BÀI 12. TRIỀU NGUYỄN
I. MỤC TIÊU

Thời gian thực hiện dự kiến: 3 tiết

Năng lực đặc thù
– Nhận thức khoa học Lịch sử và Địa lí:
+ Nêu được một số nét chính về lịch sử Việt Nam thời Nguyễn.
+ Trình bày được một số câu chuyện về các nhân vật lịch sử tiêu biểu thời Nguyễn.
– Tìm hiểu lịch sử và địa lí: Khai thác và sử dụng được những tư liệu lịch sử như tư liệu văn
bản, hiện vật, tranh ảnh liên quan về Triều Nguyễn.
– Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học:
+ Sưu tầm và kể lại được một số câu chuyện liên quan đến sự kiện và nhân vật thời Nguyễn.
+ Vận dụng được kiến thức lịch sử để nhận xét về công lao của các nhân vật tiêu biểu: vua
Gia Long, Nguyễn Trường Tộ, vua Hàm Nghi,…
Năng lực chung
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: đưa ra một số đề xuất nhỏ về giữ gìn và phát triển di sản
thời Nguyễn.
Phẩm chất
– Quý trọng lịch sử và văn hoá dân tộc Việt Nam: trân trọng và biết ơn công sức của tổ tiên đối
với quê hương, đất nước.
– Trách nhiệm: sẵn sàng góp sức mình vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

– Kế hoạch bài dạy, bài trình chiếu powerpoint.
– Lược đồ, tranh ảnh có liên quan đến nội dung bài học.
– SGK Lịch sử và Địa lí 5 – bộ sách Chân trời sáng tạo.
– Phiếu học tập, bảng con, bút, viết, bảng phấn, bảng nhóm hoặc giấy A3, bút màu, giấy
ghi chú,…

III.

CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

 Hoạt động 1: Khởi động
1.
Mục tiêu
– Nhận biết được các mục tiêu của bài học.
– Tạo hứng thú trong học tập.
2.
Tổ chức thực hiện
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập.
– Hình thức thực hiện: cá nhân.
– Phương pháp dạy học: phát vấn.
– Kĩ thuật dạy học: động não.
GV có thể đưa một số thông tin gợi ý về kiến thức đã học từ lớp 4 và yêu cầu HS xác định:
Cố đô Huế đã từng là kinh đô của triều đại nào? Hãy nêu những hiểu biết của em về triều đại này.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận.
– HS trình bày kết quả.
– Dự kiến sản phẩm của HS:
+ Cố đô Huế từng là trung tâm quyền lực của các chúa Nguyễn và là kinh đô của Triều Nguyễn.
+ Cố đô Huế được xây dựng từ đầu thế kỉ XIX đến nửa đầu thế kỉ XX, nay thuộc địa phận tỉnh
Thừa Thiên Huế. Lần đầu tiên, Quần thể di tích Cố đô Huế được UNESCO ghi danh là Di sản
văn hoá thế giới vào năm 1993.
+ Những biểu tượng, cảnh quan, công trình, danh thắng nổi tiếng ở Cố đô Huế có thể kể đến
như sông Hương, núi Ngự Bình, kinh thành Huế, chùa Thiên Mụ, lăng tẩm vua chúa Nguyễn,…
Bước 4. Kết luận, nhận định.
Công cụ đánh giá: bảng kiểm.
 Hoạt động 2: Khám phá
Hoạt động 2.1. Tìm hiểu về sự thành lập Triều Nguyễn

