Chữ người tử tù

I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
- Nguyễn Tuân là một nhà văn lớn của văn học hiện đại Việt Nam.
2. Tác phẩm:
- “Vang bóng một thời” là “một văn phẩm gần đạt tới sự toàn thiện, toàn mĩ” (Vũ Ngọc Phan).
- “Chữ người tử tù” là truyện ngắn xuất sắc trong tập “Vang bóng một thời”, khắc hoạ vẻ đẹp của Huấn Cao và quan điểm thẩm mĩ của Nguyễn Tuân.
II. Phân tích:
1. Nhân vật Huấn Cao:
a. Trước hết là vẻ đẹp của người nghệ sĩ tài hoa:
- Có tài viết chữ, loại chữ Hán, giàu chất tạo hình. Người xưa viết chữ để bộc lộ cái tâm, cái chí. Vì thế, viết chữ được nâng lên thành một môn nghệ thuật – nghệ thuật thư pháp, người viết chữ được coi là nghệ sĩ. Còn người chơi chữ thì coi đó là một thú vui tao nhã.
- Huấn Cao là nghệ sĩ trong nghệ thuật thư pháp. Tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp, nổi tiếng khắp vùng tỉnh Sơn. Ngay cả viên quản ngục cũng biết “chữ ông Huấn Cao đẹp lắm, vuông lắm (...). Có được chữ ông Huấn Cao mà treo là có một vật báu trên đời”. Cho nên sở nguyện của quản ngục là một ngày kia treo ở nhà riêng mình một câu đối do tay ông Huấn Cao viết”. Để đạt được điều đó, quản ngục phải dụng công, phản nhẫn nhục và liều mạng (biệt đãi tử tù). Chứng tỏ chữ Huấn Cao đẹp đến mức nào, tài Huấn Cao phi thường đến ra sao.
b. Huấn Cao mang vẻ đẹp của khí phách hiên ngang, bất khuất:
- Dám chống lại triều đình mà ông căm ghét, khinh bỉ.
- Dù chí lớn không thành, tư thế vẫn hiên ngang, bất khuất. Vào ngục, không hề run sợ trước kẻ đang nắm sinh mệnh mình (chi tiết thúc gông xuống nền nhà, thái độ khinh bạc, đuổi quản ngục ra khỏi phòng giam mà không sợ những đòn trả thù tàn bạo).
- Là tử tù mà vẫn ung dung, đường hoàng, điềm nhiên tận hưởng những thú bình sinh (rượu thịt).
c. Thứ ba, Huấn Cao là người có thiên lương trong sáng, cao đẹp:
- Thiên lương được NT dùng với nhiều nghĩa. Với quản ngục và thơ lại đó là lòng yêu quý cái tài, cái đẹp một cách chân thành. Với HC thiên lương là ý thức sử dụng cái tài của mình.
- Không phải ai ông cũng cho chữ. Ông không bao giờ ép mình cho chữ vì vàng ngọc hay quyền thế. Chỉ cho những ai biết trân trọng cái đẹp, cái tài – những người tri âm tri kỉ. Suốt đời chỉ viết hai bộ tứ bình và một bức trung đường cho ba người bạn thân.
- Lúc đầu, tưởng quản ngục có ý đồ xấu, ông tỏ ra khinh bạc. Nhưng khi hiểu ra quản ngục thực sự có lòng biệt nhỡn liên tài, có lòng thành tâm xin chữ, ông quyết không phụ tấm lòng họ. Dù ngày hôm sau ra pháp trường nhưng đêm hôm ấy ông vẫn dồn hết tài năng, tâm huyết để viết chữ cho quản ngục. Thậm chí, ông còn chân thành khiên quản ngục để cứu vớt một thiên lương trong sáng.
d. Sự thống nhất giữa cái