Bài:


Chữ người tử tù

Nguyễn Tuân ( 1910-1987 )

A.Mục tiêu cần đạt:

Học sinh nắm được những nét chính về cuộc đời, cá tính, văn tài và sự nghiệp sáng tác nổi bật của Nguyễn Tuân để thấy được: Nguyễn Tuân là nhà văn tiêu biểu cho khuynh hướng văn học lãng mạn nước nhà giai đoạn 1930-1945, giai đoạn đầy biến động của lịch sử Việt Nam.
Cảm nhận được vẻ đẹp khí phách, tài năng và thiên lương của hình tượng nhân vật trung tâm Huấn Cao và vẻ đẹp của toàn bộ truyện ngắn Chữ người tử tù – truyện ngắn xuất sắc nhất trong tập truyện Vang bóng một thời. Chữ người tử tù tập trung quan điểm riêng của Nguyễn Tuân về cái Đẹp. Ngoài ra truyện ngắn còn hàm ẩn nhiều ý nghĩa sâu sắc.
Hiểu thêm về nghệ thuật văn xuôi lãng mạn Việt Nam nói chung và nghệ thuật truyện ngắn mang cá tính sáng tạo sắc nét của Nguyễn Tuân nói riêng. Truyện có nghệ thuật xây dựng nhân vật đặc sắc, xây dựng tình huống truyện độc đáo, ngôn ngữ giàu tính tạo hình, đầy chất thơ, các thủ pháp xây dựng không gian thời gian, thủ phâp đối lập đều điêu luyện, giàu ý nghĩa… Đây là một truyệnn ngắn trữ tình giàu kịch tính.
Rèn luyện kĩ năng phân tích một tác phẩm văn xuôi trữ tình hay và khó như Chữ người tử tù.

B. Tài liệu và phương tiện

Sách giáo khoa Ngữ Văn 11 tập I – NXB Giáo Dục.
Tập truyện Vang bóng một thời và một số tác phẩm tiêu biểu khác của Nguyễn Tuân…
Tranh, ảnh về Nguyễn Tuân.
Những giai thoại văn học về nhà văn Nguyễn Tuân – vốn là nhà văn có rất nhiều giai thoại xung quanh cá tính của mình.
C.Tiến trình tổ chức dạy học tác phẩm:

I.Vào bài
Ông là cây đời phiêu bạt ném vào xanh lá
Mỗi ngày tiếng chữ bật chồi,
Tí tách niềm mới lạ.
Không ai trùm che nổi ông
Ông chẳng trùm che ai,
Bóng mát văn ông chim về xây tổ.
Đây là những câu thơ tác giả Ngô Minh viết tháng 8/1987 để viếng linh hồn một nhà văn lớn vừa ra đi. Sinh thời tài năng và cá tính của ông đã trở thành một hiện tượng kì thú trong nền văn học nước nhà. Khi ông mất đi rồi, lòng kính yêu ngưỡng mộ ông vẫn khôn nguôi, người ta còn nói nhiều, bàn nhiều, làm thơ nhiều về ông. Ông chính là Nguyễn Tuân, nhà văn tài hoa tài tử đã thai nghén cho đời biết bao “trang hoa” đẹp đẽ. Chúng ta hôm nay được cùng nhau chiêm ngưỡng một “trang hoa” kết tinh tài năng và nhân cách của nhà văn lớn Nguyễn Tuân. Đó là tuyệt tác Chữ người tử tù. Cô và các em cùng đọc truyện ngắn, để kính cẩn dâng lên linh hồn cụ Nguyễn một nén tâm hương.
II.Tiến trình dạy học tác phẩm:


Hoạt động của thầy và trò

Nội dung bài học


1. Học sinh tìm hiểu về tác giả
- Học sinh xem tranh, ảnh về nhà văn Nguyễn Tuân, đặc biệt là những bức kí họa về nhà văn.
- Câu hỏi: Em có nhận xét gì về cá tính của Nguyễn Tuân? Em có thích kiểu tính cách đó không?












- Câu hỏi : Em có nhận xét gì về gia đình và thời đại Nguyễn Tuân ra đời? Hai yếu tố đó ảnh hưởng như thế nào đến cá tính nhà văn?




























- Câu hỏi: Hiểu về quan điểm nghệ thuật của Nguyễn Tuân rồi, em có thể lí giải vì sao nhà văn lại viết nhiều và đặc biệt thành công ở thể tùy bút?






