1.
Mục tiêu
– Trình bày được sự thành lập Triều Nguyễn.
– Nêu được một số nét chính về công cuộc xây dựng đất nước dưới Triều Nguyễn.
2.
Tổ chức thực hiện
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập.
– Hình thức thực hiện: nhóm.
– Phương pháp dạy học: hợp tác.
– Kĩ thuật dạy học: chia nhóm kết hợp với động não.
GV thực hiện việc chia thành các nhóm nhỏ và thực hiện nhiệm vụ theo các gợi ý sau:
+ Nhiệm vụ 1: Triều Nguyễn được thành lập vào thời gian nào? Ai là người sáng lập Triều Nguyễn? Triều
Nguyễn đóng đô ở đâu? Niên hiệu đầu tiên của vua Triều Nguyễn là gì? Triều Nguyễn quản lí một
quốc gia thống nhất như thế nào?
+ Nhiệm vụ 2: Triều Nguyễn từng bước hoàn thiện bộ máy nhà nước như thế nào? Bộ luật nào được
Triều Nguyễn ban hành? Đối với nông nghiệp, Triều Nguyễn thực hiện chính sách gì? Các giá trị
truyền thống, văn hoá, giáo dục đạt được những thành tựu nào? Đối với các vùng biển, đảo của đất
nước, Triều Nguyễn thực hiện chính sách gì? Cuối thế kỉ XIX, Triều Nguyễn rơi vào tình thế gì?
Với tình thế đó, các quan lại và sĩ phu yêu nước đã làm gì?
GV lưu ý HS sử dụng hình 1, phần Em có biết và câu chuyện về Nguyễn Trường Tộ trong SGK
để làm rõ và có thêm dẫn chứng cho phần trả lời của mình.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ.
Các nhóm HS thực hiện nhiệm vụ.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận.
– HS trình bày kết quả.
– Dự kiến sản phẩm của HS:
+ HS nêu được sự kiện: năm 1802, Nguyễn Phúc Ánh lên ngôi vua, lấy niên hiệu là Gia Long,
lập ra Triều Nguyễn, đóng đô ở Phú Xuân (Thừa Thiên Huế). Triều Nguyễn quản lí một quốc gia
thống nhất từ ải Nam Quan đến mũi Cà Mau.
+ Một số nét chính về công cuộc xây dựng đất nước dưới Triều Nguyễn: Ngay sau khi thành
lập, Triều Nguyễn từng bước hoàn thiện bộ máy nhà nước từ trung ương đến địa phương và ra
sức thực hiện nhiều chính sách phát triển đất nước, phát huy các giá trị văn hoá dân tộc.
Lĩnh vực
Nét chính
Nhân vật hoặc sự
vật liên quan
Luật pháp
Ban hành Hoàng Việt luật lệ (Luật Gia Long).
Vua Gia Long
Kinh tế

Chủ trương đẩy mạnh chính sách khai hoang, mở rộng
Nguyễn Công Trứ
diện tích canh tác, thành lập nhiều làng xóm.
Văn hoá
Phát huy các giá trị truyền thống, văn hoá và giáo dục đạt
được nhiều thành tựu.
Biển đảo
Tiếp tục thực thi chủ quyền đối với các vùng biển, đảo
Quần đảo Hoàng Sa,
của đất nước.
quần đảo Trường Sa
Cuối thế kỉ XIX, Triều Nguyễn rơi vào khủng hoảng,
Cải cách
suy yếu, nhiều quan lại, sĩ phu yêu nước đã gửi đề nghị Nguyễn Trường Tộ
cải cách nhằm canh tân đất nước.
Bước 4. Kết luận, nhận định.
Công cụ: thang đo (đánh giá thái độ, tinh thần làm việc).
Hoạt động 2.2. Tìm hiểu những nét chính về phong trào Cần vương chống thực dân Pháp
cuối thế kỉ XIX
1.
Mục tiêu
Tóm tắt được những nét chính về phong trào Cần vương chống thực dân Pháp cuối thế kỉ XIX.
2.
Tổ chức thực hiện
Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập.
– Hình thức thực hiện: nhóm.
– Phương pháp dạy học: hợp tác.
– Kĩ thuật dạy học: vẽ sơ đồ tư duy hoặc 5W1H.
GV chia lớp thành nhiều nhóm HS (4 – 5 nhóm). Mỗi nhóm thực hiện vẽ sơ đồ tư duy để

