Ai đã đặt tên cho dòng sông
"Đỗ Hoàng Ngọc Phủ``
I.Đọc hiểu chi tiết
1. Tác giả:
- Sinh 1937 tại thành phố Huế
- Quê: làng Bích Khê, xã Triệu Long, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị.
- Là một trí thức yêu nước, có vốn hiểu biết sâu rộng trên nhiều lĩnh vực, nhất là lịch sử, địa lí, văn hoá Huế
- Là một trong những nhà văn chuyên về thể loại bút kí.
- Nét đặc sắc trong sáng tác: có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa:
+ chất trí tuệ và tính trữ tình
+ giữa nghị luận sắc bén với suy tư đa chiều
được tổng hợp từ vốn kiến thức sâu rộng về triết học, văn hóa, lịch sử, địa lí…
+ Tất cả được thể hiện qua lối hành văn hướng nội, súc tích, mê đắm và tài hoa
- Các tác phẩm tiêu biểu:
+ "Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu" (1971)
+ "Rất nhiều ánh lửa" (1979)
+ "Ai đã đặt tên cho dòng sông?" (1986)
=>Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và trữ tình, giữa
nghị luận sắc bén với tư duy đa chiều của vốn kiến thức
sâu rộng, lối viết hướng nội, say đắm, tài hoa
2. Văn bản:
Viết tại Huế vào ngày 4 tháng 1 năm 1981.
- In trong tập sách cùng tên
II. Đọc - hiểu văn bản:
1. Vẻ đẹp của sông Hương ở thượng nguồn:
- Được so sánh như “một bản trường ca của rừng già” với nhiều tiết tấu hùng tráng, dữ dội:
+ Khi “rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn”
+ lúc “mãnh liệt qua các ghềnh thác”,
+ Cũng có lúc “dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng”
( Vẻ đẹp nên thơ, tình tứ, mê đắm
=> Những từ ngữ giàu giá trị tạo hình, gợi tả chính xác vẻ đẹp sông Hương vừa hùng vĩ, man dại, vừa trữ tình say đắm lòng người.
- Bằng biện pháp so sánh và nhân hoá, tác giả liên tưởng:
Sông Hương như một “cô gái Di – gan phóng khoáng và man dại” với một “bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng”
( Vẻ đẹp nữ tính, vừa dịu dàng vừa mãnh liệt hoang sơ
- Sông Hương còn là "người mẹ phù sa của một vùng văn hoá xứ sở":

+ Là khởi nguồn, sự bắt đầu của một không gian văn hoá - văn hoá Huế
- Sông Hương còn là "người mẹ phù sa của một vùng văn hoá xứ sở":
+ Là khởi nguồn, sự bắt đầu của một không gian văn hoá - văn hoá Huế
+ Đã góp phần tạo nên và bảo tồn văn hóa của thiên nhiên xứ sở
( chiều sâu trong vẻ đẹp của dòng sông
=> Khơi về nguồn cội để khám phá vẻ đẹp sâu thẳm: sức sống mãnh liệt, hoang dại, đầy cá tính.
2. Đoạn 2: Hình ảnh sông Hương khi chảy xuôi về đồng bằng và ngoại vi thành phố Huế:
* Cái nhìn tinh tế của tác giả về mối quan hệ giữa sông Hương với kinh thành Huế:
- Sông Hương như người tình dịu dàng và chung thủy: trải qua hành trình đầy gian truân để tìm gặp "người tình mong đợi"
- Đoạn sông Hương chảy về đồng bằng và ngoại vi thành phố: tác giả hình dung như "một cuộc tìm kiếm có ý thức" người tình nhân đích thực của người con gái trong một câu chuyện nhuốm màu cổ tích.
* Tác giả thể hiện lối hành văn lịch lãm và tài hoa khi diễn tả dòng sông Hương chảy qua nhiều địa danh khác nhau:
- Chảy qua giữa cánh đồng Châu Hoá đầy hoa dại, sông Hương được ví như "cô gái đẹp ngủ mơ màng".
( gợi nhớ câu chuyện cổ tích "Công chúa ngủ trong rừng"
( vẻ đẹp lãng mạn của một câu chuyện cổ
- Nhưng khi ra khỏi vùng núi, sông Hương như một nàng tiên được đánh thức, như bỗng bừng lên sức trẻ và niềm khao khát của tuổi thanh xuân:
+ “Chuyển dòng một cách liên tục, vòng giữa khúc quanh đột ngột”,
+ “uốn mình theo những đường cong thật mềm”, ( như đang làm duyên, đang múa lượn: lúc thì trôi theo hướng Nam Bắc theo điện Hòn Chén, vấp Ngọc Trản; lúc thì chuyển hướng sang Tây Bắc vòng qua bãi Nguyệt Biều, Lương Quán.
+ Rồi nó “đột ngột vẽ một hình cung thật tròn về phía Đông Bắc ôm lấy chân đồi Thiên Mụ, xuôi dần về Huế”.
+ "trôi đi giữa hai dãy đồi sừng sững như thành quách, với những