KIẾN THỨC DẠY HỌC BDHSG KHTN 8 - PHẦN SINH 2024-2025
CHỦ ĐỀ 1. KHÁI QUÁT CƠ THỂ NGƯỜI
A. KIẾN THỨC CƠ BẢN

I.Cấu tạo cơ thể người
-Cơ thể người có các phần chính như: đầu, cổ, thân và chi (tay và chân).
-Cơ thể người được bao bọc bởi da, được cấu tạo bởi cơ quan và hệ cơ quan.
Hệ cơ quan Các cơ quan trong từng hệ cơ
Chức năng của hệ cơ quan
quan
Hệ vận động Cơ, xương, khớp
Giúp cơ thể vận động và di chuyển
Hệ tiêu hóa Miệng, ống tiêu hóa và các tuyến
Giúp cơ thể tiêu hóa thức ăn và hấp thu
tiêu hóa
chất dinh dưỡng
Hệ tuần
Tim và hệ mạch
Tuần hoàn máu, lưu thông bạch huyết,
hoàn
vận chuyển và trao đổi chất dinh dưỡng
Hệ hô hấp
Mũi, khí quản, phế quản và hai lá
Giúp cơ thể trao đổi khí O2 và CO2 với
phổi
môi trường.
Hệ bài tiết
Phổi, thận, gan, da, ống dẫn nước
Lọc máu, bài tiết nước tiểu, phân giải
tiểu, bóng đái
chất độc, cân bằng nội môi.
Hệ thần kinh Não, tủy sống, dây và hạch thần kinh Điều khiển, điều hòa và phối hợp hoạt
động của cơ thể bằng xung thần kinh.
Hệ nội tiết
Tuyến yên, tuyến giáp, tuyến tụy,
Điều hòa quá trình sinh lí trong cơ thể
tuyến trên thận, tuyến sinh dục.
thông qua hormone.
Hệ sinh dục Ở nam: tinh hoàn, ống dẫn tinh,
Giúp cơ thể sinh sản, duy trì nòi giống.
dương vật
Ở nữ: buồng trứng, tử cung, âm đạo.
-Cơ thể là một khối thống nhất , có sự phối hợp nhịp nhàng , cùng thực hiện chức năng sống. Sự
phối hợp đó được thực hiện nhờ cơ chế thần kinh và cơ chế thể dịch.
-Các hệ cơ quan trong cơ thể người gồm hệ vận động, hệ tuần hoàn, hệ hô hấp, hệ tiêu hóa, hệ bài
tiết, hệ thần kinh và các giác quan, hệ nội tiết, hệ sinh dục.
* Khi chúng ta ngủ, túi mật, gan và phổi hoạt động mạnh nhất để loại bỏ độc tố ra khỏi cơ thể.
Trong khi đó, tim, ruột non và bàng quang sẽ hoạt động ở mức thấp nhất. Mỗi cơ quan trong cơ
thể sẽ làm việc với “công suất” lớn nhất vào một khoảng thời gian nhất định và có một khung
giờ khác để nghỉ ngơi. Do đó, cần có kế hoạch làm việc, ăn uống và nghỉ ngơi khoa học để cơ thể
khỏe mạnh.
Vd: Trong các nhận định sau đây, nhận định nào đúng khi nói về các hệ cơ quan trong cơ thể
người?
A. Hệ tuần hoàn không chịu sự chi phối , điều khiển của hệ thần kinh.
B. Hoạt động của hệ vận động không ảnh hưởng đến các hệ cơ quan khác.
C. Hệ tiêu hóa hấp thu các chất độc là chủ yếu và thải ra chất dinh dưỡng.
D. Hệ sinh dục giúp cơ thể sinh sản, duy trì nòi giống.
Các nhận định sai do:
-Hệ thần kinh cùng hệ nội tiết tham gia điều phối các hệ cơ quan khác.
-VD khi chạy thì hệ vận động làm việc với cường độ cao thì các hệ cơ quan khác cũng hoạt động
theo như: tim đập nhanh, thở sâu, mồ hôi tiết....
-Hệ tiêu hóa hấp thu các chất dinh dưỡng và bài tiết chất thải(ruột già..)
-Đáp án D đúng.
B. CÂU HỎI NỘI DUNG
Câu 1. Nêu chức năng của các hệ cơ quan trong cơ thể người?
-Hệ vận động: Giúp cho cơ thể, các cơ quan, bộ phận của cơ thể, di chuyển và cử động.
-Hệ tiêu hóa: Tiêu hóa thức ăn, hấp thu chất dinh dưỡng và thải chất cặn bã ra ngoài.
1

