Chương : IV BIẾN DỊ
Tuần: 11
Tiết: 22 ĐỘT BIẾN GEN
Ngày:
I- Mục tiêu: Học xong bài này, học sinh phải:
- Nêu được khái niệm đột biến gen.
- Xác định được nguyên nhân phát sinh đột biến gen.
- Ý nghĩa của đột biến gen đối với sinh vật và con người.
- Rèn luyện kĩ năng quan sát, phân tích, thu nhận kiến thức từ hình vẽ.
- Rèn luyện kĩ năng làm việc với SGK và trao đổi nhóm
- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường sống trong sạch, có thái độ đúng đắn đối với những dạng đột biến bất thường ở người.
II- Thiết bị dạy học:
- Tranh phóng to H 21.1, 21.2, 21.3, 21.4.
III- Tiến trình bài giảng:
1- Kiểm tra bài cũ:
Trả bài kiểm tra 1 tiết.
2- Mở bài:
GV giới thiệu các loại biến dị theo sơ đồ sau :

Biến dị


Biến dị di truyền Biến dị không di truyền
(thường biến)
Biến dị tổ hợp Biến dị đột biến

Đột biến gen Đột biến nhiễm sắc thể

Đột biến cấu trúc Đột biến số lượng
GV : Hôm nay chúng ta tìm hiểu một loại biến dị đột biến đó là đột biến gen


3- Bài mới:
Hoạt động của thầy và trò
Nội dung ghi bảng

Hoạt động 1 : Xác định cấu trúc của đoạn ADN ban đầu và hướng dẫn học sinh nhận biết 3 dạng biến đổi cấu trúc của gen
GV treo tranh phóng to H 21.1 cho học sinh quan sát và yêu cầu các em đọc SGK để trả lời câu hỏi sau:
? Cấu trúc của đoạn gen bị biến đổi khác với đoạn gen ban đầu như thế nào ?
Có thể nêu các câu hỏi gợi ý:
+ Đoạn ADN ban đầu (a) có bao nhiêu cặp Nu và gồm những cặp Nu nào? Trình tự các cặp Nu ra sao?
+ Đoạn (b) có bao nhiêu cặp Nu? So với đoạn (a) thì thiếu cặp nào? Vậy dạng biến đổi đó là dạng gì?
(Các hình khác cũng tương tự)
Dưới sự hướng dẫn của giáo viên học sinh phải xác định được 3 dạng đột biến (như phần ghi bảng )
Hoạt động 2 : Nêu định nghĩa đột biến gen
GV yêu cầu các nhóm thảo luận qua các dạng đột biến rút ra khái niệm đột biến gen để trả lời câu hỏi:
? Đột biến gen là gì?
Các nhóm trả lời - GV chốt lại và ghi bảng




GV : Chúng ta sang mục 2 tìm hiểu nguyên nhân phát sinh đột biến gen:
GV yêu cầu HS làm việc độc lập với SGK để trả lời câu hỏi:
? Nguyên nhân gây đột biến gen là gì?
HS làm việc với sách giáo khoa - trả lời câu hỏi
GV chuẩn xác - ghi bảng ->
GV: Sự biến đổi cấu trúc phân tử của gen có thể dẫn đến biến đổi kiểu hình. Sự biến đổi đó có tác động như thế nào đến đời sống sinh vật. Chúng ta sang mục 3 tìm hiểu.
Hoạt động 3 : Tìm hiểu vai trò của đột biến gen
GV yêu cầu học sinh quan sát H 21.2-4 và tìm hiểu sách giáo khoa để trả lời các câu hỏi:
(GV giới thiệu lại sơ đồ:
Gen(ADN) -> m ARN -> Prôtêin -> tính trạng)
+ Tại sao đột biến gen lại gây ra biến đổi kiểu hình ?
+ Tại sao đột biến gen thể hiện ra kiểu hình thường là có hại cho bản thân sinh vật ?
+ Đột biến gen có vai trò trong sản xuất như thế nào ?
GV chuẩn xác các câu trả lời và ghi bảng ->
1- Đột biến gen là gì :











- Đột biến gen gồm các dạng sau:
+ Mất một cặp Nu
+ Thêm một cặp Nu
+ Thay thế một cặp Nu






- Đột biến gen là những biến đổi về số lượng, thành phần, trình tự các cặp Nu, xảy ra tại một điểm nào đó trên phân tử ADN.

