Tiết 25, văn bản: BÁNH TRÔI NƯỚC
Hồ Xuân Hương

I. MỤC TIÊU
1. Kiến thức : Qua bài học nhằm giúp học sinh:
- Sơ giản về tác giả Hồ Xuân Hương.
- Vẻ đẹp và thân phận chìm nổi của người phụ nữ trong xã hội qua bài thơ “Bánh trôi nước”.
- Tính chất đa nghĩa của ngôn ngữ và hình tượng trong bài thơ.
2. Kĩ năng
- Nhận biết thể loại văn bản.
- Đọc - hiểu, phân tích văn bản thơ Nôm Đường luật.
3. Thái độ
Giáo dục học sinh cảm thông với số phận của người phụ nữ xưa.
4. Năng lực cần đạt
- Năng lực tự quản bản thân.
- Năng lực hợp tác.
- Năng lực cảm thụ thẩm mỹ.
- Năng lực thưởng thức văn học.
II. CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1. Chuẩn bị của giáo viên
- Soạn bài , tham khảo tài liệu phục vụ cho bài học.
- Bảng phụ chứa bài thơ.
2. Chuẩn bị của học sinh
- Đọc trước bài và chuẩn bị trả lời các câu hỏi SGK
- Học thuộc lòng bài thơ.
III. QUÁ TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC CHO HỌC SINH
1. Các hoạt động đầu giờ (3`)
a) Kiểm tra bài cũ (Không kiểm tra)
b) Hoạt động khởi động
GV: Chiếu hình ảnh bánh trôi nước.
? Đây là món bánh cổ truyền nào của dân tộc ta? Được dùng để làm gì?
Bánh trôi, cúng vào ngày lễ hàn thực 03/03 để bày tỏ tấm lòng với tổ tiên.
GV: Đây cũng là ngày các bà các mẹ dạy các con nhỏ nặn chiếc bánh từ bột gạo nếp dẻo thơm để gìn giữ một nét đẹp văn hoá lâu đời của người Việt.
Có một nhà thơ viết về chiếc bánh trôi rất hay? Đó là ai? Em có thể giới thiệu đôi nét về HXH?
HS: Giới thiệu.
GV: Từ đó dẫn vào bài.
2. Nội dung bài học
I. ĐỌC-TÌM HIỂU CHUNG ( 10’)
1. Tác giả
GV: Giới thiệu chân dung HXH.
Qua phần giới thiệu của bạn ở trên, một em hãy khái quát ngắn gọn nhất những nét cơ bản về HXH?
HS: Nêu.
CH Chốt ghi bảng
- Hồ Xuân Hương (?-?) lai lịch chưa rõ sông cuối thế kí XVIII – đầu thề kỉ XIX.
- Là nữ sĩ tài danh hiếm có nhưng lại lận đận, trắc trở đường tình duyên.
- Được mệnh danh là “Bà chú thơ Nôm”.
GV: Bổ sung thêm một số nét về cuộc đời của HXH:
- Bà xuất thân trong một gia đình phong kiến suy tàn.
- HXH là người phụ nữ có nhan sắc nhưng cuộc đời gặp nhiều trắc trở: hai lần làm lẽ, một lần làm lẽ ông Tổng Cóc, một lần làm lẽ Ông Phủ Vĩnh Tường, chồng đều chết.
GV: GT bia tưởng niệm.
? Hãy kể tên một số tác phâm tiêu biểu và thiên hướng sáng tác của HXH?
HS: Kể tên.
GV: Nhận xét và giới thiệu.
2. Tác phẩm
GV: Nhan đề bài thơ là bánh trôi nước. Để biết được bánh này làm thế nào cô mời các bạn cùng xem 1 vi deo.
GV: Đưa bài thơ. Các em đọc bài thơ và quan sát xem cách làm bánh mà HXH tả có giống cách làm chúng ta vừa xem không.
Đồng thời xác định: thể thơ, vần, PTBĐ, đề tài.
HS: Đọc.
GV: Nêu yêu cầu đọc : trầm, có pha chút chua sót
a) Thể thơ
? Hãy xác định thể thơ, vầncủa bài thơ?
HS: Xác định.
GV: Chiếu trên bảng khi HS trả lời.
GV chốt:
- Là bài thơ chữ Nôm viết theo thể “thất ngôn bát cú đường luật”
+ Mỗi bài 4 câu, mỗi câu 7 chữ.
+ Vần chân ở các câu 1, 2, 4.
? Xác định phương thức biểu đạt?
HS: Biểu cảm, miêu tả.
GV chốt: Biểu cảm kết hợp với miêu tả.
GV: GT đề tài vịnh vật ( Chiếu cho HS đọc)
b) Đề tài
Đề tài: Vịnh vật.
Cụ thể là vịnh cái bánh trôi nước.
GV: Vịnh vật xuất hiện vào thời lục triều ở Trung Quốc từ thế kỉ 3 đến thế kỉ 6 và được thịnh hành ở nước ta vào thế kỉ 15 với thơ Nôm của Nguyễn Trãi với tập thơ Quốc Âm thi tập. Đối tượng được vịnh rất đa dạng có thể con vật, đồ vật, cũng có thể là con người. Khi vịnh phải đảm bảo hai yêu cầu:
1. Miêu tả giống với đặc điểm của sự vật được vịnh