KIẾN THỨC DẠY HỌC BDHSG KHTN 8 - PHẦN SINH 2024-2025
-Hệ tuần hoàn: Vận chuyển máu đi khắp cơ thể.
-Hệ hô hấp: Thực hiện quá trình trao đổi khí giữa cơ thể với môi trường.
-Hệ bài tiết: thải chất dư thừa, chất cặn bã sinh ra do quá trình trao đổi chất của cơ thể đảm bảo
ổn định các tính chất của môi trường trong cơ thể.
-Hệ thần kinh: Điều khiển, điều hòa và phối hợp hoạt động của các cơ quan , hệ cơ quan trong cơ
thể.
-Hệ nội tiết: Duy trùy ổn định môi trường trong và điều hòa các quá trình sinh lí của cơ thể.
-Sinh sản, tiết hormone sinh dục đảm bảo duy trì nòi giống qua các thế hệ.
Câu 2. Nêu ví dụ thể hiện sự phối hợp hoạt động của các cơ quan trong thực hiện chức năng của
hệ cơ quan?
-VD các cơ quan trong hệ tiêu hóa phối hợp để thực hiện chức năng như sau: miệng thực hiện
nhai làm nhỏ, làm mềm thức ăn, thực quản nhu động đưa thức ăn xuống dạ dày, dạ dày co
bóp nghiền nhuyễn thức ăn , tới ruột non thức ăn đã ở dạng được nghiền nhỏ, được các
enzyme tiêu hóa thành các chất đơn giản và hấp thu vào máu, chất cặn bã còn lại di chuyển
xuống ruột già và chất thải được thải qua hậu môn.
-VD cơ quan trong hệ tuần hoàn phối hợp để vận chuyển máu trong cơ thể: tim bơm, hút máu;
động mạch dẫn máu từ tim đến mao mạch ; mao mạch thực hiện trao đổi chất và trao đổi
khí giữa máu và tế bào; tĩnh mạch dẫn máu từ mao mạch về tim.
-Nêu VD thể hiện sự phối hợp của các hệ cơ quan trong thực hiện chức năng: Ở người đạng chạy
bộ , hệ thần kinh sẽ điều khiển hoạt động hệ vận động thực hiện động tác chạy của cơ thể;
hệ thần kinh điều hòa giúp tăng hoạt động hô hấp, tuần hoàn để tăng cung cấp O2 , chất
dinh dưỡng tới cơ xương đang hoạt động mạnh, mồ hôi tăng tiết để điều hòa thân nhiệt.
b. Tại sao khi ghép các cơ quan nội tạng như: gan, thận… người ta thường chọn những
người có quan hệ họ hàng gần như bố, mẹ, anh, chị, em ruột ?
Khi ghép các cơ quan nội tạng cần chọn những người có quan hệ họ hàng gần vì:
- Những người có quan hệ họ hàng có hệ kháng thể tương tự nhau, về cơ bản giống nhau về vật
chất di truyền trong tế bào.
- Hạn chế việc tiết ra kháng thể đào thải, loại bỏ cơ quan đã ghép.
Câu 3. Mỗi người đều có một đặc điểm riêng để phân biệt với người khác như màu da, chiều cao,
nhóm máu,… Ngoài sự khác nhau đó, cấu tạo cơ thể người có những đặc điểm chung nào?
Trả lời:
Cấu tạo cơ thể người có những đặc điểm chung là:
- Cơ thể người được cấu tạo gồm các phần: đầu, cổ, thân, hai tay và hai chân. Toàn bộ cơ
thể được bao bọc bên ngoài bởi một lớp da, dưới da là lớp mỡ, dưới lớp mỡ là cơ và xương.
- Các hệ cơ quan trong cơ thể người gồm: hệ vận động, hệ tuần hoàn, hệ hô hấp, hệ tiêu
hóa, hệ bài tiết, hệ thần kinh và các giác quan, hệ nội tiết, hệ sinh dục. Mỗi hệ cơ quan lại được
cấu tạo bởi các cơ quan và thực hiện các vai trò nhất định.
Câu 4. Khi chạy có những hệ cơ quan nào hoạt động?
Trả lời:
Khi chạy, những hệ cơ quan hoạt động là: hệ tuần hoàn, hệ hô hấp, hệ bài tiết, hệ thần
kinh, hệ nội tiết, hệ vận động.
Câu 5.
Khi mất khả năng dung nạp chất dinh dưỡng, cơ thể chúng ta sẽ trở nên kiệt quệ, đồng thời
khả năng vận động cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Ví dụ trên phản ánh điều gì?
Trả lời:
Khả năng vận động bị ảnh hưởng là do chất dinh dưỡng không đủ để cung cấp cho cơ và
xương hoạt động. Khi thiếu chất dinh dưỡng thì hệ thần kinh cũng không cung cấp đủ năng lượng
cho hệ thần kinh hoạt động. Từ đó ảnh hưởng đến khả năng điều khiển các hoạt động của hệ vận
động. Điều này chứng tỏ các hệ cơ quan có mối liên hệ mật thiết với nhau vì khi 1 hệ cơ quan bị
ảnh hưởng thì các hệ cơ quan khác cũng sẽ bị ảnh hưởng theo.
Câu 6.
2

KIẾN THỨC DẠY HỌC BDHSG KHTN 8 - PHẦN SINH 2024-2025
Bằng một ví dụ, em hãy phân tích vai trò của hệ thần kinh trong sự điều hòa hoạt động của
các hệ cơ quan trong cơ thể.
Trả lời:
Ví dụ về vai trò của hệ thần kinh trong sự điều hòa hoạt động của các hệ cơ quan trong cơ thể như
sau:
Khi chạy, hệ vận động làm việc với cường độ lớn. Cùng lúc đó các hệ cơ quan khác cũng tăng
cường hoạt động: nhịp tim tăng, mạch máu giãn, thở nhanh và sâu, mồ hôi tiết nhiều… Điều đó
chứng tỏ các hệ cơ quan trong cơ thể có sự phối hợp hoạt động dưới sự điều khiển của hệ thần
kinh.
Câu 7. Khi chúng ta bơi cật lực, hệ cơ quan nào dưới đây sẽ tăng cường độ hoạt động?