2- Nguyên nhân phát sinh đột biến gen :




Trong điều kiện tự nhiên, đột biến gen phát sinh do những rối loạn trong quá trình tự nhân đôi của phân tử ADN dưới sự tác động của môi trường. Trong quá trình thực nghiệm, người ta sử dụng tác nhân vật lí, hoá học để gây đột biến nhân tạo.
3- Vai trò của đột biến :
Đột biến gen dẫn đến biến đổi cấu trúc prôtêin, gây ra biến đổi kiểu hình
Đột biến gen làm phá vỡ cấu trúc hài hoà trong kiểu gen đã được chọn lọc lâu đờinên thường biểu hiện ra kiểu hình có hại.
Tuy nhiên, cũng có những đột biến gen có lợi cho bản thân sinh vật. Mặt khác qua giao phối nếu gặp tổ hợp gen thích hợp, một đột biến vốn là có hại sẽ trở thành có lợi.

 4- Củng cố:
- Cho học sinh đọc chậm phần tóm tắt cuối bài và nêu lên được :
+ Các dạng đột biến gen
+ Nguyên nhân phát sinh đột biến gen
+ Vai trò của đột biến gen
- Hãy đánh dấu vào ô ( cho câu trả lời đúng nhất :




* Tại sao đột biến gen thường có hại cho bản thân sinh vật :
( a) Vì đột biến gen làm phá vỡ cấu trúc hài hoà trong kiểu gen và gây ra những rối loạn trong quá trình tổng hợp prôtêin.
( b) Đột biến gen làm giảm khả năng thích ứng của sinh vật với môi trường
( c) Đột biến gen gây rối loạn quá trình trao đổi chất của sinh vật
( d) Cả b và c
Đáp án : a .
5- Dặn dò:
- Trả lời câu hỏi 2,3 cuối bài.
- Bài tập : Một đoạn gen có cấu trúc như sau :
.XGG - AAT - GXX - TTA - XGX - TAT .
.GXX - TTA - XGG - AAT - XGX - ATA .
a- Đoạn gen này qui định bao nhiêu a.a trong cấu trúc bậc 1 của prôtêin ?
b- Nếu đoạn gen này mất đi 3 cặp Nu kế tiếp nhau thì số a.a thay đổi như thế nào ?
( Đáp án : a- 6 a.a ; b- 5 a.a )
- Xem trước bài mới.


















Tuần: 12
Tiết: 23 ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
Ngày:
I- Mục tiêu: Học xong bài này, học sinh phải:
- Nêu được các dạng đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể
- Xác định được nguyên nhân phát sinh đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể
- Trình bày được vai trò của đột biến nhiễm sắc thể
- Rèn luyện kĩ năng quan sát,phân tích, thu nhận kiến thức từ hình vẽ
- Rèn luyện kĩ năng làm việc với SGK và trao đổi nhóm
- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường sống trong sạch, có thái độ đúng đắn đối với những dạng đột biến bất thường ở người.
II- Thiết bị dạy học:
- Tranh phóng to H 22 SGK
III- Tiến trình bài giảng:
1- Kiểm tra bài cũ:
Câu 1:Hãy chọn câu trả lời đúng : Dạng đột biến gen gây ra biến đổi ít nhất trong cấu trúc bậc 1 của phân tử prôtêin :
a- Mất một cặp nuclêôtit.
b- Thêm một cặp nuclêôtit.
c- Thay thế một cặp nuclêôtit.
( Đáp án : c (Vì chỉ làm thay đổi một bộ ba Nu, do đó chỉ làm thay đổi một a.a)
Câu 2 : Đột biến gen gây ra những hậu quả gì ?
2- Mở bài:
GV nhắc lại sơ đồ ở đầu bài trước và hỏi : Đột biến nhiễm sắc thể có mấy dạng ? HS trả lời -> GV vào bài.
3- Bài mới:
Hoạt động của thầy và trò
Nội dung ghi bảng

