Bồi dưỡng thường xuyên
Môn lịch sử
Chu kỳ iii (2004 - 2007)

Chuyên đề I: Một số vấn đề về chủ nghĩa tư bản hiện đại

Câu 1: Các giai đoạn điều chỉnh, phát triển của CNTB ?Làm rõ cơ sở, động lực để CNTB điều chỉnh và phát triển ?
a. Các giai đoạn điều chỉnh, phát triển của chủ nghĩa tư bản:
CNTB ra đời từ thế kỷ XV đến nay đã trải qua 3 thời kỳ phát triển:
- Thời kỳ CNTB tự do cạnh tranh, còn gọi là CNTB sơ kỳ (TK XV - Cuối TK XIX).
- Thời kỳ CNTB độc quyền tư nhân (TK XIX - năm 1945).
- Thời kỳ CNTB độc quyền nhà nước (từ 1945 trở đi)
- Hiện nay ra đời CNTB độc quyền nhà nước xuyên quốc gia. Có người đã gọi là thời kỳ 4.
b. Cơ sở và động lực để CNTB điều chỉnh và phát triển:
Là sự biến đổi, phát triển về kinh tế, văn hoá và khoa học - kỹ thuật.
- Giai đoạn thứ nhất được bắt nguồn từ cuộc cách mạng KT lần I, khởi nguồn ở nước Anh.
- Nửa sau thế kỷ XIX, giai đoạn thứ hai của cuộc cách mạng KT lần thứ nhất bùng nổ, nền sản xuất tư bản đã tiến lên một bước mới (từ thời đại cơ khí ( thời đại điện khí hoá).
- Những năm 30 của thế kỷ XX, CNXH hiện thực cạnh tranh quyết liệt với CNTB trên nhiều mặt. Tính ưu việt của CNXH ngày càng biểu hiện rõ ( nền thống trị của CNTB bị đe doạ nghiêm trọng ( CNTB tìm lối thoát bằng cách tiến hành cải cách tư sản, bằng sự can thiệp tích cực của nhà nước vào đời sống kinh tế.
( CNTB độc quyền đã bước sang hình thức CNTB độc quyền nhà nước.
- 1973 cuộc khủng hoảng nănglượng trên toàn thế giới bùng nổ. Để thoát khỏi khủng hoảng, CNTB lại tìm hướng đi mới. Đi sâu vào cải tổ cơ cấu kinh tế, áp dụng những thành tựu KH-KT trên quy mô trên toàn hệ thống.Tìm cách thích nghi về chính trị - xã hội trước những biến động của thế giới ( CNTB tiếp tục phát triển mạnh mẽ ( Gọi là CNTB hiện đại.

Câu 2: Những nguyên nhân nào dẫn đến sự hình thành CNTB độc quyền nhà nước ?
- CNTB độc quyền nhà nước bắt đầu xuất hiện trong CTTG 1 (bắt đầu ở ĐứC), và trở thành xu hướng chung từ sau CTTG II đến nay (CNTB hiện đại).
Theo Lênin: nếu tự do cạnh tranh sẽ đẻ ra tập trung sản xuất và tập trung sản xuất phát triển đến một mức độ nhất định sẽ sản sinh ra độc quyền. Nếu độc quyền tư nhân phát triển cao hơn thì nó sẽ đòi hỏi phải tăng sức mạnh, khi đó nhà nước chính là đại biểu cho sức mạnh của giai cấp tư sản.
- Quá trình phát triển của lực lượng sản xuất cũnglà quá trình buồ phải có sự phân công lao động XH một cách hợp lý nhất.Điều này các tổ chức tư nhân không giải quyết được. Họ chỉ tập trung kinh doanh những ngành mang lại nhiều lợi nhuận cho họ, nhưng ngành không mang lại lợi nhuân; Giáo dục, giao thông vận tải... không được quan tâm. Các nhà tư