Những điều thú vị về các nguyên tố hóa học: Nguyên tố nào tồn tại trong quả đất, trên vũ trụ hay chỉ trong phòng thí nghiệm? Số phận của nguyên tố mới nhất 108. Vinh quang và bi kịch của những nhà săn tìm nguyên tố mới... Các phát kiến mới mẻ về các nguyên tố hoá học ở các trung tâm nghiên cứu lớn trên thế giới giúp con người mở rộng tầm nhìn, khám phá nhiều điều thú vị về thế giới tự nhiên.

PHẦN I:
BỀN HAY KHÔNG BỀN - TỒN TẠI HAY KHÔNG TỒN TẠI
Ngôi sao bùng nổ, nơi tạo thành nguyên tố mới như Californium
Trong nhà trường (giảng dạy, học tập và thi cử về môn hoá học), bảng tuần hoàn các nguyên tố hoá học (THNT), dĩ nhiên, là một tài liệu cẩm nang. Trong một sõ lĩnh vực khoa học và đời sống, như hoá học, vật lý, sinh học, công nghiệp, bảng THNT là một trong những công cụ tra cứu cần thiết. Và, nói chung, các phát kiến mới mẻ về các nguyên tố hoá học ở các trung tâm nghiên cứu lớn trên thế giới cũng giúp con người mở rộng tầm nhìn, khám phá nhiều điều thú vị về thế giới tự nhiên.  
Tuy vậy, trong cuộc sống bộn bề bao điều phải quan tâm, có nhiều tri thức thông thường tưởng là ai cũng biết mà vẫn chưa biết, hoặc không đầy đủ và đôi lúc nhầm lẫn.  
Ngay cả trong một buổi truyền hình trò chơi, cả thí sinh (hẳn là một học sinh giỏi muốn chinh phục đỉnh Olympic trí tuệ), MC hoạt bát (và ở phía sau, hẳn là một vị cố vấn ra câu hỏi lẫn đáp án) đều dễ dàng thống nhất nhau một câu trả lời mơ hồ về đặc tính rất tiêu biểu - bền hay không bền - của một số nguyên tố trong bảng THNT.  
Vì vậy, chúng tôi xin cung cấp đôi điều hiểu biết nhằm góp phần làm phong phú thêm kho tàng tri thức của bạn đọc, bắt đầu từ một chi tiết trong trò chơi truyền hình trí tuệ đã nêu.  
Tất cả nguyên tố nhẹ đều bền?
Để hiểu rõ một nguyên tố như thế nào là bền, trước hết xin cùng nhắc lại một vài khái niệm căn bản về nguyên tố hoá học.  
Một nguyên tố có thể có nhiều đồng vị (cùng một nguyên tử số Z, nhưng khác nhau về số khối lượng A). Trong đó, có thể có đồng vị bền (hạt nhân của nó không tự biến đổi thành hạt nhân khác), và đồng vị không bền (còn gọi là đồng vị phóng xạ: hạt nhân của nó có thể tự biến đổi thành những hạt nhân khác). Từ đó dẫn đến các định nghĩa: Nguyên tố bền là nguyên tố có ít nhất một đồng vị bền. Và ngược lại, nguyên tố không bền hay nguyên tố phóng xạ là nguyên tố mà tất cả các đồng vị của nó đều là phóng xạ.
Không ít người nhầm rằng, cứ nguyên tố nào nhẹ hơn Uranium (Z=92) cũng bền. Thực ra, trong các nguyên tố đứng trước nguyên tố Uranium trong bảng THNT được đưa ra trong câu đố của trò chơi truyền hình dẫn ra ở trên, có những 11 nguyên tố không bền hay nguyên tố phóng xạ, đó là: Technetium (ký hiệu Tc,Z=43), Promethium (Pm,61), Bismuth (Bi,83), Polonium (Po,84), Astatine (At,85), Radon (Rn,86), Francium (Fr,87), Radium (Ra,88), Actinium (Ac,89), Thorium (Th,90) và Protactinium( Pa,91). Độ phổ biến và sự xuất hiện trong tự nhiên của các hạt nhân không bền nói trên cũng rất khác nhau.
Chẳng hạn, trường hợp nguyên tố Technetium (Tc) và nguyên tố Promethium (Pm). Cả hai nguyên tố, đầu tiên, được tạo ra bằng phương pháp nhân tạo trong phòng thí nghiệm. Tc hình thành trong một lá kim loại Molybden và được phát hiện tại phòng thí nghiệm của trường Đại học Palermo (Sicile, nước Ý) sau khi cho chiếu trên chùm hạt gia tốc của máy gia tốc Cyclotron ở phòng thí nghiệm Lawrence (Mỹ). Còn Pm, cũng tạo được trong lò phản ứng hạt nhân ở Phòng thí nghiệm quốc gia Oak Ridge (Hoa Kỳ). Nó là sản phẩm phân hạch của Uranium trong thanh nhiên liệu đã “cháy”của lò phản ứng.   
Trụ sở Ban Giám đốc Trung tâm khoa học quốc tế Đúp-na (Việt Nam là quốc gia thành viên. Nhiều thế hệ khoa học gia VN làm việc ở đây)
Còn sự xuất hiện của Tc trong tự nhiên được phát hiện bởi các nhà thiên văn, họ ghi nhận dấu vết của Tc qua vạch quang phổ đặc trưng của tia sáng đến từ những ngôi sao đỏ khổng lồ S, M và N trong vũ trụ xa xôi. Sau đó, nguyên tố này mới tìm thấy trên quả đất. Người ta thu được một lượng vô cùng bé nhỏ