Trường THCS Thạnh Đông

Tuần CM: 19,20
Tiết: 75,76,77

Kế hoạch bài dạy môn KHTN7

Ngày soạn: 8 / 1 / 2024
CHỦ ĐỀ 7: TÍNH CHẤT TỪ CỦA NAM CHÂM
BÀI 15: TỪ TRƯỜNG
Môn KHTN – lớp 7

I. MỤC TIÊU:
1. Kiến thức:
- Nêu được vùng không gian bao quanh nam châm (hoặc dây dẫn mang dòng điện), mà vật
liệu có tính chất từ đặt trong nó chịu tác dụng lực từ, được gọi là từ trường.
- Nêu được khái niệm từ phổ và tạo được từ phổ bằng mạt sắt và nam châm.
- Nêu được khái niệm về đường sức từ và vẽ được đường sức từ quanh một thanh nam châm.
- Chế tạo được nam châm đơn giản và làm thay đổi được từ trường của nó bằng thay đổi dòng
điện.
2. Phẩm chất:
- Chăm chỉ đọc tài liệu, chuẩn bị những nội dung của bài học.
- Nhân ái, trách nhiệm: Hợp tác giữa các thành viên trong nhóm.
3. Năng lực
- Năng lực tự chủ và tự học: Đọc sách giáo khoa, tự tìm kiếm thông tin, dụng cụ thí nghiệm,
cách tiến hành thí nghiệm.
- Năng lực giao tiếp và hợp tác: Thảo luận nhóm phản biện.
- Năng lực nhận biết KHTN: Nhận thức được không gian xung quanh một nam châm có lực
hút lên các vật.
- Năng lực tìm hiểu tự nhiên: Nhận biết được đặt kim nam châm tại mỗi vị trí trong từ trường
đều chỉ một hướng xác định.
- Vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học: Vận dụng được những kiến thức giải thích một số hiện
tượng, chế tạo nam châm điện và ứng dụng của nam châm điện.
II. CHUẨN BỊ
- Máy tính, TV.
- Học liệu: thanh nam châm thẳng
+ Một hộp mạt sắt
+ Một ít vụn sắt trộn lẫn vụn gỗ, nhôm, đồng, nhựa xốp.
+ tờ giấy A0, bút chì.
Gv: Nguyễn Thị Thu

Năm h ọc 2023-2024

Trường THCS Thạnh Đông

Kế hoạch bài dạy môn KHTN7

+ Một nam châm đặt trên một mũi nhọn thẳng đứng (kim nam châm).
+ Phiếu học tập
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. Ổn định lớp:
Tiết

75

76

77

Lớp 7a1
Lớp 7a2
Lớp 7a3
2. Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi:
a. Khi đứng yên thanh nam châm sẽ nằm theo hướng nào? ( 2 điểm)
b.Tại sao trên mỗi nam châm đều được kí hiệu hai chữ N và S ở hai cực? HS lấy ví dụ về các
nam châm mà con thường dùng. ( 4 điểm)
c. Nam châm tác dụng lên vật làm bằng các vật liệu khác nhau như thế nào? ( 4 điểm)
Đáp án:
a. Khi được để tự do, thanh nam châm nằm dọc theo hướng nam bắc địa lí.
b. Đầu nam châm hướng về phía cực Bắc của Trái Đất được gọi là cực từ bắc, kí hiệu N
(North). Thường được tô màu đỏ.
- Đầu còn lại của nam châm là cực từ nam, kí hiệu S (South). Thường được tô màu xanh.
c. Nam châm có thể hút hoặc đẩy nam châm khác
+ Hai cực cùng tên thì đẩy nhau, hai cực khác tên thì hút nhau.
3. Bài mới
( Tiết 75)
Hoạt động 1: Khởi động
a) Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS trong học tập, tạo sự tò mò cần thiết của tiết học.
GV đưa vấn đề vào bài: Vậy những điều mà các em vừa nêu có thật chính xác không, ngoài
những điều đó thì không gian xung quanh nam châm còn tính chất đặc biệt nào?
b) Nội dung hoạt động: Nêu các hiểu biết của em về nam châm.
c) Phương thức tổ chức thực hiện hoạt động:

Gv: Nguyễn Thị Thu

Năm h ọc 2023-2024

Trường THCS Thạnh Đông

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Kế hoạch bài dạy môn KHTN7

Sản phẩm dự kiến

GV: Đưa ra câu hỏi:
- Nam châm là vật liệu có đặc điểm gì?
- Đề xuất 1 phương án TN để phát hiện xem một
thanh kim loại có phải nam châm hay không?
HS: Thảo luận nhóm theo bàn, trả lời các câu hỏi trên > Đại diện 1 nhóm báo cáo kết quả thảo luận, nhóm
khác bổ sung.
GV: Chuẩn lại câu trả lời -> Kiểm tra việc nhớ kiến
thức của HS.
GV:
- Nêu quy ước cách đặt tên, đánh dấu bằng cách sơn
màu các từ cực của nam châm.
HS: Trả lời.
GV: - Chuẩn lại kiến thức.
- Yêu cầu HS nhận biết cực N, cực S của nam châm
thật.
- Quan sát vật mẫu, kể tên 1 số loại nam châm
thường dùng trong phòng TN và đời sống. Nhận
biết tên từ cực của nam châm trên mẫu vật thật.
GV: đặt một kim nam châm tự do trên bàn, hỏi:
+ Kim nam châm nằm theo hướng nào?
+ Đẩy kim nam châm lệch khỏi vị trí cân bằng, có hiện
tượng gì xảy ra?
+ Đặt kim nam châm ở vị trí khác nhau để xem kim
nam châm nằm theo hướng nào?
+ Tại sao kim nam châm tự do luôn nằm theo hướng
bắc- nam?
+ HS: Quan sát, thảo luận nhóm theo bàn trả lời các
câu hỏi trên, HS khác bổ sung.

Gv: Nguyễn Thị Thu

Năm h ọc 2023-2024

Trường THCS Thạnh Đông

Kế hoạch bài dạy môn KHTN7

d) Sản phẩm: HS dựa vào kiến thức đã học ở lớp dưới và hiểu biết thực tế đưa câu trả lời:
nam châm có 2 cực, hút sắt thép...
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
a) Mục tiêu:
- Nêu được vùng không gian bao quanh nam châm (hoặc dây dẫn mang dòng điện), mà vật
liệu có tính chất từ đặt trong nó chịu tác dụng lực từ, được gọi là từ trường.
- Nêu được khái niệm từ phổ và tạo được từ phổ bằng mạt sắt và nam châm.
- Nêu được khái niệm về đường sức từ và vẽ được đường sức từ quanh một thanh nam châm.
- Chế tạo được nam châm đơn giản và làm thay đổi được từ trường của nó bằng thay đổi dòng
điện.
b) Nội dung hoạt động: Học sinh tiến hành được thí nghiệm, rút ra được khái niệm về từ
trường, từ phổ, đường sức từ và cách chế tạo nam châm điện đơn giản.
c) Phương thức tổ chức thực hiện hoạt động:
Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm dự kiến

Hoạt động 2.1: Tìm hiểu khái niệm từ trường
I. Khái niệm từ trường
1. Thí nghiệm
G: Chuẩn lại câu trả lời của HS rồi đặt vấn đề
- Dụng cụ:
tiếp: Để kiểm chứng tính đúng đắn của các ý
- Tiến hành:
kiến, hãy tiến hành các hoạt động trong bài
HS tiến hành thí nghiệm hình 15.1:
G: Yêu cầu HS nghiên cứu mục I: tìm hiểu các
- Đặt một KNC có thể quay tự do lên
dụng cụ và cách tiến hành thí nghiệm
một trục thẳng đứng trên giá đỡ.
* - Đặt một thanh nam châm khác lên giá
đỡ.
* Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Gv: Nguyễn Thị Thu

- Hiện tượng:
- Sau khi để thanh nam châm gần kim
nam châm, hiện tượng là kim nam châm
đã bị lệch khỏi vị trí ban đầu.
- Khi nam châm đã đứng yên trên giá đỡ,

