Ngày soạn: 31/03/08 TUẨN 29-TIÊT 103-104:
Ngày dạy: 03/04/08 Đọc văn: VỀ LUÂN LÍ XÃ HỘI Ở NƯỚC TA
(Trích “Đạo đức và luân lí Đông Tây”)
-Phan Châu Trinh-
I. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1-Kiến thức: -Hiểu được tâm huyết của Phan Châu Trinh khi kêu gọi gây dựng nền luân lí xã hội ở nước ta - một điều kiện thiết yếu để khôi phục ý thức về nghĩa vụ đối với quốc gia, dân tộc, nhằm mục đích giành lại độc lập, tự do; - Cảm nhận được sức thuyết phục của bài diễn thuyết thông qua một đoạn trích có lập luận tương đối chặt chẽ, có cách diễn đạt khá dung dị, dễ hiểu cùng với giọng điệu chân thành, nhiều khi thống thiết.
2-Kĩ năng: -Đọc-cảm thụ-Phân tích một tác phẩm chính luận cụ thể.
3-Thái độ: -GD lòng yêu nước, ý thức đóng góp sức mình vì độc lập, tự do cho dân tộc.
II. CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS:
1-Giáo viên: SSK, SGV, thiết kế bài giảng, tài liệu tham khảo.
2-Học sinh: SGK, STK, học bài cũ, đọc và soạn bài mới trước ở nhà.
III. HOẠT ĐỘNG DẠY-HỌC:
5’ 1-Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số-tác phong của học sinh.
2-Kiểm tra bài cũ:
+Câu hỏi: Trong đoạn trích “Người cầm quyền khôi phục uy quyền” (Những người khốn khổ), tác giả đã gửi gắm 1 thông điệp-thông điệp đó là gì? Nội dung của thông điệp thể hiện tư tưởng gì của nhà văn?
+Định hướng: Đoạn trích “Người cầm quyền khôi phục uy quyền” (Những người khốn khổ), tác giả đã gửi gắm 1 thông điệp-đó là thông điệp của lẽ sống tình thương. Nhà văn đã lên tiếng bênh vực cho lẽ sống ấy, qua đó thể hiện thái độ phê phán những thế lực đã ngăn chặn và đè nén khát vọng sống cồ quí của con người.
3-Bài mới:
a)Giới thiệu bài: Vào những năm cuối thế kỉ XĨ, đầu thế kỉ XX, xã hội nước ta lâm vào tình trạng trì trệ và yếu kém về mọi mặt, do chính sách “ngu dân” mà TDP áp đặt. Trong hoàn cảnh đó, nhiều người con ưu tú của dân tộc đã có tư tưởng tiến bộ nhằm canh tân đất nước. Một trong số đó là nhà yêu nước Phan Châu Trinh.

TIẾN TRÌNH TIẾT DAỴ
TL
HĐ CỦA GV
HĐ CỦA HS
NỘI DUNG

T1
25’






























































































15’

































T2
20’

































































10’






























4’





10’











 HĐ1:
HD đọc-tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm.
-Gọi 1 HS đọc mục Tiểu dẫn/SGKTr. 84; Sau đó gọi 1 HS khá tóm tắt tiểu dẫn.