2. Tìm hiểu chung về tác phẩm
- Chuyển ý: Thạch Lam là nhà văn mải miết đi tìm cái Đẹp. Ông đã từng ru lòng cô trò chúng ta trong nỗi buồn man mác về thân phận con người ở truyện ngắn Hai đứa trẻ. Cái đẹp mà Thạch Lam tìm kiếm là những cái đẹp ẩn náu , bình dị, tinh khôi, buộc người đọc phải thật tinh mắt tinh lòng mới phát hiện được. Nguyễn Tuân cũng là nhà văn dong duổi cả đời đi tìm cái Đẹp. Nhưng cái đẹp mà cụ Nguyễn tìm tới phải là cái đẹp tuyệt mĩ, không tì vết, xứng đáng đứng bậc nhất trong lòng người. Chữ người tử tù là truyện ngắn mang cái đẹp như thế.











- Cho học sinh xem một bức thư pháp rồi hỏi: Em biết gì về nghệ thuật thư pháp, thú chơi chữ rất nổi tiếng ở nước ta? Theo em, tại sao Nguyễn Tuân lại đặc biệt tôn vinh môn nghệ thuật này?




- Chữ người tử tù phải được đọc bằng giọng trầm ấm, khoan thai, làm toát lên được không khí trang trọng cổ kính mà giàu kịch tính của truyện. Đặc biệt phải chú ý các từ cổ, các từ Hán Việt.
- Câu hỏi: Vì sao nhà thơ lại sử dụng rất nhiều từ Hán Việt, từ cổ trong truyện ngắn này, mặc dù tác phẩm ra đời vào cuối những năm 30 của thế kỉ XX?



- Mời một học sinh tóm tắt lại truyện ngắn trong khoảng 10 câu.
















3. Học sinh tìm hiểu chi tiết tác phẩm
- Câu hỏi: Tình huống truyện có gì đặc sắc? Nó có ý nghĩa như thế nào trong việc bộc lộ tính cách nhân vật?









- Câu hỏi: Hãy phát biểu cảm nghĩ của em về nhân vật Huấn Cao?
- Câu hỏi: Vẻ đẹp của Huấn Cao được thể hiện trên những phương diện nào?
- Câu hỏi: Nhà văn đã sử dụng những bút pháp nghệ thuật nào để xây dựng thành công hình tượng Huấn Cao có vẻ đẹp ngời sáng như vậy?
=>Bút pháp lãng mạn lí tưởng hóa
- Câu hỏi: Nhà văn đã miêu tả tài viết chữ đẹp của Huấn Cao như thế nào?


























- Câu hỏi: Tài viết chữ đẹp của Huấn Cao cùng với ảnh hưởng to lớn của nó với quản ngục cho em hiểu điều gì về cái Đẹp theo quan niệm của Nguyễn Tuân?


















- Câu hỏi: Khí phách của Huấn Cao có làm em liên tưởng đến người anh hùng nào trong văn học cổ không?
- Câu hỏi: Em hãy phân tích những nét đẹp trong khí phách Huấn Cao?











































- Câu hỏi: Em có suy nghĩ gì về chi tiết Huấn Cao hiểu lầm và đuổi quản ngục ra khỏi buồnng giam?


























- Chuyển ý: Khi Huấn Cao đuổi quản ngục ra khỏi buồng giam với những lời lẽ khinh bạc đến điều, ta tưởng như câu chuyện rơi vào bế tắc. Cái cao ngạo của Huấn Cao bỗng trở thành kiêu ngạo. Viên ngọc đẹp Huấn Cao dường như có tì vết, Nhưng bằng nét đẹp thứ ba của Huấn Cao, Nguyễn Tuân đã hoàn thiện vẻ đẹp tuyệt mĩ cho viên ngọc ông nâng niu nhất này. Thế mới biết, có Tài, có Dũng thôi chưa đủ, cái Đẹp hoàn mĩ phải là cái Đẹp của tâm hồn. Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài, chính nhân cách, thiên lương của Huấn Cao đã làm nên cái Đẹp đúng nghĩa trong quan niệm thẩm mĩ của Nguyễn Tuân











- Câu hỏi: Quản ngục và Huấn cao có những nét đối lập gì về xuất thân, địa vị….Nếu Huấn Cao là đỉnh cao của cái đẹp tài năng, thiên lương, khí phách, thì có phải quản ngục chỉ là kẻ tiểu nhân đáng bị khinh bạc như lúc đầu Huấn Cao đã từng khinh bạc?

- Câu hỏi: Em hãy chỉ ra những nét đẹp nhân cách của viên quản ngục?



- Câu hỏi: Đặt quản ngục- một viên ngọc quí vào giữa chốn đề lao nhơ bẩn, thủ pháp đối lập này của Nguyến Tuân có ý nghĩa, mục đích gì?

















































- Câu hỏi: Sự kiện nào hóa giải hiểu lầm của Huấn Cao với quản ngục và kích thích cho quản ngục đi đến quyết định táo bạo là công khai xin chữ Huấn Cao?