Trả lời:
Khi bơi, hệ vận động làm việc với cường độ lớn. Cùng lúc đó các hệ cơ quan khác cũng tăng
cường hoạt động: nhịp tim tăng, mạch máu giãn (hệ tuần hoàn), hít thở sâu để duy trì lượng
oxygen cần thiết cho cơ thể (hệ hô hấp).
CHỦ ĐỀ 2. HỆ VẬN ĐỘNG Ở NGƯỜI
A. TÓM TẮT LÍ THUYẾT
I. Cấu tạo và chức năng của hệ vận động
1. Cấu tạo của hệ vận động.
- Hệ vận động ở người có cấu tạo gồm bộ xương và hệ cơ.
+ Xương được cấu tạo từ chất hữu cơ và chất khoáng. Bộ xương người được chia thành ba phấn:
xương đầu, xương thân, xương chi ( xương tay, xương chân). Nơi tiếp giáp giữa các đầu xương là
khớp xương.
+ Cơ bám vào xương nhờ các mô liên kết như dây chằng, gân.
2. Chức năng của hệ vận động
- Bộ xương tạo nên khung cơ thể, giúp cơ thể có hình dạng nhất định và bảo vệ cơ thể, là nơi bám
của các cơ.
- Cơ bám vào xương, khi cơ co hay dãn sẽ làm xương cử động, giúp cơ thể di chuyển và vận
động.
- Chức năng vận động được thực hiện nhờ các khớp nằm giữa các xương liên kết chuyển động
từng phần của cơ thể nhằm tạo ra hệ thống đòn bảy.
- Sự phối hợp của hệ xương và hệ cơ tạo nên mọi hoạt động của cơ thể.
II. Một số bệnh, tật liên quan đến hệ vận động
1. Tật cong vẹo cột sống.
- Tật cong vẹo cột sống là tình trạng cột sống không giữ được trạng thái bình thường, các đốt
sống bị xoay lệch về một bên, cong quá mức vẽ phía trước hay phía sau
- Các nguyên nhân bao gồm: do tư thế hoạt động không đúng trong thời gian dài, mang vác vật
nặng thường xuyên, do tai nạn hay còi xương…
2. Bệnh loãng xương
- Cơ thể thiếu calcium và phosphorus sẽ thiếu nguyên liệu để kiến tạo xương nên mật độ
chất khoáng trong xương thưa dần, dẫn đến bệnh loãng xương.
III. Ý nghĩa của tập thể dục, thể thao
- Tập thể dục, thể thao có vai trò kích thích tăng chiều dài và chu vi của xương, cơ bắp nở nang
và rắn chắc, tăng cường sự dẻo dai của cơ thể
3

KIẾN THỨC DẠY HỌC BDHSG KHTN 8 - PHẦN SINH 2024-2025
- Luyện tập thể dục, thể thao giúp bảo vệ hệ vận động và nâng cao sức khoẻ.
B. CÂU HỎI NỘI DUNG
Câu 1. Quan sát Hình 31.2, so sánh tư thế của tay khi cơ co và dãn. Liên hệ kiến thức về đòn bẩy
đã học ở bài 19, cho biết tay ở tư thế nào có khả năng chịu tải tốt hơn.

Hướng dẫn giải:
- So sánh tư thế của tay khi cơ co và dãn:
+ Khi cơ co: Cẳng tay cong lên sát cánh tay, làm cho bắp cơ ở cánh tay ngắn lại và phình ra.
+ Khi cơ dãn: Cánh tay duỗi thẳng, làm cho bắp cơ ở cánh tay trở về trạng thái bình thường.
- Tay ở tư thế co có khả năng chịu tải tốt hơn vì khi tay ở tư thế co, khớp xương tạo nên điểm tựa,
sự co cơ tạo nên lực kéo giúp nâng sức chịu tải của tay
Câu 2. Quan sát Hình 31.4 và dự đoán xương nào bị giòn, dễ gãy. Từ đó nêu tác hại của bệnh
loãng xương.

Hướng dẫn giải:
- Xương của người mắc bệnh loãng xương (hình b) bị giòn, dễ gãy hơn vì mật độ chất khoáng
trong xương của người mắc bệnh loãng xương thưa hơn.
- Tác hại của bệnh loãng xương: Do mật độ chất khoáng trong xương thưa dần, xương của người
mắc bệnh loãng xương bị giòn, dễ gãy hơn. Do đó, khi bị chấn thương, người mắc bệnh loãng
xương có nguy cơ gãy xương cao hơn người không mắc bệnh. Ngoài ra, bệnh loãng xương làm
suy giảm khả năng vận động, tăng nguy cơ mắc các biến chứng tim mạch, hô hấp,…
Câu 3. Tìm hiểu các bệnh về hệ vận động (nguyên nhân, số lượng người mắc) trong trường học
và khu dân cư; đề xuất và tuyên truyền biện pháp phòng bệnh, bảo vệ hệ vận động.
Hướng dẫn giải:
- Học sinh tự tìm hiểu thực tế trong trường học và khu dân cư, lập bảng báo cáo, đề xuất và tuyên
truyền biện pháp phòng bệnh, bảo vệ hệ vận động.
- Thông tin một số bệnh về hệ vận động:
Các bệnh
Nguyên nhân
Số lượng người mắc
về hệ vận động
Loãng xương
Do cơ thể thiếu calcium và
Ước tính có khoảng 3,6 triệu
4

