BÀI LÀM
Nguyễn Khải, tên khai sinh là Nguyễn Mạnh Khải (3 tháng 12, 1930 - 15 tháng 1, 2008) là một nhà văn Việt Nam được trao tặngGiải thưởng Hồ Chí Minh và là một trong những gương mặt nổi bật của thế hệ nhà văn trưởng thành sau Cách mạng tháng Tám 1945. Nguyễn Khải là đại biểu Quốc hội khóa VII; Phó Tổng thư ký Hội Nhà văn VN khóa III.
Nguyễn Khải là cây bút tiêu biểu của nền văn xuôi Việt Nam hiện đại.Hành trình nghệ thuật của ông là hành trình tinh thần của một đời văn gắn bó với dân tộc trong một thời kì lịch sử đầy biến động.Bám sát đời sống với ý thức là "người thư kí trung thành của thời đại", ngòi bút hiện thực đặc sắc của Nguyễn Khải đã mang đến cho người đọc những trang văn vừa nồng đượm hơi thở cuộc sống vừa nặng trĩu những suy tư, trách nhiệm trước bao vấn đề cơ bản của đất nước và con người đương thời. Khả năng sáng tạo đều đặn,sung sức và sự thành công ở nhiều thể tài văn xuôi khác nhau,năng lực khám phá các vấn đề của thời đại và một thế giới nghệ thuật dồi dào là những bằng chứng khẳng định tài năng nhiều mặt của Nguyễn Khải. Nguyễn Khải là cây bút thành công ở nhiều thể loại,nhưng tiêu biểu phải kể đến đó là truyện ngắn. Trong những trang viết của ông đề cập đến rất nhiều những hình tượng văn học và một trong những hình tượng được ông nói đến nhiều đó là hình tượng người phụ nữ. Hình tượng người phụ nữ trong truyện ngắn của Nguyễn Khải hiện lên với rất nhiều những nét riêng độc đáo, tiêu biểu là hình tượng nhân vật Đào trong “Mùa lạc” và bà Hiền trong “Một người Hà Nội”.
Tác phẩm “ Mùa lạc” được Nguyễn Khải sáng tác năm 1960, từ thực tế cuộc sống ở nông trường Điện Biên. Mùa lạc phản ánh sự biến đổi về cả số phận lẫn tâm hồn, tính cách của những người lao động vốn bất hạnh khi đi vào cuộc sống mới. Đào là nhân vật trung tâm của tác phẩm, đồng thời cũng là một số phận tiêu biểu của cuộc đổi đời đó nhưng có thể thấy sự khác biệt trong cách lý giải của nhà văn từ “Mùa Lạc” viết những năm 1958 -1960 đến “Một người Hà Nội” viết vào thập kỷ 90. Nhân vật chị Đào trong “Mùa Lạc” là con người hoà nhập vào hoàn cảnh cuộc sống mới, vượt qua những mặc cảm thân phận, lột xác hồi sinh, từng bước hoà nhập với cộng đồng. Còn Truyện “Một người Hà Nội” sáng tác năm 1990, in trong tập truyện " Hà Nội trong mắt tôi", Nhà xuất bản Hà Nội năm 1995. Qua truyện, nhà văn đã thể hiện cảm nhận của mình về lối sống, về bản lĩnh văn hóa của một người Hà Nội. Từ đó làm nổi bật bản chất tốt đẹp của những con người bình thường mà cuộc đời họ gắn liền với những thăng trầm của lịch sử và quá trình phát triển của đất nước. Cái nhìn mới về con người và cuộc sống của tác giả thể hiện qua những phát hiện bất ngờ; những suy ngẫm thú vị và sâu sắc về “chất kinh kì " của một người Hà Nội cụ thể là cô Hiền. Nhân vật chính trong tác phẩm có vẻ đẹp rất đặc trưng của người Hà Nội xưa, vừa khôn ngoan, sắc sảo, vừa đôn hậu, linh hoạt trong cách hiểu người, hiểu đời.
Trước hết trong tác phẩm “Mùa lạc” , hiện lên lõi tính cách của hình tượng nhân vật Đào dù có số phận cô đơn, lẻ loi, đau khổ nhưng cô đã hòa nhập vào cuộc sống mới bằng khả năng thích ứng, cụ thể:
Đào là người phụ nữ lao động nghèo, quê ở Hưng yên, nhà không có ruộng, làm nghề đậu phụ... Đào lấy chồng từ năm mười bảy tuổi, nhưng chồng cờ bạc, nợ nần nhiều bỏ đi Nam đến đầu năm 1950 mới về quê. Ăn ở với nhau được đứa con trai lên hai thì chồng chết. Cách mấy tháng sau đứa con lên sài bỏ đi để chị ở một mình. Mất chồng, Đào không có gia đình nữa, đòn gánh trên vai, tối đâu là nhà, ngã đâu là giường, khi ra Hòn Gai, Cẩm Phả lấy muồng, khi ngược Lào Cai buôn gà vịt, mùa tu hú kêu sang đất Hà Nam buôn vải, tháng sáu lại về quê bẻ nhãn... Rồi Đào lên nông trường Điện Biên.
Đào là người phụ nữ ra đời sớm, bây giờ quá lứa lỡ thì, không có nhan sắc. Chị thuộc loại người gặp một lần có thể nhớ mãi, rất dễ phân biệt với những chị em khác. Hai con mắt hẹp và dài đưa đi đưa lại rất nhanh, gò má cao đầy tàn hương, hàm răng khểnh của người luôn ưa đùa cợt. Ở đội sản xuất trên nông trường, chị là người xấu nhất. Hình thể của Đào