(Nhận xét, bổ sung, nhấn mạnh các ý chính về:
*Cuộc đời:
+Năm 1901, sau khi thi đỗ Phó bảng, ông có ra làm quan một thời gian ngắn rồi lại cáo về, đi khắp trong nước rồi sang Trung Quốc, Nhật Bản để xem xét thời cuộc.
+Ông chủ trương bãi bỏ chế độ quân chủ, thực hiện dân chủ, khai thông dân trí, mở mang công, thương nghiệp; lợi dụng chiêu bài “khai hóa” của TDP để đấu tranh hợp pháp, không tán thành bạo động hay nhờ ngoại viện.
+Năm 1908, khi phong trào chống sưu thuế dậy lên ở Trung Kì, ông bị bắt đày đi Côn Đảo cùng với nhiều chí sĩ khác.
+Ba năm sau, khi được trả tự do, PCT xin sang Pháp với ý đồ tranh thủ sự giúp đỡ của Hội Nhân quyền Pháp đòi chính quyền thực dân ở Đông Dương cải cách chính trị, nhưng công việc không thành.
-Năm 1925, ông về Sài Gòn, diễn thuyết được vài lần, sau đó ốm nặng rồi mất ngày 24 – 3 – 1926. Lễ truy điệu PCT trở thành một phong trào vận động ái quốc rộng khắp cả nước.
*Nội dung TP (bài diễn thuyết):
+Bài diễn thuyết khá dài, có ND pong phú, đề cao tác dụng của đạo đức, luân lí, khẳng định phải tìm nguyên nhân mất nước trong việc để mất đạo đức, luân lí truyền thống. Phan Châu Trinh phân biệt đạo đức với luân lí, cho đạo đức là cái bất biến còn luân lí là cái có thể thay đổi theo thời; Bởi vậy, muốn đưa VN thoát khỏi thảm trạng hèn yếu, mất độc lập, dứt khoát phải cải tổ luân lí đổ nát bấy nay, xây dựng luân lí mới trên nền tảng truyền thống vinh quang (cũng là đạo đức chân chính) từng có. PCT chỉ ra rằng, sự tiến bộ, giàu mạnh và nền dân chủ tư sản của các nước phương Tây hiện thời là thành quả của việc XD nền đạo đức, luân lí có phần tương tự với đạo đức, luân lí Khổng – Mạnh ở TQ và VN vào các thời thịnh trị. Từ điểm này, ông chủ trương : “Đạo Khổng – Mạnh đã mất rồi, nay ta muốn nước ta có một nền đạo đức luân lí vững vàng, thì có gì hay bằng ta hết sức đem cái chủ nghĩa dân chủ Âu châu về. Chủ nghĩa dân chủ chính là một vị thuốc rất thần hiệu để chữa bệnh chuyên chế của nước ta vậy. Đem văn minh Âu châu về tức là đem đạo Khổng – Mạnh về”.
+Cũng trong bài diễn thuyết, PCT đã không xem chủ trương dùng bạo lực CM là con đường đúng đắn để khôi phục nền đạo đức cũ, XD nền luân lí mới cần cho nước VN trong buổi tranh cường cùng các quốc gia khác trên thế giới.
-GV đọc mẫu, sau đó gọi 1-2 HS đọc, các HS khác đọc thầmVB.
*Hỏi (HSKH): Xác định vị trí và nêu đại ý của đoạn trích?














HĐ2:
HD tìm hiểu những đặc sắc về ND-NT của văn bản.
-GV gợi ý cho HS tìm hiểu VB qua hệ thống câu hỏi ở SGK:
*Hỏi (HSTB): Cấu trúc của đoạn trích gồm 3 phần. Hãy nêu ý chính của từng phần và xác lập mối liên hệ giữa chúng?


















*Hỏi (HSKH): Em hãy cho biết chủ đề tư tưởng của đoạn trích là gì?





*Hỏi (HSTB): Trong phần 1 của đoạn trích, tác giả đã chọn cách vào đề như thế nào để tránh sự hiểu nhầm của người nghe về khái niệm “Luân lí xã hội”?
(Bổ sung, diễn giảng:
+Vào đề, tác giả không ngần ngại dùng cách nói phủ định để đánh tan những ngộ nhận có thể có ở người nghe về sự hiểu biết của chính họ trên vấn đề luân lí xã hội : “Xã hội luân lí thật trong nước ta tuyệt nhiên không ai biết đến, so với quốc gia luân lí thì người mình còn dốt nát hơn nhiều”. Tiếp sau, dường như lường tính được khả năng hiểu đơn giản, thậm chí xuyên tạc vấn đề của không ít người, tác giả mạnh mẽ bồi thêm một câu để gạt phắt khỏi nội dung bài nói những chuyện vô bổ : “Một tiếng bè bạn không thể thay cho xã hội luân lí được, cho nên không cần cắt nghĩa làm gì”.



*Hỏi (HSTB-KH): Trong phần 2, ở hai đoạn đầu, tác giả đã so sánh “bên Châu Âu”, “bên Pháp” với “bên ta” về điều gì?












*Hỏi (HSTB-KH): Ở các đoạn sau của phần 2, tác giả chỉ ra nguyên nhân của tình trạng “dân không biết đoàn thể, không trọng công ích” là gì? Cho biết nhận định của em về thái độ của tác giả đối với chế độ vua quan chuyên chế hiện thời?




















*Hỏi (HSTB-KH): Qua việc tìm hiểu đoạn trích, em nhận thấy phong cách chính luận của tác giả độc đáo ở chỗ nào? Phân tích?
(Bổ sung:
+Sự kết hợp chặt chẽ giữa yếu tố biểu cảm với yếu tố nghị luận chính là một trong những điều kiện quan trọng làm nên khả năng lay chuyển nhận thức và tình cảm ở người đọc của bài diễn thuyết.













