
cực, chủ động của học sinh. Tuy nhiên tư liệu trong sách giáo khoa mang
tính chất cơ bản, do đó giáo viên cần phải biết sưu tầm thêm nguồn tư liệu
bổ sung cho bài giảng của mình làm cho quá trình dạy học trở nên sinh động
hơn, hấp dẫn hơn và sử dụng hiệu quả hơn nhằm kích thích sự hứng thú học
tập, tìm tòi và khám phá ở học sinh.
Vì vậy Phòng Giáo dục quận Bình Thạnh thực hiện chuyên đề
“Sử dụng hiệu quả tư liệu giảng dạy bộ môn sinh học” góp phần vào việc
đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao hiệu quả giáo dục phổ thông.

II. Giải quyết vấn đề
1. Tư liệu sinh học: là những thông tin được rút ra từ các tài liệu, tranh
ảnh, sơ đồ, băng hình ….. liên quan đến bộ môn sinh học.
2. Tầm quan trọng của tư liệu:
Tư liệu bổ sung nội dung cho sách giáo khoa, minh họa cho các kiến
thức trong sách giáo khoa, tư liệu giúp giáo viên thiết kế các hoạt động học
tập, tổ chức quá trình nhận thức của học sinh.
Tư liệu làm bài giảng phong phú, đa dạng làm học sinh cảm thấy vui
vẻ, giảm áp lực học tập phấn chấn, tham gia tích cực vào quá trình học.
Tư liệu giúp giáo viên tăng năng suất làm việc, giảm thiểu thính chất
giảng dạy mang tính thông báo một chiều, học sinh dễ tiếp thu kiến thức, dễ
ghi nhớ, giảm tính trừu tượng của kiến thức.
VD: các túi khí ở chim

Tư liệu còn góp phần đổi mới phương pháp dạy học, giáo viên luôn
phải đặt ra câu hỏi phải sử dụng phương pháp nào để học sinh tiếp thu kiến
thức một cách tích cực.
Như vậy tư liệu dạy học không thể thiếu đối với người giáo viên khi
lên lớp và đối với học sinh khi nghiên cứu vấn đề. Vì thế tư liệu dạy học
chính là điều kiện, phương tiện để dạy và học môn sinh học.
3. Nguồn tư liệu: hiện nay công nghệ thông tin phát triển rất nhanh
nên nguồn tư liệu có thể sưu tầm được từ sách giáo khoa, sách tham khảo,
tạp chí, các chương trình truyền hình, từ các đĩa CD, từ internet …..
Nguồn tư liệu đa dạng và phong phú nền cần phải chọn lọc theo các
tiêu chuẩn như sau:
- Tư liệu phải đảm bảo tính sư phạm.
- Tư liệu phải phù hợp với mục tiêu bài học cụ thể
- Tư liệu phải ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu.
- Tránh sử dụng tư liệu gây phản cảm ở học sinh như thú ăn thịt
bắt và cắn xé con mồi …..
- Tư liệu phải phát huy được tính tích cực của học sinh, kích
thích sự hứng thú học tập, tìm tòi và khám phá ở học sinh.
4. Phân loại và xây dựng kho tư liệu: tư liệu dạy học sinh học rất
phong phú và đa dạng vì vậy cần phải phân loại, xây dựng và có kế hoạch sử
dụng và bổ sung ngày càng đầy đủ hơn :

5. Xử lý tư liệu : các tư liệu sưu tầm được chỉ ở dạng thô do đó cần
phải xử lý cho phù hợp với bài dạy và đảm bảo tính sư phạm :
Ví dụ : hình các lớp trong ngành động cật có xương : cắt ra từng hình và xóa
các chữ tiếng anh không cần thiết

Hoặc cắt, nối các đoạn phim cho phù hợp của phần kiến thức cần truyền đạt,
tránh việc chiếu một đoạn phim dài làm mất thời gian và học sinh không tập
trung.
Ví dụ : đoạn phim về thủy tức cần cắt ra thành từng đoạn, hình dáng, bắt
mồi, cách di chuyển …….

6. Sử dụng tư liệu
Để phát huy hiệu quả tư liệu giảng dạy trong bộ môn sinh học giáo
viên cần phải lưu ý các vấn đề sau:
          - Cần phải căn cứ vào nội dung, yêu cầu của bài học để lựa chọn tư
liệu và phương pháp sử dụng thích hợp, đảm bảo phát huy được sự chú ý và
tính tích cực của học sinh vào khai thác tư liệu giảng dạy.
          - Khi soạn giáo án, giáo viên phải xác định được thời điểm, thời gian
hợp lý để sử dụng tư liệu giảng dạy vào bài dạy, và phải xây dựng được hệ
thống câu hỏi khai thác một cách hợp lí và hệ thống câu hỏi này phải có tác
dụng phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập.

          - Trước khi hướng dẫn học sinh sử dụng, khai thác, giáo viên phải
hiểu một cách đầy đủ và chính xác nhất nội dung kiến thức phản ánh trong
tư liệu đó là gì, tức là phải hiểu hết bản chất của tư liệu giảng dạy đó.
          - Phải đảm bảo sự kết hợp giữa lời nói với việc trình bày nội dung tư
liệu giảng dạy theo hướng rèn luyện khả năng thực hành của học sinh, đồng
thời kết hợp với các tài liệu khác khi sử dụng.
Sử dụng tranh không chỉ “đơn thuần” là minh họa cho bài học, mà
phải hướng dẫn học sinh quan sát, phân tích để rút ra những chi tiết có liên
quan đến nội dung bài học.
- Khi sử dụng tư liệu giáo viên không nên quá chủ quan trong việc đặt
câu hỏi mà phải hướng dẫn học sinh quan sát, phân tích theo nội dung bài
học.
- Một số tư liệu dễ tìm có thể để học sinh hoặc nhóm học sinh sưu tầm
tìm kiếm và tích cực sử dụng tư liệu đó trong bài giảng.
- Về phía học sinh chưa quen với việc phân tích tư liệu phim, ảnh chỉ
đơn thuần quan sát minh họa cho bài học nên giáo viên cần phải hướng dẫn
học sinh cách quan sát, phân tích nguồn tư liệu để học sinh có thể tự tiếp thu
tri thức khi quan sát trong cuộc sống hoặc các phương tiện truyền thông.

III. Kết luận:
- Qua thực trạng cho thấy tất cả giáo viên đều cần thêm tư liệu giảng
dạy và học sinh rất hứng thú đối với tư liệu giảng dạy vì vậy việc sưu
tầm và sử dụng có hiệu quả nhằm phát huy tính tích cực của học sinh
là cần thiết.
- Giáo viên cần có kế hoạch sử dụng tư liệu giảng dạy, để sử dụng hết
tư liệu và bổ xung nhưng tư liệu cần thiết.
- Giáo viên cần tích cực sưu tầm, bổ xung thêm nguồn tư liệu, giao lưu,
giới thiệu nguồn tư liệu đã có, để giảm thời gian công sức mà mỗi
giáo viên dùng để tìm kiếm nguồn tư liệu.
- Tích cực sử dụng nguồn tư liệu đã có, không ngại khó khi sử dụng
máy tính, máy chiếu của trường, ban giám hiệu nhà trường cần quan
tâm hỗ trợ nhiều hơn về thiết bị, công cụ …..
- Giáo viên luôn tìm tòi đổi mới phương pháp giúp học sinh học tập tích
cực, phát huy tính sáng tạo góp phần nâng cao kết quả học tập của bộ
môn sinh học trong nhà trường.