KIẾN THỨC DẠY HỌC BDHSG KHTN 8 - PHẦN SINH 2024-2025
vitamin D, tuổi cao, thay đổi
người Việt Nam đang bị loãng
hormone,…
xương.
Do cơ thể thiếu calcium và
Tỉ lệ còi xương ở nước ta hiện
Còi xương
vitamin D, rối loạn chuyển hóa nay dao động từ 12,5 – 26,4% ở
vitamin D,…
trẻ dưới 3 tuổi.
Do nhiễm khuẩn tại khớp, rối
Ước tính có khoảng 85 % người
Viêm khớp
loạn chuyển hóa, thừa cân, béo trên 85 tuổi gặp vấn đề về viêm
phì,…
khớp, thoái hóa khớp.
- Một số biện pháp phòng bệnh và bảo vệ hệ vận động:
+ Duy trì chế độ ăn uống đủ chất, cân đối; bổ sung các vitamin và khoáng chất thiết yếu.
+ Thường xuyên rèn luyện thể dục, thể thao; vận động vừa sức và đúng cách.
+ Đi, đứng và ngồi đúng tư thế, tránh những thói quen ảnh hưởng không tốt đến hệ vận động (như
mang vật nặng một bên,…).
+ Tắm nắng.
+ Điều chỉnh cân nặng ở mức phù hợp.
Câu 4. Nêu ý nghĩa của luyện tập thể dục, thể thao.
Hướng dẫn giải:
Tập thể dục, thể thao có vai trò quan trọng với sức khỏe nói chung và sức khỏe của hệ vận động
nói riêng:
- Giúp kích thích tăng chiều dài và chu vi của xương, cơ bắp nở nang và rắn chắc, tăng cường sự
dẻo dai của cơ thể.
- Giúp cơ tim và thành mạch khỏe hơn do việc luyện tập giúp tim đập nhanh hơn và máu chảy
nhanh hơn khi vận động.
- Giúp duy trì cân nặng hợp lí do việc luyện tập giúp tăng phân giải lipid.
- Giúp tăng sức khỏe hệ hô hấp do việc luyện tập giúp tăng thể tích khí O2 khuếch tán vào máu
và tăng tốc độ vận động của các cơ hô hấp.
- Giúp hệ thần kinh khỏe mạnh do việc luyện tập giúp tăng lưu lượng máu lên não
Câu 5. Lựa chọn phương pháp luyện tập thể dục, thể thao phù hợp với lứa tuổi
Hướng dẫn giải:
Lựa chọn phương pháp luyện tập thể dục, thể thao cần đảm bảo phù hợp với mức độ, thời gian
luyện tập; thích hợp với lứa tuổi; đảm bảo sự thích ứng của cơ thể. Một số phương pháp luyện tập
phù hợp dành cho lứa tuổi 14 – 15 như: đi bộ, chạy bộ, đạp xe, nhảy dây, bơi lội, bóng rổ, cầu
lông, bóng đá,…
Câu 6. Khi thực hiện buộc cố định nẹp cần lưu ý những điều gì?
Hướng dẫn giải:
Khi thực hiện buộc cố định nẹp cần lưu ý:
- Chiều dài nẹp dùng để cố định xương gãy phải đủ dài để bất động các khớp trên và dưới ổ gãy.
- Lót bông/ gạc y tế hoặc miếng vải sạch phía trong nẹp trước khi buộc, tránh nẹp tiếp xúc trực
tiếp với cơ thể.
- Dây cố định nẹp phải buộc ở vị trí trên và dưới chỗ gãy, khớp trên và dưới chỗ gãy. Buộc cố
định không quá lỏng cũng không quá chặt.
- Với gãy xương hở cần vô trùng và cầm máu đúng cách trước khi cố định xương.
Câu 7. Có thể sử dụng những dụng cụ nào tương tự nẹp và dây vải rộng bản trong điều í kiện
thực tế khi sơ cứu và băng bó người khác bị gãy xương?
Hướng dẫn giải:
Những dụng cụ có thể sử dụng tương tự nẹp và dây vải rộng bản trong điều kiện thực tế khi sơ
cứu và băng bó người khác bị gãy xương là:
- Thước, thanh gỗ, thanh tre,… có chiều dài phù hợp, là các dụng cụ có thể sử dụng tương tự nẹp.
- Vải hoặc quần áo sạch có thể sử dụng tương tự như dây vải bản rộng
Câu 8.
5

KIẾN THỨC DẠY HỌC BDHSG KHTN 8 - PHẦN SINH 2024-2025
Hãy điền các nội dung cơ bản phù hợp với bảng sau:
Cơ quan thực hiện
Đặc điểm đặc trưng Chức năng
vận động
Bộ xương
Hệ cơ
Hướng dẫn giải:
Cơ quan thực hiện
Đặc điểm đặc trưng
Chức năng
vận động
Bộ xương
- Gồm nhiều xương
- Tạo bộ khung cơ thể:
liên kết với nhau qua
+ Bảo vệ
các khớp
+ Nơi bám của các cơ
- Có tính chất cứng
rắn và đàn hồi
Hệ cơ
- Tế bào cơ dài
Cơ co, dãn giúp các cơ
- Có khả năng co giãn quan hoạt động