HĐ3:
HD Tổng kết.

-Gọi 1-2 HS đọc phần ghi nhớ/SGK Tr.74.
-Chốt kiến thức chính về ND-NT của đoạn trích.
HĐ4:
HD Luyện tập.
-GV HDHS lần lượt thực hiện các bài tập SGKTr.88.
(Gợi ý BT 3: Thời kì LS nào cũng vậy, nền luân lí nào cũng có vai trò rất lớn đến sự tồn vong của dân tộc. Với tư tưởng tiến bộ và tầm nhìn như nhà yêu nước PCT trong TP đến nay vẫn còn có ý nghĩa thời sự và giá trị GD tư tưởng, đặc biệt là trong thời kì hội nhập hiện nay. Nó nhắc nhở về tầm quan trọng của việc gây dựng tinh thần đoàn thể vì sự tiến bộ, nhằm tạo nên ý thức trách nhiệm với cộng đồng, với tương lai đất nước của mọi người. Nó cũng cảnh báo nguy cơ tiêu vong các quan hệ tốt đẹp nếu vẫn còn những kẻ ích kỉ “ham quyền tước, ham bả vinh hoa”, tìm cách vơ vét cho đầy túi tham mà không muốn bị ai lên án.

 HĐ1:
HS đọc-tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm theo HD.
-1 HS đọc mục Tiểu dẫn/SGKTr. 84; Sau đó 1 HS khá tóm tắt tiểu dẫn về:

+Tác giả Phan Châu Trinh.

+Các sáng tác chính của ông: .“Đầu pháp chính phủ thư” (1906), “Tỉnh quốc hồn ca” I, II (1907, 1922), “Giai nhân kì ngộ diễn ca” (1915), “Tây Hồ thi tập” (1901), “Xăng-tê thi tập” (1915), “Thất điều trần” (1922), “Đạo đức và luân lí Đông Tây” (1925), “Quân trị chủ nghĩa và Dân trị chủ nghĩa” (1925),…

+Nội dung chính và gía trị của các TP:
.Đề cao tinh thần yêu nước, thể hiện lí tưởng cứu nước, cứu dân của PCT. Tất cả đều thấm nhuần tư tưởng tiến bộ của 1 nhà yêu nước chân chính.
.Để lại những áng văn chính luận mẫu mực. Tư tưởng mà ông gửi gắm đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Đó là tình yêu nước, tinh thần dân chủ và tiến bộ XH.

+Nội dung của TP có đoạn trích học.


-HS khác góp ý, bổ sung.



































-HS đọc theo HD của GV.

-Làm việc cá nhân: Xác định vị trí và nêu đại ý của đoạn trích.
-Trao đổi, phát biểu.













HĐ2:
HS tìm hiểu những đặc sắc về ND-NT của văn bản theo HD.
-Quan sát lại đoạn trích, trao đổi, nêu ý chính của 3 phần trong đoạn trích:
1. Ở nước ta chưa có luân lí XH, mọi người chưa có ý niệm về luân lí XH.
2. Bên Châu Âu, luân lí XH đã phát triển. Ở ta, ý thức đoàn thể xưa cúng đã có nhưng nay đã sa sút.
3. Nay nước VN muốn tự do, độc lập thì trước hết phải tuyên truyền XHCN, phải có đoàn thể để lo công ích, mọi người lo cho quyền lợi của nhau.
(Ba phần trên liên hệ với nhau theo mạch diễn giải: Hiện trạng chung-biểu hiện cụ thể-giải pháp.



(Thể hiện tư tưởng tiến bộ của 1 nhà yêu nước nồng nàn.
(Cách vào đề như thế cho thấy tư duy sắc sảo, nhạy bén của nhà CM Phan Châu Trinh.




























-Làm việc cá nhân, phát hiện, trả lời:
+Trong đoạn văn từ câu “Cái chủ nghĩa xã hội bên Âu châu” đến “không can thiệp gì đến mình”, tác giả đã so sánh “bên Âu châu”, “bên Pháp” với “bên mình” về vấn đề trung tâm ý thức nghĩa vụ giữa người với người. Tất nhiên, đằng sau đó, ta vẫn có thể nhận ra được cái nhìn của tác giả về sự thua kém của “bên mình” về các vấn đề còn lại là sự công bằng và sự hiểu biết.
-Làm việc cá nhâ