Bài 7
SỰ VẬN ĐỘNG TỰ QUAY QUANH TRỤC
CỦA TRÁI ĐẤT VÀ CÁC HỆ QỦA

1. Vì sao trục Trái đất nghiêng khi tự quay
Trái Đất tự quay quanh một trục nghiêng tưởng tượng gọi là địa trục. Địa trục tiếp xúc với bề mặt Trái Đất ở hai đầu là cực Bắc và Nam. Địa cực là nơi gặp nhau của các kinh tuyến nơi vĩ tuyến chỉ còn là một điểm (90o). ở đây trong 24 giờ không có sự khác biệt ngày đêm, không có sự phân biệt bốn mùa, quanh năm băng tuyết phủ kín.
Khi ta đứng ở cực Bắc, ngửa mặt lên bầu trời, sẽ thấy sao Bắc Cực ở ngay trên đỉnh đầu (Sao Bắc cực chỉ cách Bắc Thiên cực 57’58”)
Trong nửa năm mùa hạ, Mặt Trời chuyển dịch (vận động biểu kiến) thành vòng tròn rất thấp ở chân trời. Đó là ngày địa cực. Tại Bắc cực, ngày địa cực kéo dài 186 ngày đêm (thời gian này là mùa nóng của bán cầu Bắc). Còn lúc này tại cực Nam thì đêm kéo dài 179 ngày đêm nên gọi là đêm địa cực. Trên cực Bắc, nếu bạn đi về phía nào, cũng đều là hướng Nam ; không có hướng Đông, hướng
Tây và hướng Bắc.
Khi ta đứng ở địa cực Nam, ngửa mặt lên bầu trời sẽ thấy sao Nam cực quanh năm nằm trên đỉnh đầu, ánh sáng của nó yếu hơn sao Bắc cực. ở đây cũng có nửa năm là ngày và nửa năm là đêm. ở trên điểm cực Nam, đi về hướng nào cũng đều là hướng Bắc cả....
Vì sao trục Trái Đất lại nghiêng ? Các nhà thiên văn đã đưa ra nhiều giả thuyết về hiện tượng kì lạ này, trong đó giả thuyết của nhà thiên văn Saphrônốp – Liên Xô (cũ) được nhiều người chú ý. Theo ông, sau khi Trái Đất hình thành không lâu, có những hành tinh nhỏ, thể tích không giống nhau, thường xuyên rơi xuống bề mặt Trái Đất. Lúc này, Trái Đất chưa được lớp khí quyển che chở, nên các hành tinh đã va chạm với Trái Đất, gây chấn động mạnh. Trong đó, ngay từ thời kì đầu, một
hành tinh nhỏ có thể tích bằng khoảng 1% thể tích Trái Đất, đường kính khoảng 1000 km, với khối lượng ước tính khoảng 1 tỉ tấn, bay với vận tốc 11km/giây, đột nhiên va mạnh vào Trái Đất. Đòn chí mạng này đL làm cho trục của Trái Đất bị nghiêng đi 23o27’ – Nhiệt độ khi va chạm sinh ra khiến cho nhiệt độ bề mặt Trái Đất tăng lên đến 1000oC. Theo ông, cú va chạm mạnh của tiểu hành tinh trên đã ảnh hưởng không nhỏ tới Trái Đất, đã làm cho cảnh quan cũng như các đới khí hậu trên trái đất có đặc điểm như bây giờ.
2. Thời gian quay đúng một vòng của Trái Đất là bao nhiêu
Thời gian ta quan sát trên Trái Đất nhìn thấy Mặt Trời hai lần xuất hiện ở cùng một vị trí trên bầu trời được quy ước là một ngày đêm (24 giờ). Thời gian đó không phải là thời gian quay đúng một vòng của Trái Đất. Bởi vì đồng thời với vậnđộng tự quay, Trái Đất cùng di chuyển trên quỹ đạo quanh Mặt Trời. Khi Trái Đất tự quay được một vòng trọn vẹn, thì nó cũng đã di chuyển được một khoảng cách nhất định trên quỹ đạo. Lúc đó, Mặt Trời chưa xuất hiện ở vị trí cũ trên bầu trời.
Để thấy được vị trí xuất hiện ban đầu của Mặt Trời, Trái Đất phải quay thêm một thời gian bằng 3 phút 56 giây. Như vậy, thời gian quay một vòng đúng của nó chỉ dài có 23 giờ 56 phút 4 giây. Người ta gọi thời gian đó là ngày thực, hay ngày Thiên văn.

3. Ranh giới của khu vực giờ gốc (khu vực có đường kinh tuyến đi qua đài thiên văn Grin–uýt, nước Anh) là từ kinh tuyến 7o30` T đến kinh tuyến 7o30` Đ.
Từ khu vực giờ gốc đi về phía Đông, là các khu vực có số thứ tự tăng dần và giờ cũng sớm hơn giờ ở các khu vực phía Tây và ngược lại.
Việt Nam lấy giờ chính thức là giờ của kinh tuyến 105oĐ đi qua chính giữa khu vực số 7.
Những nước có diện tích lãnh thổ nhỏ, chiều ngang hẹp như nước ta, thường chỉ có một khu vực giờ, còn những nước có diện tích lãnh thổ lớn, chiều ngang rộng có thể có nhiều khu vực giờ thì dùng giờ múi đi qua thủ đô nước đó làm giờ chung cho quốc gia đó. Giờ này gọi là giờ hành chính (hay còn gọi là giờ Pháp lệnh).
* Nơi đón năm mới sớm nhất
Đường đổi ngày được Quốc tế công nhận là nơi bắt đầu một ngày mới sớm nhất trên Trái Đất và đó cũng là tận cùng của một ngày mới trên Trái Đất. Vị trí của đường đổi ngày được quy định là đường dọc theo kinh tuyến 180o