Vai trò chung

Vai trò chung
Giúp cơ thể hoạt động
để thích ứng với môi
trường

Câu 9: Hãy giải thích vì sao người già dễ bị gãy xương, và khi gãy xương thì sự phục hồi xương
diễn ra chậm, không chắc chắn?
Hướng dẫn giải:
Vì người già sự phân hủy hơn sự tạo thành, đồng thời tỉ lệ chất cốt giao giảm, vì vậy xương giòn,
xốp nên dễ bị gãy và khi bị gãy xương xương thì sự phục hồi xương diễn ra chậm, không chắc
chắn.
Câu 10: Nêu đặc điểm cấu tạo của xương phù hợp với chức năng nâng đỡ và vận động?
Hướng dẫn giải:
* Cấu tạo của xương phù hợp với chức năng vận động:
Bộ xương người có khoảng 206 chiếc, gắn với nhau nhờ các khớp, có 3 loại khớp
Khớp bất động: gắn chặt các xương với nhau giúp bảo vệ nâng đỡ. VD: khớp giữa xương đỉnh và
xương trán, khớp giữa xương đỉnh và xương thái dương, khớp giữa xương liên hàm với xương
hàm trên...
Khớp bán động: Khả năng hoạt động hạn chế để bảo vệ các cơ quan như tim , phổi..ví dụ khớp ở
cột sống, lồng ngực
Khớp động: khả năng hoạt động rộng, chiếm phần lớn trong cơ thể giúp cho cơ thể vận động dễ
dàng. Ví dụ khớp xương chi.
* Cấu tạo của xương phù hợp với chức năng nâng đỡ
- Thành phần hóa học: Gồm chất vô cơ và hữu cơ. Chất vô giúp xương rắn, chống đỡ được sức
nặng của cơ thể và trọng lượng mang vác. Chất hữu cơ làm cho xương có tính đàn hồi chống lại
các lực tác động, làm cho xương không bị giòn, không bị gãy.
- Cấu trúc: xương có cấu trúc đảm bảo tính vững chắc là hình ống, cấu tạo bằng mô xương cứng,
ở thân xương dài, mô xương xốp gồm các nan xương xếp vòng cung.
Câu 11: Thế nào là bệnh học đường vẹo cột sống, nguyên nhân và hậu quả?
Hướng dẫn giải:
* Vẹo cột sống là tình trạng cột sống bị uốn cong sang bên phải hoặc bên trái theo hình chữ C hay
chữ S (thuận hoặc ngược).
Cong cột sống là khi cột sống xuất hiện những đoạn cong bất thường theo 2 dạng: gù (cột sống
phần ngực uốn cong quá mức ra phía sau); ưỡn (cột sống phần thắt lưng uốn cong quá mức ra
phía trước).
* Các nguyên nhân bao gồm:
- Tư thế ngồi học không đúng: lệch vai sang trái hoặc sang phải, cúi đầu quá thấp.
- Học sinh phải ngồi học trong thời gian quá dài trên những bộ bàn ghế không đúng kích thước.
- Học sinh có thói quen mang cặp một bên mà không đeo cặp trên hai vai.
- Do phải lao động sớm: gánh vác, gặt hái, bế em hoặc mắc phải một số di chứng của bệnh còi
xương, suy dinh dưỡng, lao cột sống, bại liệt.
6

KIẾN THỨC DẠY HỌC BDHSG KHTN 8 - PHẦN SINH 2024-2025
* Hậu quả: bệnh cong vẹo cột sống không phải bệnh nguy hiểm, không gây tác hại nghiêm trọng
tức thời, tuy nhiên bệnh sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe thể chất và tâm thần của một thế hệ
trong tương lai
- Gây lệch trọng tâm cơ thể, làm học sinh ngồi học không được ngay ngắn, gây cản trở cho việc
đọc, viết, căng thẳng thị giác và làm trí não kém tập trung dẫn đến ảnh hưởng xấu kết quả học
tập.
- Gây ảnh hưởng đến hoạt động của tim, phổi và sự phát triển của khung xương chậu (đặc biệt đối
với em gái sẽ gây ảnh hưởng đến sinh đẻ khi trưởng thành).
- Cơ thể lệch, bước đi không cân đối, bước đi không đều ảnh hưởng đến thẩm mỹ.
Câu 12: Em hãy nêu một số biện pháp bảo vệ các cơ quan của hệ vận động và cách phòng chống
các bệnh, tật.
Hướng dẫn giải:
- Bàn ghế học tập cần có kích thước phù hợp với chiều cao của học sinh đối với từng cấp học khi
sử dụng.
- Đối với học sinh tiểu học và THCS phải sử dụng cặp sách 2 quai để đeo trên vai.
- Thầy cô giáo và bố mẹ luôn hướng dẫn, nhắc nhở các em ngồi học đúng tư thế.
- Lập thời gian biểu cụ thể cho học tập, vui chơi giải trí, lao động, nghỉ ngơi hợp lý ở trường cũng
như ở nhà sao cho phù hợp với từng lứa tuổi cho từng cấp học.
- Tập luyện thể dục thường xuyên, sẽ giúp cho xương chắc khỏe, phòng ngừa được bệnh loãng
xương. Vận động hợp lý, ngủ đủ giấc giúp tăng cường sức khỏe chung, điều hòa hoạt động của hệ
nội tiết, trong đó có tuyến yên, tuyến giáp. Nhờ đó hệ nội tiết tiết các kích thích tố tăng trưởng
GH (Growth Hormone) giúp tận dụng hết tiềm năng di truyền, đồng thời kích thích sự phát triển
của tế bào xương, tăng chiều dài của xương.
- Sự mỏi cơ là do tích tụ các sản phẩm của trao đổi chất trong cơ đang hoạt động như acid lactic,
acid phosphoric… Nghỉ ngơi đúng cách là yếu tố quan trọng để phục hồi khả năng làm việc của
cơ. Cử động, luyện tập đúng phương pháp để phòng tránh chuột rút, giãn cơ…
- Chế độ dinh dưỡng phải hợp lý, khẩu phần ăn có chứa canxi, phospho, vitamin D, vitamin K2 sẽ
giúp cho bộ xương chắc, khỏe.
C. CÂU HỎI TỰ ÔN TẬP
Câu 1. Hoàn thành bảng sau:
Cơ quan Chức năng
Xương
Khớp
Cơ vân

- Xương có chức năng vận động, nâng đỡ cơ thể, bảo vệ các nội
quan, sinh ra các tế bào máu, dự trữ và cân bằng chất khoáng.

