Chiều tối ( mộ )
____Hồ Chí Minh___

Bài thơ trích trong ‘ Nhật ký trong tù ’.
Hoàn cảnh sáng tác : bài thơ được sáng tác trong khoảng 4 tháng đầu ( 1942 ) thời gian Bác bị cầm tù – 4 tháng vô cùng cực khổ.
Bài thơ được khởi hứng từ cuối chặng đườn chuyển lao vào lúc chiều tối giữa rừng núi, sau một ngày bị giả đi vất vả cực nhọc của Hồ Chí Minh.
Phân tích bài thơ .
Hai câu đầu : bức tranh thiên nhiên lúc chiều tối.
*Thời gian nghệ thuật : - được nói ở nhan đề
- được thể hiện ở hình ảnh thơ.
Chim – về rừng tìm cây ngủ
Mây – lơ lửng trên bầu trời.
đây là dấu hiệu của trời tối
đây là thời gian nghệ thuật muôn thuở gợi nỗi nhớ nhà, nỗi buồn.
* Không gian nghệ thuật:
+ cảnh núi rừng hoang vắng
+ một cánh chim giữa núi rừng
+ một đám mây lẻ loi, côi cút giữa bầu trời.
hình ảnh chất liệu cố điển, thường gặp trong thơ cổ.
“ tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt…”
“ ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi…”
“ chim nghiêng cánh nhỏ bóng chiều sa…”
Nhưng từ ngữ sáng tạo:
Quyển điệu : chim -> mỏi mệt
Cô vân mạn mạn - đám mây : cô độc, lẻ loi, trôi chậm chậm, uể oải, lơ lửng giữa bầu trời.
“ Quyển điệu quy lâm tầm túc thụ
Cô vân mạn mạn độ thiên không ”.
Thiên nhiên có hồn, cánh vật, cảnh chiều cô đơn, vắng lặng.
Tác giả sủ dụng bút pháp cổ điện : tả ít gợi nhiều, chỉ vài nét chấm phá mà vẫn ghi lại được linh hồn của tạo vật.
Không gian và thời gian nghệ thuật là sự thể hiện tâm trạng của nhà thơ. Sau một ngày đi đường gian lao vất vả, khi đêm tối dần buông xuống giữa núi rừng, Bác cũng cảm thấy buồn, cô đơn, nhớ nhàvà khao khát một tổ ấm, một chốn đưng chân. Trái tim của Người cũng đập những nhịp đập của con người bình thường.
+ hai câu đầu :
Cổ điện : thời gian, không gian, chất liệu, hình ảnh, bút pháp.
Hiện đại : thời gian vận động theo cánh chim, chòm mây.
đến hai câu sau mạch thơ chuyển biến mạnh mẽ, bất ngờ.
2. Hai câu sau : bức tranh cuộc sống con người .
- Hình ảnh con người lao động khoẻ khoắn hiện ra bên lò lửa một cách tự nhiên, bình dị:
Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc
Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng
Thời gian nghệ thuật : vân động đi đôi với vòng quay của cối xayngô của cô gái xóm núi -> nghệ thuật lặp vòng trong câu thơ đã nói lên điều đó :khi cối xay dừng lại – ngô xay xong thì lò than đã rực hồng – tức là trời tối hẳn. Trong nguyên tác, tác giả không dùng từ “tối” mà lại lấy cái sáng rực hồng của lò than để diễn tả trời tối.
Không gian nghệ thuật:
+ Trời tối nhưng không gian thơ lại sáng, rực rỡ một màu hồng ấm áp, chan chứa niềm vui, chan chứa tình người, tình gia đình, quê hương, tràn đầy sự sống và ánh sáng.
+ Từ “ hồng ” là từ mắt của bài