Chương
Amin, amino axit và protein










Cá là nguồn protein phong phú









3












( Amin là gì ? Cấu tạo và tính chất của amin.
( Amino axit là gì ? Cấu tạo và tính chất của amino axit.
( Khái niệm, cấu trúc, tính chất và vai trò của protein trong cuộc sống.
( Sơ lược về enzim và axit nucleic.
Bài 9
Amin




( Biết amin là gì, phân loại và gọi tên amin.
( Hiểu các tính chất điển hình của amin.
I. Khái niệm, phân loại và danh pháp
1. Khái niệm, phân loại
Khi thay thế nguyên tử H trong phân tử NH3 bằng gốc hiđrocacbon ta thu được hợp chất amin.
Thí dụ :

amoniac metylamin phenylamin đimetylamin xiclohexylamin
Amin thường có đồng phân về mạch cacbon, về vị trí của nhóm chức và về bậc amin. Thí dụ :
CH3CH2CH2CH2NH2, CH3CHCH2NH2, CH3CH2CHCH3

CH3–N–CH2CH3

Amin được phân loại theo hai cách thông dụng nhất :
a) Theo gốc hiđrocacbon, ta có : amin béo như CH3NH2, C2H5NH2, ..., amin thơm như C6H5NH2, CH3C6H4NH2, ...
b) Theo bậc của amin (tức là theo số nguyên tử H trong phân tử NH3 bị thay thế bởi gốc hiđrocacbon), ta có : amin bậc một như C2H5NH2, amin bậc hai như CH3NHCH3, amin bậc ba như CH3NCH3.

2. Danh pháp
Tên của các amin (Bảng 4.1) thường được gọi theo danh pháp gốc( chức (gốc hiđrocacbon với chức amin) và một số có tên riêng (tên thông thường).
Bảng 4.1. Tên của một vài amin
Công thức cấu tạo
Tên gốc- chức
Tên thay thế
Tên thường

CH3NH2
Metyl amin
metanamin


CH3CH2NH2
Etyl amin
etanamin


CH3CH2CH2NH2
propyl amin
propan-1-amin


CH3CH(CH3)NH2
isopropyl amin
propan-2-amin


CH3NHC2H5
etyl metyl amin
N-metyletanamin


C6H5NH2
phenyl amin
bezenamin
anilin

H2N[CH2]6NH2

hexan-1,6-điamin


II. Tính chất vật lí
Metylamin, đimetylamin, trimetylamin và etylamin là những chất khí, mùi khai khó chịu, tan nhiều trong nước. Các amin có phân tử khối cao hơn là những chất lỏng hoặc rắn, độ tan trong nước giảm dần theo chiều tăng của phân tử khối.
Anilin là chất lỏng, không màu, sôi ở 184oC, ít tan trong nước, nặng hơn nước. Để lâu trong không khí, anilin có nhuốm màu đen vì bị oxi hoá.
Các amin đều rất độc.














Hình 3.1. Thuốc lá chứa amin rất độc : nicotin
III. Cấu tạo phân tử và tính chất hoá học
1. Cấu tạo phân tử
Trong phân tử amin, nguyên tử N tạo được một, hai hoặc ba liên kết với nguyên tử cacbon, tương ứng có amin bậc một RNH2 ; amin bậc hai R-NH-R1, amin bậc ba :
R-N-R1
R2
Như vậy, phân tử amin có nguyên tử nitơ tương tự như trong phân tử NH3 nên các amin có tính bazơ. Ngoài ra, amin còn có tính chất của gốc hiđrocacbon.
2. Tính chất