CHí phèo
NAM CAO
A - tác giả
I - vài nét về tiểu sử và con người
1. Tiểu sử
Nam Cao tên khai sinh là Trần Hữu Tri, sinh trong một gia đình nông dân tại làng Đại Hoàng, tổng Cao Đà, huyện Nam Sang, phủ Lí Nhân (nay là xã Hòa Hậu, huyện Lí Nhân, tỉnh Hà Nam). Bút danh Nam Cao là ghép hai chữ đầu của hai địa danh quê ông: huyện Nam Sang, tổng Cao Đà.
Cuộc đời Nam Cao trước Cách mạng cũng giống như cuộc đời của nhiều người, không có sự kiện phi thường hay đặc biệt, nhưng có ý nghĩa tiêu biểu cho một bộ phận trí thức tiểu tư sản cùng thời, xuất thân từ nông thôn, ít nhiều được ăn học và khi vào đời, họ nuôi nhiều hoài bão cùng những ước mơ cao đẹp. Nhưng họ đã bị xã hội tàn nhẫn đương thời chặt cánh mọi ước mơ, đẩy họ vào tình trạng sống mòn, chết mòn. Họ đã đến với Cách mạng như một tất yếu và sẵn sàng hiến dâng cả cuộc đời mình cho sự nghiệp Cách mạng chung của dân tộc.
2. Con người
Nam Cao là con người có bề ngoài lạnh lùng ít nói nhưng có đời sống nội tâm vô cùng phong phú, luôn luôn sôi sục, có khi căng thẳng. Hầu như ông không bao giờ có được cuộc sống bên trong thanh thản. Ông luôn nghiêm khắc đấu tranh với bản thân để thoát khỏi lối sống tầm thường, nhỏ hẹp nhằm vươn tới một cuộc sống cao đẹp, xứng đáng với danh hiệu Con Người. Trong tâm hồn nóng bỏng ấy, thường xuyên diễn ra cuộc xung đột âm thầm mà gay gắt giữa lòng nhân đạo và thói ích kỉ, giữa tinh thần dũng cảm và thái độ hèn nhát, giữa tính chân thực và sự giả dối, giữa những khát vọng tinh thần cao cả và những dục vọng phàm tục. Nam Cao thường hổ thẹn về những gì mà ông cảm thấy tầm thường, thấp kém của mình. Điều này thể hiện rất rõ trong những tác phẩm viết về người trí thức nghèo, gắn liền với cuộc đấu tranh bản thân trung thực, âm thầm mà quyết liệt trong suốt cuộc đời cầm bút của ông.
Nam Cao là người có tấm lòng đôn hậu, chan chứa tình thương. Ông gắn sâu nặng, giàu ân tình với quê hương và những người nghèo khổ bị áp bức, khinh miệt trong xã hội cũ. Ông quan niệm, không có tình thương đồng loại thì không đáng gọi là người (Đời thừa). Vì vậy, không ít tác phẩm của ông viết về kiếp người lầm than là những thiên trữ tình đầy sự cảm động và xót thương. Đó chính là một trong những lí do dẫn Nam Cao đến với con đường nghệ thuật hiện thực vị nhân sinh và tạo nên những tác phẩm thấm đượm tư tưởng nhân đạo sâu sắc.
Ông luôn suy tư về bản thân, cuộc sống, đồng loại, từ kinh nghiệm thực tế mà đề lên những khái quát triết lí sâu sắc và đầy tâm huyết.
II - sự nghiệp văn học
1. Quan điểm nghệ thuật
Trong cuộc đời cầm bút, Nam Cao luôn suy nghĩ về vấn đề sống và viết, rất có ý thức về quan điểm nghệ thuật của mình. Mặc dù không có những tác phẩm chính luận chuyên bàn về quan điểm nghệ thuật, nhưng rải rác trong sáng tác của Nam Cao, ta thấy quan điểm nghệ thuật của ông được thể hiện khá hệ thống, nhất quán và có nhiều điểm tiến bộ so với phần đông nhà văn cùng thời. Không ít khía cạnh trong quan điểm đó chứng tỏ sự phát triển ở trình độ cao của tư duy nghệ thuật hiện thực. Bởi thế, có thể nói, đến Nam Cao, chủ nghĩa hiện thực trong văn học Việt Nam từ 1930 đến 1945 mới thực sự tự giác đầy đủ về những nguyên tắc sáng tác của nó. Khi mới cầm bút, Nam Cao chịu ảnh hưởng của văn học lãng mạn đương thời. Nhưng ông đã dần nhận ra thứ văn chương đó rất xa lạ với đời sống lầm than của nhân dân lao động và ông đã đoạn tuyệt với nó để tìm đến con đường nghệ thuật hiện thực chủ nghĩa.
a) Thời kì trước Cách mạng
* Quan điểm về nghề văn
Trong số những nhà văn hiện thực trước Cách mạng, Nam Cao là người có ý thức trách nhiệm cao về ngòi bút của mình. Các truyện ngắn Trăng sáng (có tài liệu ghi là Giăng sáng), Đời thừa được xem như những tuyên ngôn nghệ thuật của Nam Cao. Qua hai bản tuyên ngôn ấy, nhà văn phê phán thứ văn chương thi vị hóa cuộc sống đen tối, bất công, phục vụ thị hiếu lãng mạn của bọn trưởng giả no nê, nhàn rỗi. Ông đánh giá cao văn chương, coi nghề văn là một nghề cao quý, nhà văn phải có lương tâm và trách nhiệm với cuộc sống. Viết văn mà nội dung tầm thường, hình thức cẩu thả thì