Năm h ọc 2023-2024

Trường THCS Thạnh Đông

Kế hoạch bài dạy môn KHTN7

GV: Nêu vấn đề: Trong TN trên, kim nam châm xoay cho kim nam châm lệch khỏi vị trí
đặt gần thanh nam châm thì chịu tác dụng của đó, buông tay ra, kim nam châm lại trở
lực từ. Có phải chỉ có vị trí đó mới có lực từ tác về vị trí cũ.
dụng lên kim nam châm hay không?
+ Từ trường là gì? Tính chất đặc trưng của từ
trường là gì?
+ Có thể phát hiện ra sự tồn tại của từ trường
bằng cách nào?
HS: - Rút ra kết luận về từ tính của nam châm
GV: Nêu câu hỏi:
- Cần căn cứ vào đặc tính nào của từ trường
để phát hiện ra từ trường.
- Thông thường, dụng cụ đơn giản để nhận
biết từ trường là gì?
* Bước 3: Báo cáo và thảo luận.

2. Kết luận
HS: Mô tả cách dùng kim nam châm để phát
- Không gian xung quanh nam châm có
hiện lực từ và nhờ đó phát hiện ra từ trường.
khả năng tác dụng lực từ lên kim nam
GV: vậy câu hỏi đặt ra là cái gì đã tác dụng lực châm đặt trong đó. Ta nói rằng không
lên KNC làm cho nó lệch khỏi vị trí ban đầu khi
gian đó có từ trường.
để gần thanh NC, và lực nào đã kéo cho KNC
- Kim nam châm đặt tại mỗi vị trí trong
trở về vị trí cũ khi ta kéo KNC lệch ra rồi buông
từ trường đểu chỉ một hướng xác định.
tay.
- Có thể phát hiện sự tồn tại của từ
* Bước 4: Kết luận, nhận định
trường bằng cách đưa các vật bằng sắt,
GV: Chốt lại.
thép hoặc kim nam châm lại gần.
( Tiết 76)
Hoạt động 2.2: Tạo từ phổ của nam châm
* Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

II. Từ phổ.

Chúng ta không nhận biết được trực tiếp từ * Thí nghiệm:
trường bằng mắt thường. Làm thế nào để nhận
+ Dụng cụ:
biết và quan sát được hình ảnh của từ trường?
HS: Nghiên cứu mục II SGK, nêu dụng cụ, cách
Gv: Nguyễn Thị Thu

Năm h ọc 2023-2024

Trường THCS Thạnh Đông

Kế hoạch bài dạy môn KHTN7

tiến hành TN.

- Hộp mica có thành và đáy nhựa trong

* Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- Thanh nam châm

G: Chia nhóm, phát dụng cụ, yêu cầu các nhóm
tiến hành TN (2') với 1 số chú ý khi làm TN: - Mạt sắt.
Khi tạo từ phổ của nam châm tránh để mạt sắt
+ Tiến hành:
dính lên tay vì có thể sau đó sẽ rụi vào mắt,
mũi, miệng rất nguy hiểm và ghi lại nhận xét Rải đều mạt sắt lên mặt trên của đáy hộp,
theo gợi ý.
đặt hộp lên 1 thanh nam châm rồi gõ nhẹ
* Bước 3: Báo cáo và thảo luận.
vào thành hộp
G: Có thể đưa câu hỏi gợi ý để HS trả lời
- Các mạt sắt sắp thành những đường như thế
nào?
- Các đường cong do mạt sắt tạo thành đi từ
đâu đến đâu?
- Ở chỗ nào các đường mạt sắt sắp xếp dày, chỗ
nào sắp xếp thưa ?
- Mật độ các đường mạt sắt ở xa nam châm
như thế nào?
- Vì sao gõ nhẹ tấm bìa, các mạt sắt lại sắp xếp
thành những đường như vậy ?
HS: Đại diện các nhóm báo cáo kết quả TN
GV yêu cầu học sinh tiến hành lại thí nghiệm
trên nhưng thay thanh nam châm thẳng bằng
nam châm chữ U và quan sát từ phổ của NC - Các mạt sắt quanh nam châm được sắp
xếp theo trật tự, thành các đường cong
chữ U.
kín nối từ cực này sang cực kia của nam
châm.
- Ở gần hai cực của nam châm thì mạt sắt
sắp xếp dày hơn.
- Hình ảnh các đường mạt sắt xung
quanh nam châm tạo ra bởi thí nghiệm
trên gọi là từ phổ. Từ phổ là hình ảnh
trực quan về từ trường.