Đặc điểm ,
cấu tạo

- Khớp là bộ phận kết nối các xương trong cơ thể với nhau, giữ
vai trò hỗ trợ cho các chuyển động của cơ thể.
- Cơ vân là cơ bám vào xương, hoạt động theo ý muốn, có chức
năng vận động, dự trữ và sinh nhiệt.

Câu 2. Vì sao người nhiều tuổi khi bị gãy xương dù được bó bột vẫn lâu lành?
Câu 3. Tại sao xương cứng, chịu tải tốt nhưng vẫn mềm dẻo và nhẹ.
Kiến thức bổ sung:
-Ngoài xương, khớp, cơ, hệ vận động còn có gân giúp kết nối cơ với xương , kết nối các cơ với
nhau và có chức năng truyền lực. Dây chằng bao quanh các khớp, có nhiệm vụ cố định và bảo vệ
khớp, kết nối các xương với nhau. Gân và dây chằng được cấu tạo chủ yếu từ các sợi collagen
nên có tính đàn hồi và duy trì được sự liên kết bền bỉ.
-Xương của chúng ta liên tục thay đổi, lớp xương cũ bị mất đi và lớp xương mới được hình
thành . 4-10% bề mặt xương trong cơ thể được tái tạo tại bất kì thời điểm nào . Quá trình này giúp
duy trì sự chắc khỏe của xương. Tuy nhiên, khi chúng ta già đi , quá trình tạo xương giảm dần,
xương bị mất khoáng chất nên gây loãng xương.
7

KIẾN THỨC DẠY HỌC BDHSG KHTN 8 - PHẦN SINH 2024-2025
-Các bắp cơ được cấu tạo bới các bó cơ, các bó cơ được cấu tạo bởi các sợi cơ. Các sợi cơ có
chiều dài từ vài micromet đến vài cm, đường kính từ 10-100 micromet. Mỗi sợi cơ là một tập hợp
bào nhiều nhân , có màng liên kết bao quanh gọi là màng sợi cơ. Sát ngay mặt trong của màng có
tế bào chất (cơ tương). Trong mỗi sợi cơ có các tơ cơ nằm song song theo chiều dọc của sợi cơ.
Bao quanh mỗi tơ cơ là lưới cơ tương-một mạng lưới nội bào đặc biệt. Lưới cơ tương được kết
nối với hệ thống ống ngang (ống T) . Nhờ có hệ thống ống T và lưới cơ tương mà các xung động
thần kinh từ dây thần kinh đến cơ vân được nhanh chóng đồng thời xúc tác cho quá trình vận
chuyển ion Ca+ trong quá trình co cơ.
Tơ cơ gồm các sợi myosin và sợi actin sắp xếp đều đặn tạo ra dải sáng và dải tối xen kẽ. Các sợi
actin được gắn tại vạch z. Giới hạn giữa hai vạch z là một đơn vị co cơ.
-Lực co của một cơ tỉ lệ thuận với đường kính của nó được gọi là lực co cơ. Với hai cơ có các bó
sợi chạy song song với trục dọc của chúng, cơ nào có tiết diện (qua các sợi cơ và bó sợi) lớn hơn
thì có lực lớn hơn. Nói cách khác, một cơ càng có nhiều sợi và bó sợi thì càng khỏe.
-Lực của cơ không chỉ phụ thuộc vào chiều dài của cơ mà còn phụ thuộc vào chiều ngang: tiết
diện chức năng của cơ (hay số lượng sợi cơ) càng lớn, cơ càng có khả năng nâng một trọng lượng
nặng hơn. Tiết diện chức năng trùng với tiết diện hình học chỉ có ở cơ có các sợi nằm dọc, còn
các cơ có các sợi nằm chéo thì tiết diện chức năng của các sợi trong bắp cơ lớn hơn với tiết diện
hình học của nó. Vì nguyên nhân này mà lực của cơ có các sợi chéo lớn hơn nhiều so với lực của
cơ cùng có tiết diện hình học như nhau, nhưng được cấu tạo từ các sợi cơ nằm dọc.
Câu 4. Nêu sự phối hợp hoạt động của cơ –xương-khớp?
-Xương, dây chằng, cơ bắp là các cấu trúc hình thành các đòn bẩy trong cơ thể để tạo ra động tác
của con người. Khớp hình thành nên điểm tựa (trục) và các cơ băng qua khớp đó đặt một lực để
di chuyển trọng lực (sức kháng cản) . Các đòn bẩy thường được gọi tên đòn bẩy loại một, loại hai,
loại ba.
Câu 5. Nêu vai trò của TDTT với sức khỏe và hệ vận động.
Câu 6. Nêu một số bệnh liên quan đến hệ vận động và cách phòng tránh.
Câu 7. Nêu ý nghĩa mỗi việc làm ở các bước tiến hành khi sơ cứu và băng bó cho người bị gãy
xương .
Câu 8. Khi bị gãy xương làm thế nào để thúc đẩy nhanh quá trình liền xương?
Câu 9. Nêu những biện pháp em đã, đang và sẽ thực hiện để phòng bệnh , tật liên quan đến hệ
vận động.
Câu 10. Chuột rút là hiện tượng co rút các cơ một cách đột ngột , ngoài ý muốn gây ra những cơn
đau dữ dội có thể kéo dài từ vài giây cho tới vài phút. Nguyên nhân và cách phòng chống hiện
tượng này là gì?
Câu 11. Những loại thực phẩm nào tốt cho hệ vận động?
D. CÂU HỎI TRONG ĐỀ THI
Câu 1:
a) Vì sao nói tế bào là đơn vị chức năng của cơ thể?
b) Xương to ra và dài ra nhờ đâu? Quá trình phát triển của xương ở người diễn ra
mạnh mẽ nhất vào giai đoạn nào?
TL:
a. Tế bào là đơn vị chức năng của cơ thể vì:
- Chức năng của tế bào là thực hiện trao đổi chất và năng lượng cung cấp mọi hoạt động
sống của cơ thể.
- Ngoài ra sự phân chia tế bào giúp cơ thể lớn lên tới giai đoạn trưởng thành có thể tham
gia vào quá trình sinh sản.
- Như vậy mọi hoạt động sống của cơ thể đều liên quan đến hoạt động sống của tế bào.
b. Sự to ra và dài ra của xương
-Sự dài ra của xương: Nhờ sụn tăng trưởng
- Sự to ra của xương: Nhờ màng xương
-Quá trình phát triển của xương diễn ra mạnh mẽ nhất vào tuổi dậy thì
8