- Câu hỏi: Em hiểu thế nào về cụm từ “một tấm lòng trong thiên hạ” và “tấm lòng biệt nhưỡng liên tài” mà Huấn Cao dùng để gọi quản ngục?














- Câu hỏi: Hãy phát biểu cảm nghĩ của em về nhân vật quản ngục?



- Câu hỏi: Tại sao Nguyễn Tuân lại gọi cảnh cho chữ là “cảnh tượng xưa nay chưa từng có” ?









- Câu hỏi: Em hãy nhận xét về nghệ thuật của đoạn văn này?



2. Nguyễn Tuân - tài hoa và cá tính
a) Cuộc đời và tính cách
- Nhà văn Kim Lân kể lại: “Sòng phẳng mà nói, một lớp nhà văn có người nghênh ngang một chút, bướng bỉnh một chút, một chút thôi, như Nguyễn Tuân cũng có cái hay đó anh ạ! Ngang tàng là thế nhưng gia đình Nguyễn Tuân rất nề nếp. Và anh Tuân là người thích cái đẹp. Câu văn phải đẹp. Chỗ ngồi phải đẹp: cái ghế anh rứt ra một miếng vải để làm đẹp chỗ ấy, Thích cái đẹp, luôn đi tìm cái đẹp nên cả trong cách ăn mặc của Nguyến Tuân cũng luôn hướng tới cái đẹp, cái hiện đại, hợp thời trang”.
- Lời nhận xét của nhà văn Kim Lân giúp ta hiểu đôi nét về nhà văn Nguyến Tuân. Ông sinh ra ở phố Hàng Bạc, quê gốc ở Nhân Mục, Hà Nội. Cha Nguyễn Tuân là ông tú Hải Văn, một nhà Nho tài hoa bất đắc chí. Nguyễn Tuân từng theo cha đi khắp nhiều tỉnh miến Trung. Cha là người có ảnh hưởng lớn đến cách sống và quan điểm nghệ thuật của nhà văn
- Nguyễn Tuân thừa hưởng cả nền học vấn Nho giáo truyền thống và theo học Pháp văn, tiếp thu tri thức phương Tây. Càng hiểu biết ông càng chán ghét cuộc sống tù túng nô lệ, đã nhiều lần vượt biên ra nước ngoài và bị bắt. Ở tù ra, Nguyến Tuân bước vào nghề báo, nghề văn. Sau Cách mạng tháng Tám, ông tiếp tục hăm hở trên con đường văn chương làm đẹp cho tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
- Trong làng văn Việt Nam, Nguyễn Tuân có tính cách hết sức độc đáo, ông ngang tàng, phóng túng, đặc biệt “ngông”. Ông được coi là nhà văn tài hoa tài tử bậc nhất, không chịu gò bó trong khuôn khổ, sống theo sở nguyện bản thân.
- Cá tính ngông ngạo, độc đáo của Nguyễn Tuân ảnh hưởng lớn đến phong cách văn chương và in đậm trong các tác phẩm của ông.
b) Sự nghiệp văn chương và quan điểm nghệ thuật.
- Sự nghiệp: + Ba thể loại văn học mà Nguyễn Tuân viết nhiều nhất là truyện ngắn, tùy bút và bút kí, ngoài ra còn có các bài phê bình văn học đặc sắc…
+ Ông có một sự nghiệp văn chương thành công: trước Cách Mạng đã nổi danh là nhà văn lãng mạn tài hoa độc đáo trên văn đàn, sau Cách mạng được mệnh danh là cây tùy bút số một Việt Nam.
+ Một số tác phẩm chính của nhà văn: Vang bóng một thời, Một chuyến đi, Đường vui, Tình chiến dịch, Sông Đà, Hà Nội ta đánh Mĩ giỏi…
- Quan điểm và phong cách nghệ thuật:
+ Nguyễn Tuân suốt cả đời tôn thờ cái Tôi và cái Đẹp. Đây cũng là hai nội dung chính tạo thành quan điểm nghệ thuật của nhà văn.
+ Tôn thờ cái Đẹp, văn chương Nguyễn Tuân luôn hướng đến việc miêu tả cái Đẹp tuyệt đối hoàn mĩ trong mọi sự vật hiện tượng. Cái Đẹp không chỉ là bản chất của nội dung mà còn là bản chất của hình thức, mỗi trang văn của Nguyễn Tuân được mệnh danh như mỗi “trang hoa” là vì thế.
+ Đề cao cái Tôi của mình nhiều lúc đến mức cao ngạo, cực đoan, Nguyễn Tuân luôn ý thức đưa cá tính sáng tạo riêng biệt, độc đáo của mình vào văn, tạo thành một cá tính