BI KỊCH Médée
I. Giới thiệu chung:
1. Tác giả:
Euripide (480 - 406 TCN) là một trong ba nhà viết bi kịch lớn của Hi Lạp cổ đại bên cạnh Eschyle và Sophocle. Ông lớn lên và trưởng thành ở giai đoạn nước cộng hòa Athène sau một thế kỷ phát triển rực rỡ, bắt đầu suy vong: nội bộ chia rẽ và bị Sparta đánh chiếm. Ông là chứng nhân của những rối ren trong xã hội, sự tan rã của nền dân chủ Athène. Là người có học vấn uyên bác, ở ông có sự tổng hòa nhịp nhàng giữa tư tưởng nhân đạo, tâm hồn tự do phóng khoáng và lòng khoan dung vừa đủ của một hồn thơ minh triết. Ông sáng tác khoảng 92 vở kịch, còn lại được 19 vở. Qua các bi kịch của mình, Euripide phản ánh hiện thực xã hội dân chủ chủ nô ở thời kỳ tan rã, đánh giá chân xác tôn giáo, thần thánh, xã hội, chiến tranh, nhân tình thế thái. Tiếp thu sự tiến bộ cơ bản nhất của thời đại là lòng tin ở lí trí và tư duy con người cùng tư tưởng mới của khoa học, triết học, Euripide xây dựng các nhân vật chính của mình là những con người có tâm tư, suy nghĩ riêng biệt, biết xúc động, hành động vì ý muốn của bản thân và lòng đam mê chứ không hành động theo ý muốn của thánh thần. Và chính từ những nỗi đam mê cuồng nhiệt không được thỏa mãn, nhân vật sẽ dễ dàng bị dẫn đến bi kịch. Ðam mê cũng lấn át lý trí, quyết định và hành động của các nhân vật. Trong kịch của ông, nhân vật thường bị đưa vào những tình huống bi đát, những cơn khủng hoảng nặng nề, qua đó thể hiện tính cách của mình. Ông được coi là người sáng tạo ra loại kịch tâm lý với những nhân vật mang nội tâm phức tạp, đặc biệt là các nhân vật nữ. Kịch Euripide có sự hoà quyện của bi và hài, đậm tính triết lý nhưng gần gũi với đời sống tinh thần nhân dân và lấy trọng tâm là số phận con người, vận mệnh đất nước.




2. Tác phẩm:
a) Nguồn gốc:
Vở bi kịch Médée được trình diễn lần đầu tiên vào năm 431 TCN, trong lễ hội Dyonisies và chỉ giành giải ba trong cuộc thi kịch năm đó do vấp phải sự phản đối của nhiều khán giả.
Nội dung vở kịch được dựa trên câu chuyện thần thoại về người anh hùng Jason – người đã lấy được bộ lông cừu vàng và Médée, ở thời điểm sau khi Jason và Médée đã có hai con trai và đến sống tại Corinthe và trọng tâm xoay quanh sự trả thù của Médée với Jason vì đã bỏ rơi nàng để lấy công chúa con vua Créon. Tuy nhiên, trong vở kịch, chi tiết Médée giết chết hai đứa con của mình là một khác biệt rất lớn so với nội dung của thần thoại.
b) Hoàn cảnh sáng tác:
Vở kịch Médée ra đời trong hoàn cảnh chế độ dân chủ chủ nô Athène đang dần suy thoái, mâu thuẫn trong bộ máy chính quyền ngày càng trở nên gay gắt và giai cấp thống trị cũng dần bộc lộ ngày càng nhiều điều bất công và bản chất xấu xa của nó.
c) Tóm tắt tác phẩm:
Sau khi lấy được bộ lông cừu vàng đem về Iolcos và giúp Jason trả thù vua Pélias, Médée phải cùng chồng và hai con chạy đến Corinthe ẩn thân. Tại đây, hai người chung sống rất hạnh phúc, hòa thuận nhưng rồi Jason vì muốn khôi phục địa vị mà phản bội nàng, ruồng bỏ vợ con để lấy công chúa, con vua Créon trị vì nước này. Phát hiện việc chồng mình bội bạc, Médée hết mực đau khổ, suốt ngày khóc than và không ngừng óan trách Jason. Nàng và hai con còn bị vua Créon đuổi ra khỏi Conrinthe. Cuối cùng, nàng quyết tâm trả thù chồng mình bằng cách lập mưu giết chết cha con vua Créon bằng thuốc độc và tự tay mình giết cả hai đứa con trai rồi mang xác con lên cỗ xe do thần Hélios gửi xuống và bay đi mất.
d) Bối cảnh trong tác phẩm:
Bên cạnh thể hiện nội dung chính là bi kịch của các nhân vật, tác giả cũng đã khắc họa rất rõ bối cảnh lịch sử - xã hội đứng đằng sau và góp phần tác động vào đời sống của từng nhân vật, chính cái xã hội đó đã thêm phần tạo nên những bi kịch đó. Qua vở kịch, ta thấy một xã hội đầy bất công được phản ánh hết sức cụ thể: một đất nước Hi Lạp thời cổ với một ông vua nắm cái uy quyền độc đoán chỉ quen ra lệnh, không quen nghe ai, một xã hội mà pháp luật ban cho nam giới quyền đơn phương ruồng bỏ vợ (rõ ràng đó là một bất công đối với những phụ nữ thủy chung, đức hạnh). Từ cái quyền được pháp luật cho phép mà Jason đã nhẫn tâm ruồng bỏ vợ mình