Bảo tồn kho Mộc thư bản chùa Vĩnh Nghiêm
1. Chùa Vĩnh Nghiêm.
Chùa Vĩnh Nghiêm  từ xa xưa có tên gọi là Chúc Thánh thiền tự, trong dân gian quen gọi là chùa La, hay chùa Đức La, vì chùa tọa lạc trên phần đất thuộc xã Đức La, huyện Phương Nhãn xưa, nay là thôn Quốc Khánh, xã Trí Yên huyện Yên Dũng. Đây một đại danh lam cổ tự, một Thiền viện - Trung tâm đào tạo tăng đồ trong suốt thời gian gần tám thế kỷ hình thành và phát triển của Phật phái Trúc Lâm Yên Tử. Chùa Vĩnh Nghiêm đã được các nhà nghiên cứu lịch sử văn hóa xem như một bảo tàng văn hoá Phật giáo Đại thừa khá tiêu biểu ở miền Bắc Việt Nam.
Di vật cổ kính ở chùa Vĩnh Nghiêm rất phong phú, đa dạng, mỗi nhóm hiện vật đều xứng đáng xếp thành một bộ sưu tập khá hoàn chỉnh, đó là: Sưu tập tượng thờ, có hơn một trăm pho được bài trí ở toà Tam bảo, Tổ đệ nhất,Tổ đệ nhị, Khách đường. Bộ tượng ở đây cũng có mấy nhóm như: Tượng Phật, tượng Tổ (Tổ phái, Tổ chùa), tượng Hậu, tượng Thánh...được bài trí theo mô hình chuẩn mực lý tưởng và được tạc tạo thời Lê- Nguyễn; Hệ thống văn bia (8 tấm) cơ bản soạn khắc ở thế kỷ 17, 18 và tấm soạn khắc muộn nhất năm 1932 ghi lại toàn bộ lịch sử  phát triển của trung tâm Phật giáo Vĩnh Nghiêm; Hệ thống hoành phi- câu đối, đồ thờ, kho kinh sách nhà Phật, mộc bản...tất cả đều xứng đáng là những bảo vật quốc gia.
Một trong những di sản văn hoá đặc biệt quý giá ở chùa Vĩnh Nghiêm mà hiếm nơi nào trên đất nước ta còn lưu giữ được là kho mộc bản, thực chất đó là những trang sách bằng gỗ được các vị sư tổ Thiền phái Trúc Lâm ở chùa Vĩnh Nghiêm cho san khắc từ những năm giữa thế kỷ 18 (triều vua Lê Cảnh Hưng) đến đầu thế kỷ 20.
2. Vấn đề nghiên cứu, bảo tồn kho mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm.
Nhận thức và đánh giá cao giá trị lịch sử văn hóa, nghệ thuật kho mộc bản ở chùa Vĩnh Nghiêm nên lãnh đạo ngành văn hóa cũng như các chuyên gia văn hóa xưa nay luôn trăn trở tìm phương pháp bảo tồn, đồng thời phát huy giá trị đặc sắc kho mộc bản có hiệu quả cao nhất.
Năm 1964, Bộ Văn hóa đã kiểm kê, thiết lập hồ sơ công nhận và bảo vệ cho di tích chùa Vĩnh Nghiêm. Những năm sau đó, nhiều chuyên gia văn hóa ở trung ương và địa phương tiếp tục điều tra, khảo sát, nghiên cứu, công bố bài khảo cứu liên quan đến sự hình thành, phát triển và không gian văn hóa Phật giáo chùa Vĩnh Nghiêm.
Năm 1994, dù điều kiện lực lượng cán bộ chuyên môn mỏng cũng như thời gian, kinh phí hạn chế, nhưng Bảo tàng tỉnh Hà Bắc (nay là Bảo tàng Bắc giang) đã cố gắng thực hiện kiểm tra, đánh giá hiện trạng kho và kiểm kê đầu sách ở kho mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm.
Đợt này, đơn vị  đã kiểm tra 7 kệ đặt ở tòa Tam bảo và Nhà Tổ đề nhất. Sơ bộ thống kê có tổng số hơn ba nghìn bản lẻ, trong đó hầu hết là kinh, sách thuốc, luật giới nhà Phật. Số còn lại là trước tác của Tam thế tổ và một số vị cao tăng dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử (thơ, phú, nhật ký...) được khắc bản cách đây trên dưới hai trăm năm.
Theo dòng lạc khoản khắc ở bài tựa và dòng lạc khoản cuối các cuốn kinh- sách được biết, kho mộc thư chùa Vĩnh Nghiêm cơ bản khắc in dưới triều vua Tự Đức, Thành Thái nhà Nguyễn (nửa sau thế kỷ 19 ), một số ít được khắc dưới triều vua Cảnh Hưng, nhà Lê (nửa cuối thế kỷ 18 ). Qua sơ bộ kiểm kê và căn cứ vào bản tâm, thượng ngư vĩ của mộc bản thấy rằng: kho mộc bản có hơn ba chục đầu kinh- sách các loại, trong đó quá nửa là mộc bản san khắc bộ Hoa Nghiêm kinh; còn lại là Di Đà kinh, Quan Thế âm kinh, Tì Kheo ni giới kinh, Khai thánh chân kinh...và các sách, luật nhà Phật. Dưới đây là bảng thống kê tên đầu kinh- sách năm 1994:



TT
Tên đầu sách
 
TT
Tên đầu sách

1
Hoa Nghiêm kinh
 
17
Di Đà kinh                                       

2
Kết hữu phàm tứ huấn
 
18
Thiếu thất phú

3
Bản nguyện chân kinh
 
19
Khai thánh chân kinh                         

4
Quan Thế âm kinh truyện                            
 
20
Kim khoa ngọc luật

5
Yên Tử nhật trình
 
21
Tây phương mỹ nhân

6
Tỳ Kheo ni giới kinh