Hoạt động : Nhận biết các dạng đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể
GV treo tranh phóng to H 22 SGK - hướng dẫn học sinh quan sát để trả lời các câu hỏi sau:
- Các nhiễm sắc thể sau khi biến đổi khác với nhiễm sắc thể ban đầu như thế nào ?
- Các hình 22a, b, c minh hoạ những dạng nào của đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể ?
- Đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể là gì ?
GV lưu ý HS : Cần quan sát kĩ các mũi tên, các chữ kí hiệu ở các đoạn trước và sau khi bị biến đổi, nhận xét, rút ra kết luận và đặt tên cho các dạng đột biến đó.
Đại diện một vài nhóm trả lời, các nhóm khác bổ sung và dưới sự hướng dẫn của GV các em phải xác định được :
+ NST ở hình 22a bị mất đoạn H, NST ở hình 22b bị lặp đoạn BC, NST ở hình 22c bị đảo đoạn BCD thành DCB
+ Các hình 22a,b,c minh hoạ cho các đạng đột biến sau : mất đoạn, lặp đoạn và đảo đoạn.
+ Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi trong cấu trúc NST.
GV chốt lại kiến thức và ghi bảng
GV chuyển ý sang mục 2 ->
GV yêu cầu HS đọc SGK, thảo luận nhóm để trả lời câu hỏi :
- Nguyên nhân gây ra đột biến cấu trúc NST là gì?
Dưới sự hướng dẫn của GV trong thảo luận nhóm các em phải nêu lên được (như phần ghi bảng)
GV cũng có thể nêu một vài ví dụ:
+ Mất một đoạn nhỏ ở đầu NST 21 gây ung thư máu ở người.
+ Lặp đoạn NST mang enzim thuỷ phân tinh bột ở một giống lúa mạch, làm cho en zim này có hoạt tính cao hơn.
+ Các đột biến cấu trúc NST có ý nghĩa tiến hoá nhất định : chúng tham gia vào cơ chế cách li giữa các loài.
+ Trong chọn giống người ta có thể gây đột biến mất đoạn để loại bỏ các gen xấu, không mong muốn ra khỏi NST, chuyển nhữngnhóm gen mong muốn của loài này sang loài khác.
1- Đột biến cấu trúc NST là gì ?


















Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi trong cấu trúc NST gồm các dạng : mất đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn
1- Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu trúc NST :
- Nguyên nhân chủ yếu gây ra đột biến cấu trúc NST là do các tác nhân vật lí, hoá học (từ ngoại cảnh) làm phá vỡ cấu trúc NST hoắc gây ra sự sắp xếp lại các đoạn của chúng.
- Trải qua quá trình tiến hoá lâu dài các gen đã được sắp xếp hài hoà trên NST. Nên những biến đổi về cấu trúc, số lượng và trình tự sặp xếp trên gen đó thường gây hại cho sinh vật. Mặc dù vậy trong thực tế cũng có các dạng đột biến cấu trúc NST có lợi.

 4- Củng cố:
* Chọn câu trả lời đúng:
1- Loại đột biến nào làm mất hoặc thêm vật liệu di truyền :
a) Mất đoạn b) Đảo đoạn c) Lặp đoạn
(Đáp án : a,c)
2- Những đột biến cấu trúc NST nào ảnh hưởng đến thành phần và cấu trúc của vật chất di truyền :
a) Mất đoạn, thêm đoạn
b) Lặp đoạn
c) Cả a, b.
(Đáp án : c)
* Nguyên nhân gây đột biến cấu trúc NST ?
5- Dặn dò:
- Trả lời câu 1,3 cuối bài.
- Học bài - xem bài mới.