hoàn thành nhiệm vụ tóm tắt được những nét chính về phong trào Cần vương (1885 – 1896).
GV gợi ý HS phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm. Dựa vào hình 4, phần Em có biết
và thông tin trong SGK, HS có thể tham khảo cách phân nhánh như hình bên dưới:
Nhánh (1): Mục đích của phong trào Cần vương là gì?
Nhánh (2): Ai là người lãnh đạo phong trào Cần vương?
Nhánh (3): Những anh hùng chống Pháp tiêu biểu của phong trào
Cần vương là ai?
Những nét chính về phong Nhánh (4): Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của phong trào Cần vương?
trào Cần vương chống Nhánh (5): Phong trào kéo dài trong bao nhiêu lâu?
thực dân Pháp cuối thế kỉ Nhánh phụ:
XIX
– Phong trào Cần vương nổ ra trong hoàn cảnh nào?
– Dụ Cần vương ra đời ở đâu?
– Kết quả của phong trào Cần vương?

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ.
Các nhóm HS thực hiện nhiệm vụ.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận.
– HS trình bày kết quả.
– Dự kiến sản phẩm của HS:

Bước 4. Kết luận, nhận định.
Công cụ đánh giá: thang đo (đánh giá thái độ, tinh thần của các thành viên trong nhóm).
 Hoạt động 3: Luyện tập và vận dụng
1.
Mục tiêu
Rèn luyện kiến thức, kĩ năng đã học và vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống.
2.
Gợi ý
thực hiện Luyện
tập
1.GV yêu cầu HS tham khảo và sử dụng kết quả của hoạt động 2.1 và hoạt động 2.2 để thực
hiện nhiệm vụ hoạt động này.

2.
GV hướng dẫn HS chọn và kể lại câu chuyện về một nhân vật lịch sử trong bài mà em có
ấn tượng, theo gợi ý như sau: nêu được tiểu sử nhân vật (tên, tuổi, quê quán,…). Công lao của
nhân vật ấy đối với Triều Nguyễn là gì? Em ấn tượng hoạt động nào? Theo em, vì sao hoạt động ấy lại
ấn tượng? Lí giải theo góc nhìn của cá nhân.
Những nhân vật lịch sử tiêu biểu dưới Triều Nguyễn gồm: vua Gia Long, vua Minh Mạng,
Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Trường Tộ, vua Tự Đức, vua Hàm Nghi, Tôn Thất Thuyết, Phan Đình
Phùng, Phạm Bành, Đinh Công Tráng, Nguyễn Thiện Thuật,…
Vận dụng
GV yêu cầu HS sưu tầm một số tranh ảnh, tư liệu liên quan đến Triều Nguyễn, sau đó chia sẻ
với các bạn cùng lớp.
GV gợi ý cho HS sưu tầm thông tin, tranh ảnh về 5 di sản đặc sắc và tiêu biểu về Triều Nguyễn:
STT

Tên di sản

1

Quần thể di tích
Cố đô Huế

2

Nhã nhạc cung
đình Huế

Kiệt tác di sản truyền
khẩu và phi vật thể của
nhân loại

2003

3

Mộc bản
Triều Nguyễn

Di sản tư liệu thế giới

2009

34 618 văn bản Hán – Nôm
được khắc ngược trên gỗ vào
thời Nguyễn.

4

Châu bản
Triều Nguyễn

2014

773 tài liệu Hán – Nôm, gồm
85 000 văn bản hành chính
hình thành trong hoạt động
quản lí nhà nước thời Nguyễn
(1802 – 1945).

2016

Được trang trí theo lối “Nhất
thi nhất hoạ” với 2 679 ô thơ
văn và chừng đó ô hoạ được
chạm khắc, sơn thiếp, cẩn xà cừ
trên các kiến trúc thời Nguyễn.

5

Danh hiệu được
UNESCO ghi
danh
Di sản văn hoá thế giới

Di sản tư liệu thế giới

Thơ văn trên
kiến trúc cung Di sản tư liệu thế giới
đình Huế

Năm
ghi danh

Khía cạnh liên quan đến nhà
Nguyễn

1993

Là quần thể kiến trúc thuộc
kinh đô của Vương triều
Nguyễn.
Thể loại âm nhạc được trình
diễn trong cung đình Việt Nam,
phát triển đỉnh cao vào thời
Nguyễn.