KIẾN THỨC DẠY HỌC BDHSG KHTN 8 - PHẦN SINH 2024-2025
Câu 2: Một bạn học sinh đã cắt toàn bộ rễ trước phụ trách chi sau bên phải và toàn bộ rễ sau phụ
trách chi sau bên trái của dây thần kinh tủy trên một con ếch. Các thí nghiệm sau sẽ có kết quả
như thế nào? Giải thích kết quả đó.
Thí nghiệm 1: Kích thích dung dịch HCl 3% vào chi sau bên trái.
Thí nghiệm 2: Kích thích dung dịch HCl 3% vào chi sau bên phải.
TL:
Thí nghiệm 1:
-Không chi nào co.
- Vì rễ sau dẫn truyền xung thần kinh cảm giác từ các thụ quan về trung ương thần kinh…
Thí nghiệm 2:
- Chi đó (chi sau bên phải) không co nhưng co chi sau bên trái và hai chi trước…
- Vì rễ trước dẫn truyền xung thần kinh vận động từ trung ương thần kinh đi ra cơ quan phản ứng
(cơ chi).
Câu 3:
a. Bằng một ví dụ cụ thể, em hãy chứng minh các hệ cơ
quan trong cơ thể đã phối hợp hoạt động với nhau để thực
hiện các hoạt động sống?
b. Quan sát hình vẽ bên, dựa vào nguyên tắc đòn bẫy, cho
biết cơ xương khớp phối hợp với nhau như thế nào khi ta
nâng một quả tạ?
TL:
a. Ví dụ khi ta đi xe đạp đến trường:
- Hệ hô hấp cung cấp khí O 2 cho các tế bào trong cơ thể hoạt động và loại bỏ khí CO 2 ra khỏi cơ
thể.
- Hệ Tuần hoàn giúp máu lưu thông trong cơ thể vận chuyển các chất đến cho tế bào trao đổi chất
- Hệ thần kinh giúp quan sát, phân tích tình huống và phối hợp các cơ quan hoạt động.
-Hệ tiêu hóa gúp tiêu hóa, hấp thụ thức ăn nhờ hệ tuần hoàn vận chuyển đến các tế bào để TĐC.
(HS có thể lấy cá ví dụ khác….)
b.Xương cánh tay kết nối với xương trụ, xương quay ở cẳng tay thông qua khớp khuỷu tạo thành
cấu trúc có dạng đòn bẩy, trong đó, khớp khuỷu đóng vai trò là điểm tựa.
- Khi thực hiện hoạt động, cơ nhị đầu cánh tay co tạo nên một lực hướng lên (ngược hướng với
trọng lực của quả tạ qua điểm tựa là khớp khuỷu), giúp kéo xương quay nâng lên so với xương
trụ. Đồng thời, cơ tam đầu cánh tay dãn giúp cố định khớp khuỷu. Nhờ đó, cánh tay co lên giúp
quả tạ được nâng lên.
Câu 4 .Trình bày chức năng các hệ cơ quan trong cơ thể người?
TL: Chức năng các hệ cơ quan trong cơ thể người:
- Hệ vận động: Định hình cơ thể, bảo vệ nội quan, giúp cơ thể cử động và di chuyển
- Hệ tuần hoàn: Vận chuyển chất dinh dưỡng, oxygen, hormone,…đến các tế bào và vận chuyển
các chất thải từ tế bào đến các cơ quan bài tiết để thải ra ngoài
- Hệ hô hấp: Giúp cơ thể lấy khí oxygen từ môi trường và thải khí carbon dioxide ra khỏi cơ thể
- Hệ tiêu hóa: Biến đổi thức ăn thành các chất dinh dưỡng mà cơ thể hấp thụ được và thải chất bã
ra ngoài
- Hệ bài tiết: Lọc các chất thải có hại cho cơ thể từ máu và thải ra môi trường.
- Hệ thần kinh: Thu nhận các kích thích từ môi trường, điều khiển, điều hòa hoạt động của các cơ
quan, giúp cho cơ thể thích nghi với môi trường
- Hệ nội tiết: Điều hòa hoạt động của các cơ quan trong cơ thể thông qua việc tiết một số loại
hormone tác động đến cơ quan nhất định
- Hệ sinh dục: Giúp cơ thể sinh sản, duy trì nòi giống
- Các giác quan: Giúp cơ thể nhận biết được các vật và thu nhận âm thanh
Câu 5.
a. Hãy chứng minh: “Xương là một cơ quan sống”.
b. Trình bày nguyên nhân, tác hại, cách phòng tránh bệnh cong vẹo cột sống.
9