* Bước 4: Kết luận, nhận định

Gv: Nguyễn Thị Thu

Năm h ọc 2023-2024

Trường THCS Thạnh Đông

Kế hoạch bài dạy môn KHTN7

GV chốt lại :
- Trong từ trường của thanh nam châm, mạt sắt
được sắp xếp thành những đường cong nối từ
cực này sang cực kia của thanh nam châm.
- Ở hai đầu củ thanh nam châm các đường mạt
sắt sắp xếp dày hơn ở những chỗ khác.
- Các mạt sắt đặt trong từ trường bị nhiễm từ trở
thành những ' kim nam châm', dưới tác dụng
của lực từ, chúng nằm theo những vị trí nhất
định tạo nên các đường cong.
Hoạt động 2.3: Tìm hiểu đường sức từ.
* Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

III. Đường sức từ

GV: Thông báo các thông tin ở mục III SGK

* Nam châm thẳng

* Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV: Yêu cầu HS thảo luận nhóm, nghiên cứu
mục III SGK (2'), trình bày thao tác để vẽ được
1 đường sức từ.
GV: Đưa ra 1 số chú ý khi làm TN; theo dõi,
uốn nắn các nhóm làm TN.
- Vẽ đường nối các mạt sắt.
- Đặt kim nam châm nhỏ trên một đường vừa vẽ
và di chuyển theo đường đã vẽ, đánh dấu mũi * Nam châm chữ U
tên tại mỗi vị trí đặt kim nam châm theo chiều
từ cực Nam đến cực Bắc của kim nam châm.
* Bước 3: Báo cáo và thảo luận.
H: Làm việc nhóm (3'), dựa vào hình ảnh các
đường mạt sắt, vẽ các đường sức từ của nam
châm thẳng.
GV: cho HS quan sát hình ảnh đường sức từ
của NC thẳng và NC chữ U
* Bước 4: Kết luận, nhận định

- Mỗi đường sức từ có một chiều xác
GV chốt lại:
- Đường sức từ là những đường cong không cắt định. Bên ngoài nam châm, đường sức từ
nhau trên đó kim nam châm định hướng theo đi ra từ cực bắc, đi vào cực nam của nam
châm.
một chiều xác định.
- Chiều của đường sức từ là chiều đi từ cực Bắc

Gv: Nguyễn Thị Thu

Năm h ọc 2023-2024

Trường THCS Thạnh Đông

Kế hoạch bài dạy môn KHTN7

đến cực nam xuyên dọc kim nam châm nằm cân - Nơi nào từ trường mạnh thì đường sức
bằng trên đường sức từ đó.
từ dày, nới nào từ trường yếu thì đường
- Quy ước vẽ đường sức từ sao cho độ mau sức từ thưa.
thưa của chúng cho ta biết độ mạnh yếu của từ
trường.
(Tiết 77)
Hoạt động 2.4: Chế tạo nam châm điện
* Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

IV. Chế tạo nam châm điện

Yêu cầu HS đọc và tìm hiểu cấu tạo và hoạt
động của Nam châm điện.
* Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV chiếu hình nam châm của cần cẩu dọn rác,
giải thích hoạt động của cần cẩu và đặt vấn đề:
Nam châm ở cần cẩu dọn rác là nam châm gì?
Nó có gì giống và khác so với nam châm vĩnh
cửu mà các em đã được biết?

* Cấu tạo: - Cuộn dây
- Lõi sắt non
* Hoạt động: Cho dòng điện chạy qua
cuộn day, khi đó lõi sắt trở thành 1 Nam
châm. Khi ngắt dòng điện lõi sắt mất từ
tính.

