ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN LỤC ĐỊA
Câu 1: Các nhân tố hình thành khí hậu Á-Aâu?
Trả lời
Lục địa Á-Aâu có đầy đủ các đới khí hậu trên Trái Đất, được chia thành nhiều á đới, nhiều kiểu khí hậu khác nhau và có sự thay đổi rất phức tạp, sở dĩ khí hậu lục địa Á- Aâu có đặc điểm như vậy là do sự tác động của các nhân tố sau:
a. Vị trí địa lí:
* Lục địa Á- Aâu kéo dài từ vùng xích đạo đến cận cực Bắc nên nhận được lượng bức xạ Mặt trời lớn và lượng bức xạ giảm dần từ Nam-> Bắc:
- Vùng xích đạo: 140-180 Kcal/cm2/năm
- Vùng vĩ độ trung bình (Trung Á, Nội Á): 100-120 Kcal/cm2/năm
- Vùng cận cực: dưới 80Kcal/cm2/năm
* Tùy vị trí gần hay xa biển mà lượng bức xạ cũng có sự thay đổi:
- Vùng Trung Á, Nội Á: 140-160 Kcal/cm2/năm
- Vùng Tây Aâu và Đông Á: 100 Kcal/cm2/năm
=> Nền nhiệt sẽ giảm dần từ Nam -> Bắc và từ trong lục địa -> đại dương, lục địa Á-Aâu có đầy đủ các đới và các kiểu khí hậu trên Trái Đất.
b. Hình dạng, kích thước lãnh thổ:
- Kích thước rộng lớn cùng dạng hình khối đã tăng cường tính chất lục địa trong vùng nội địa và tăng cường sự tương phản giữa vùng nội địa và duyên hải tạo điều kiện để hình thành trung tâm khí áp thay đổi theo mùa.
+ Mùa Đông: cao áp Xibia (1010mb)
+ Mùa Hạ : hạ áp Iran (988mb).
- Tạo sự tương phản giữa lực địa và đại dương -> hình thành các trung tâm khí áp tương phản giữa lục địa và đại dương, thúc đẩy hoạt động cuar hoàn lưu gió mùa, đặ biệt là ỏ bờ Đông lục địa.
+ Mùa Đông: Lục địa có cao áp Xibia; đại dương có hạ áp Aleut (Thái Bình Dương) và Ai-xơ-len (Đại Tây Dương).
+ Mùa Hè: Lục địa có hạ áp Iran; đại dương có cao áp Hawaii (Thái Bình Dương) và Asorat (Đại Tây Dương).
c. Địa hình:
* Độ cao địa hình: có rất nhiều dãy núi cao trên 5000m góp phần phân hóa khí hậu theo đai cao rõ rệt, khí hậu núi cao chiếm tỉ lệ khá lớn.
* Hướng địa hình:
- Hướng Bắc - Nam: cản trở các khối khí di chuyển theo hướng Đông- Tây từ biển vào đồng thời tăng cường sự di chuyển của các khối không khí lạnh ở phía Bắc xuống phía Nam làm cho nội địa có khí hậu lạnh.
- Hướng Đông –Tây: tạo đk cho các khối khí từ biển thổi vào nhưng lại ngăn cản các khối khí di chuyển theo hướng B-N.
* Sự phân bố của địa hình: góp phần làm phức tạp và tăng cường tính chất địa phương cho khí hậu và góp phần tạo ra các hiệu ứng phơn.
d. Dòng biển:
- Dòng biển nóng:
+ Dòng nóng Bắc Đại Tây Dương (Gơn –Xtrim): tăng cường nhiệt ẩm nên bờ Tây Aâu và Tây Bắc Á vào mùa đông biển không bị đóng băng đồng thời tăng cường độ ẩm cho gió Tây Ôn Đới.
+ Dòng nóng Cư-rô-si-ô: tăng cường độ ẩm cho gió mùa mùa Hè.
- Dòng biển lạnh: dòng lạnh Kam-chat-ka chảy từ vùng biển Viễn Đông xuống Nhật Bản tăng tính khô hạn và giảm lượng mưa cho các vùng ven biển và lục địa.
e. Hoàn lưu khí quyển:
* Mùa Đông (tháng 1):
- Trên lục địa: bị hóa lạnh, cao áp Xibia bao trùm toàn bộ vùng đất của châu Á và thu hẹp chạy sang phía Tây kết hợp với cao áp Asorat (Bắc ĐTD) tạo thành một dải cao áp liên tục phân cách với cao áp Bắc Phi bởi hạ áp tương đối trên Địa Trung Hải. Do sự phân cách đó nên có đường Front ôn đới (Fp) nằm phía Tây Aâu theo hướng ĐB-TN. Ngoài ra còn có các cao áp địa phương hoạt động ở phía Bắc bán đảo Arabi, Aán Độ, Trung Aán và Nam Trung Quốc.
- Trên đại dương:
+ Trên Đại Tây Dương: là hạ áp Iceland ảnh hưởng đến Bắc Aâu và cao áp Asorat.
+ Trên Thái Bình Dương: ở phía Bắc là hạ áp Aleut hoạt động mạnh ảnh hưởng đến toàn bộ vùng Đông Bắc của lục địa. Cao áp Hawaii dịch chuyển lên vùng vĩ độ cao ảnh hưởng đến phía đông lục địa.
=> Với sự hoạt động của các trung tâm áp như trên nên mùa Đông ở lục địa Á-Aâu có sự hoạt động của gió mùa như sau:
- Toàn bộ