KIẾN THỨC DẠY HỌC BDHSG KHTN 8 - PHẦN SINH 2024-2025
c. Phân tích những đặc điểm bộ xương người thích nghi với tư thế đứng thẳng và lao động.
TL:
a. Xương là một cơ quan sống vì: (1đ)
- Xương cấu tạo bởi các phiến vôi do mô liên kết biến thành, trong chứa các TB xương.
- Tế bào xương có đầy đủ các đặc tính của sự sống: Dinh dưỡng, lớn lên, hô hấp, bài tiết, sinh
sản, cảm ứng… như các loại TB khác.
- Các thành phần của xương có sự phân chia như sau:
+ Màng xương sinh sản tạo ra mô xương cứng, mô xương xốp.
+ Ống xương chứa tủy đỏ, có khả năng sinh ra TB máu.
+ Xương tăng trưởng theo chiều dài và theo chiều ngang.
b. Bệnh cong vẹo cột sống (1đ)
 Tật cong vẹo cột sống: tình trạng cột sống không giữ được trạng thái bình thường, các đốt sống
bị xoay lệch về một bên, cong quá mức về phía trước hay phía sau.
* Các nguyên nhân bao gồm:
Có thể do tư thế hoạt động không đúng, mang vác vật nặng thường xuyên, tai nạn hay còi xương.
- Cách phòng tránh:
+ Ngồi đúng tư thế: viết ngay ngắn, không tựa lưng vào bàn, không gục đầu ra phía trước…
+ Lao đông vừa sức, luyện tập thể dục thể thao thường xuyên, lao động phù hợp lứa tuổi và đảm
bảo khoa học....
+ Không mang vác nặng...
c. Đặc điểm bộ xương người thích nghi với tư thế đứng thẳng và lao động: (1đ)
- Hộp sọ phát triển
- Cột sống cong ở 4 chỗ thành 2 chữ S tiếp nhau giúp cơ thể đứng thẳng
- Lồng ngực nở rộng sang 2 bên
- Xương chậu mở, xương đùi lớn
- Bàn chân hình vòm. Xương gót lớn phát triển về phía sau.
Câu 6. Vận dụng kiến thức đã học, giải thích các hiện tượng sau:
- Xương người già thường giòn, dễ bị gãy và khi gãy thì chậm hồi phục.
TL:
Vì xương người già sự phân hủy nhanh hơn sự tạo thành, đồng thời tỉ lệ chất cốt giao giảm.
Vì vậy xương giòn, xốp nên dễ bị gãy khi có va chạm.
Chất hữu cơ ngoài chức năng tạo tính dẻo dai còn hỗ trợ quá trình dinh dưỡng xương. Do tuổi
già chất hữu cơ giảm nên khi bị gãy xương thì sự phục hồi diễn ra rất chậm, không chắc chắn.
Câu 7. Khi gặp một người bị gãy xương cột sống (đoạn lưng), một bạn học sinh đã bế người đó
lên xe và đưa đến trạm y tế. Cách làm của bạn học sinh đó là đúng hay sai? Giải thích?
TL:
- Cách làm của bạn đó chưa chính xác do cột sống bảo vệ tuỷ sống, nếu cứu không đúng cách có
thể làm tổn thương tuỷ sống.
- Khi nạn nhân bị gãy xương cột sống cần để nạn nhân nằm yên; khi đưa nạn nhân đến cơ sở y tế
phải đặt nạn nhân nằm cố định trên đệm cứng với tư thế duỗi thẳng trên một mặt phẳng.
Câu 8. Hệ vận động gồm những cơ quan nào? Chức năng của những cơ quan đó.
TL:
Hệ vận động gồm những cơ quan là: xương, khớp và cơ vân
- Xương có chức năng vận động, nâng đỡ cơ thể, bảo vệ các nội quan, sinh ra các tế bào máu, dự
trữ và cân bằng chất khoáng.
- Cơ vân là cơ bám vào xương, hoạt động theo ý muốn, có chức năng vận động, dự trữ và sinh
nhiệt.
- Khớp là bộ phận kết nối các xương trong cơ thể với nhau, giữ vai trò hỗ trợ cho các chuyển
động của cơ thể.
Câu 9.
a, Thành phần hóa học của xương động vật cũng tương tự xương người. Thực hiện thí nghiệm
với ba chiếc xương đùi ếch như sau:
10

KIẾN THỨC DẠY HỌC BDHSG KHTN 8 - PHẦN SINH 2024-2025
- Xương 1: để nguyên.
- Xương 2: ngâm trong dung dịch HCl 10% khoảng 15 phút.
- Xương 3: đốt trên ngọn lửa đèn cồn cho đến khi không còn thấy khói bay lên.
Tiến...