HS: Thảo luận trả lời
* Bước 3: Báo cáo và thảo luận.
GV: thực hiện TN như mô tả hình 15.6, cho
dòng điện chạy vào ống dây dẫn và hỏi : Bằng
cách nào để biết được dòng điện chạy trong ống

Gv: Nguyễn Thị Thu

Năm h ọc 2023-2024

Trường THCS Thạnh Đông

Kế hoạch bài dạy môn KHTN7

dây có sinh ra từ trường ?
HS: đưa ra phương án, GV thực hiện và nhận
xét.
GV: Phát dụng cụ thí nghiệm cho các nhóm và
yêu cầu HS làm việc theo nhóm: Tiến hành chế
tạo nam châm điện và làm thí nghiệm theo
hướng dẫn trong mục IV SGK. Thảo luận, ghi
chép các hiện tượng xảy ra, cử đại diện báo cáo
trước lớp.
* Bước 4: Kết luận, nhận định
HS: Đại diện các nhóm báo cáo sản phẩm của
nhóm, các nhóm khác nhận xét sản phẩm
GV chốt lại: - Từ trường của ống dây chỉ tồn
tại trong thời gian có dòng điện chạy qua.
-

Chiều từ trường của nam châm điện phụ
thuộc vào chiều dòng điện chạy trong
ống dây.
Độ mạnh yếu của từ trường phụ thuộc
vào độ mạnh yếu của dòng điện.

d) Sản phẩm: Chế tạo được nam châm đơn giản và làm thay đổi được từ trường của nó bằng
thay đổi dòng điện.
Hoạt động 3: Luyện tập
a) Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học
b) Nội dung hoạt động: Hệ thống BT trắc nghiệm của GV trong phần Phụ lục
Bài 1: Đường sức từ là những đường cong được vẽ theo quy ước sao cho:
A. Có chiều từ cực Nam tới cực Bắc bên ngoài thanh nam châm
B. Có độ mau thưa tùy ý
C. Bắt đầu từ cực này và kết thúc ở cực kia của nam châm
D. Có chiều từ cực Bắc tới cực Nam bên ngoài thanh nam châm
Bài 2: Chiều của đường sức từ của nam châm được vẽ như sau. Tên các từ cực của nam
châm là:
Gv: Nguyễn Thị Thu

Năm h ọc 2023-2024

Trường THCS Thạnh Đông

Kế hoạch bài dạy môn KHTN7

 
A. A là cực Bắc, B là cực Nam
B. A là cực Nam, B là cực Bắc
C. A và B là cực Bắc
D. A và B là cực Nam
Bài 3: Hãy chọn phát biểu đúng.
A. Ở đầu cực của nam châm, các đường sức từ dày cho biết từ trường mạnh, càng xa nam
châm, các đường sức từ càng thưa cho biết từ trường yếu.
B. Đường sức từ của nam châm là hình vẽ những đường mạt sắt phân bố xung quanh thanh
nam châm.
C. Người ta quy ước bên trong thanh nam châm: Chiều của đường sức từ hướng từ cực Nam
sang cực Bắc, bên ngoài thanh nam châm: Chiều của đường sức từ đi ra từ cực Bắc đi vào ở
cực Nam.
D. Cả A, B và C đều đúng.
c) Phương thức tổ chức thực hiện hoạt động:
Hoạt động của giáo viên và học sinh
* Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm trả lời vào phiếu
học tập cho các nhóm.
* Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
Thảo luận nhóm. Trả lời BT trắc nghiệm.

Sản phẩm dự kiến
Phụ lục (BT trắc nghiệm)
Câu 1: D
Câu 2: B
Câu 3: D

* Bước 3: Báo cáo và thảo luận.
- Đại diện các nhóm HS báo cáo kết quả hoạt động.
Trả lời câu hỏi trắc nghiệm trong phiếu học tập.

Gv: Nguyễn Thị Thu

Năm h ọc 2023-2024

Trường THCS Thạnh Đông

Kế hoạch bài dạy môn KHTN7

* Bước 4: Kết luận, nhận định
- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá.
- Giáo viên nhận xét, đánh giá chung các nhóm.
d) Sản phẩm: HS hoàn thiện 3 câu hỏi trắc nghiệm
* NHẬN XÉT, DẶN DÒ.
- GV yêu cầu HS hoàn thành tiếp phiếu học tập (nếu chưa xong) tại nhà.
- GV yêu cầu HS học lý thuyết và làm bài tập SBT.
- Học phần ghi nhớ
- Đối với tiết học tiếp theo: tìm hiểu về từ trường Trái Đất qua youtube
- Cách sử dụng la bàn như thế nào?
IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO DÀNH CHO HỌC SINH: SGK- KHTN 7 Cánh diều
V. RÚT KINH NGHIỆM:
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………

Gv: Nguyễn Thị Thu

Năm h ọc 2023-2024