Tiết 45 : Cảnh khuya
Rằm tháng giêng
Hồ Chí Minh
A. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
Giúp học sinh
1. Kiến thức:
- Cảm nhận và phân tích được tình yêu thiên nhiên gắn với lòng yêu nước, phong thái ung dung, của Hồ Chí Minh biểu hiện trong hai bài thơ.
- Biết được thể thơ và chỉ ra được những nét đặc sắc nghệ thuật của hai bài thơ.
2. Rèn kỹ năng: Đọc, phân ( cảm nhận về nội dung, nghệ thuật của hai bài thơ.
3. Giáo dục học sinh: Tình yêu thiên nhiên, lòng yêu nước.
4. Tích hợp: Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt: 6/8.
Văn bản: Côn Sơn ca, một số văn bản khác cùng chuyên đề, đề tài.
B. CHUẨN BỊ
- GV : Soạn GA, ảnh chân dung, tranh tư liệu
- HS : Soạn bài
C. KHỞI ĐỘNG
1. Kiểm tra bài cũ:
2. Bài mới:
Chủ tịch Hồ Chí Minh vốn là một con người có tâm hồn nghệ sĩ, rất yêu trăng. Ngay hồi còn ngồi trong ngục tối của nhà từ Tưởng Giới Thạch (1942 - 1943) Bác đã bao lần làm thơ "Vọng nguyệt" dõi theo mảnh trăng thu vời vợi... Còn những năm tháng hoạt động ở văn bản, Người rất bận nhưng cũng đôi dịp tình cờ, Người lại trò chuyện với trăng và lặng ngắm vầng trăng qua cửa sổ, hay ánh trăng lại láng trên dòng sông bát ngát. Và điều đặc biệt là tình yêu thiên nhiên của Bác luôn gắn liền với lòng yêu nước. Hai tình yêu lớn này của Bác do thể hiện rất rõ trong hai bài thơ về trăng nơi rừng Việt Bắc, Bài “ Cảnh khuya” và “ Rằm tháng giêng”
D. TIẾN TRÌNH CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

Hoạt động 1 : Hướng dẫn tìm hiểu chung
G: Đưa ra ảnh chân dung NAQ, HCM đặc biệt ảnh Bác làm việc tại Việt Bắc
Giới thiệu đôi nét về tác giả HCM và hoàn cảnh sáng tác của cả hai bài thơ?
- Chú thích * trong SGK
* Gọi HS đọc



Cả hai bài thơ được viết theo thể thơ quen thuộc nào? Dựa vào đâu em biết được điều đó?
H: Phát biểu cá nhân
Qua việc soạn bài ở nhà, em thấy hai bài thơ này có điểm gì giống và khác nhau?
Cùng được khơi nguồn cảm hứng từ một đêm trăng đẹp; đều thể hiện tâm hồn nghệ sĩ chiến sĩ của Bác
Hướng dẫn tìm hiểu ND bài thơ “ Cảnh khuya ”
H: Đọc lại bài Cảnh khuya

Ở câu thơ đầu, tác giả tả gì?
Tả vẻ đẹp của đêm trăng rừng ở Việt Bắc.
Âm thanh tiếng suối được tác giả liên tưởng đến âm thanh nào ? Ở câu 1 tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì ?
* Âm thanh: “Tiếng suối như tiếng hát xa”.
( So sánh đặc sắc: Âm thanh của thiên nhiên được so sánh với âm thanh của con người ( Tiếng suối trở nên gần gũi với con người; có sức sống và trẻ trung như con người.
Câu thơ này khiến em liên tưởng đến câu thơ nào cũng tả tiếng suối bằng phép so sánh?
H: Phát biểu cá nhân
G:(chốt): Trong lịch sử văn học dân tộc cũng đã từng có những câu thơ hay tả tiếng suối như: "Côn sơn" có suối nước trong. Ta nghe suối chảy như cung đàn cầm (Nguyễn Trãi). Hoặc: "Tiếng suối trong như nước ngọc tuyền" (Thế Lữ).
Những câu thơ này đều hay nhưng tả tiếng suối chưa gần gũi, sống động như câu thơ của Bác. Âm thanh tiếng hát ngọt ngào của ai đó vang lên trong đêm khuya tĩnh lặng. So sánh tiếng suối với tiếng hát là lấy con người làm chủ, làm cho âm thành của thiên nhiên cũng trở nên gần gũi, thân mật với con người.
Ở câu thơ 2 tác giả gợi tả hình ảnh nào? đã sử dụng đến thủ pháp nghệ thuật nào? Hãy phân tích cái hay trong việc sử dụng thủ pháp nghệ thuật đó?

Trăng lồng cổ thụ; bóng lồng hoa
( Điệp từ ( Bức tranh có nhiều tầng lớp, đường nét, hình khối:
Đọc câu 2 câu thơ trên của Bác em hình dung ra vẻ đẹp của đêm trăng như thế nào?
Nếu ở câu 1 có nhạc (thi trung hữu nhạc) thì C2 có họa (thi trung hữu họa). Nếu ở C1 hay ở phép so sánh, thì C2 hay ở điệp từ "lồng". Bởi nó đã khiến cho bức tranh đêm trăng rừng khuya không chỉ có tầng cao, bậc thấp, sáng tối đen trắng hòa hợp quấn quýt mà nó còn góp phần tạo nên vẻ đẹp lung linh huyền ảo của bóng cây cổ thụ lấp loáng ánh trắng; bóng lá, bóng cây, bóng hoa, in vào