THAY LỜI NÓI ĐẦU

TRẦN KHẮC TÁM

- NHÀ THƠ CỦA CÁC EM

Nhà thơ Thanh Quế

T

ôi quen Trần Khắc Tám vào những năm cuối thập kỉ 70, thế kỉ trước. Dạo đó, chúng tôi
đang viết ở Trại sáng tác văn học Quân khu V. Vào những lúc rảnh rỗi, chúng tôi thường
rủ nhau sục xuống các hiệu sách. Lúc ấy, sách cũng rất "bao cấp", người ta dành phân phối
cho các thư viện. Chúng tôi tìm đến Trưởng phòng phát hành của Công ty phát hành sách
Quảng Nam - Đà Nẵng, nghe nói là người rất yêu văn chương, để nhờ can thiệp. Trước
mắt chúng tôi là một anh chàng mảnh khảnh, trắng trẻo và rất đẹp trai. Đó là Trần Khắc Tám. Tám
thân chinh dẫn chúng tôi đến hiệu sách Trung tâm Đà Nẵng giới thiệu với các cô bán sách để
chúng tôi làm quen. Sau đó, chính Tám tham mưu cho lãnh đạo Công ty phát hành sách cấp cho
mỗi người một cái phiếu mua sách đặc biệt. Nhờ đó mà chúng tôi có những quyển sách hay. Đi lại
mãi với nhau thành thân. Một hôm, chàng trai nọ đưa cho tôi một xấp giấy, rụt rè nói:
- Em biết anh là người viết cho thiếu nhi, em có tập viết một số bài thơ cho các em, anh xem
giúp.
Sau này, vào năm 1988, cùng xấp thơ đó và một số bài mới viết, Tám đã in phần thơ Bé ru
chung một tập sách với tôi, do Sở Văn hóa Bình Trị Thiên ấn hành.
Hai anh em cùng in chung một tập sách nhưng mỗi người viết cho một đối tượng. Tôi viết hầu
hết cho lứa tuổi thiếu niên còn Tám thì viết cho lứa tuổi nhi đồng.
Thơ Tám đưa bạn đọc nhỏ tuổi đến với những gì gần gũi chung quanh các em như người bà,
con búp bê, con mèo, chiếc quạt, quyển sách rồi mở rộng ra với các chú thương binh, với cơn mưa
rào, cánh đồng vào mùa gặt, gặp gỡ với những người bạn lười tắm, những kẻ hợm mình..., đưa các
em đến với những trò chơi quen thuộc. Đây là trò chơi ru em:
Nhẹ nhàng bé ẵm búp bê
Dịu dàng tay nhỏ vỗ về, à ơi...
Còn đây là trò chơi làm toán cộng:
Ông thương em bằng bà
Bà thương em bằng má
Má thương em bằng ba
Ba thương bằng tất cả
Từ đó, giúp cho các em dần dần nhận ra: cái gì tốt, cái gì xấu, việc nào nên làm, việc nào
không nên làm. Tám không muốn thơ mình trở thành những bài giáo lí khô cứng...
Thơ cho lứa tuổi nhỏ của Trần Khắc Tám không có những tứ lạ, những câu triết lí gây ấn tượng
mạnh vào tâm trí người đọc mà bằng những lời hồn nhiên, giản dị, giàu liên tưởng như đang kể cho
các em nghe những câu chuyện mà mình biết, mình chứng kiến. Cái mạnh của thơ Tám là ở chỗ
này và vì thế thơ anh đã đi vào tâm hồn, tình cảm các em. Bài thơ Đem mưa về cho cây đã được

một nhạc sĩ phổ nhạc và được các em thiếu nhi Đà Nẵng rất thích hát.
Trần Khắc Tám còn viết truyện cho thiếu nhi. Truyện của anh sinh động, ngộ nghĩnh rất hợp
với lứa tuổi ưa hoạt động của các em. Đặc biệt, từ năm 2000, anh đã thôi giữ chức Phó Giám đốc
Công ty phát hành sách Đà Nẵng để chuyển sang phụ trách Trung tâm phát hành sách Kim Đồng
tại miền Trung "để có dịp gần gũi và hiểu các em hơn" như anh đã vui vẻ nói với tôi. Biết đâu nhờ
thế mà anh sẽ sáng tác thêm nhiều bài thơ, nhiều truyện ngắn mới và hay hơn cho các em. Nhưng
Tám không kịp thực hiện ý định ấy nữa rồi...
Nhà thơ của chúng ta đột ngột ra đi vào một ngày cuối đông năm 2002, cách đây vừa chẵn
một chục năm sau một tai nạn oan nghiệt và đau xót.
Đà Nẵng, 19-5-2012

ĐEM MƯA
VỀ CHO CÂY
Để hàng cây đứng lặng
Sao chưa về mưa ơi
Giờ này mưa chạy trốn

Ở nơi nào xa xôi
Bé thương bàn tay anh
Bé thương bàn tay chị
Trồng hàng cây ven đường
Dành bóng im cho bé
Khi đã học thuộc bài
Cầm gàu đi tưới nước
Bé làm mưa cho cây
Mẹ nhìn theo vui mắt

CÓ MỘT
CON SÂU
Có một con sâu
Bám trên chiếc lá
Thoáng thấy chú chim
Sâu run lẩy bẩy
Tưởng chim đã thấy
Sâu càng run run
Tuột khỏi lá non
Liền rơi xuống gốc
Chim sà xuống đất
Đớp miếng mồi ngon

BÉ NGOAN
Gió lang thang mãi trên đồi
Là ngọn gió chẳng nghe lời mẹ cha

Gió ngoan thổi mái tóc bà
Thổi nhanh nhẹn lúa tít xa ngoài đồng
Bé ngoan cha mẹ vui lòng
Biết viết lên vở những dòng chữ hay

CHIẾC
QUẠT TRẦN
Chiếc quạt trần
Như chong chóng
Làm cho nắng tan
Cho em bớt nóng
Em nhìn chiếc quạt
Quay tít trên cao
Vòng quay lấp lánh
Như trời đầy sao

PHÉP CỘNG
CỦA EM
Ông thương em bằng bà
Bà thương em bằng má
Má thương em bằng ba
Ba thương bằng tất cả
Em thương ba thương má
Càng thương ông thương bà

AI, BA NGÀY
KHÔNG TẮM
Em có thể không tắm
Suốt vài ba tuần liền
Em chỉ cần rửa mặt
Qua loa mỗi ngày thôi
Nhưng mà không thể được
Mẹ đã dạy em rồi
Ai - ba ngày không tắm
Người sẽ thành đất đai!

THƯƠNG BÀ
Răng bà rụng hết
Bà ăn khó khăn
Miệng bà móm mém
Trán đầy nếp nhăn
Mắt bà đã kém
Chân bà run run
Má ơi má chọn
Bát cơm cho mềm
Chim ơi hãy hót
Cho bà ngủ yên

BÉ RU
Nhẹ nhàng bé ẵm búp bê
Dịu dàng tay nhỏ vỗ về, à ơi...
À ơi bé hát ru hời
Thơ ngây tiếng trẻ ngủ rồi còn ngân
Chiếc khăn tay nhỏ làm màn
Nón bài thơ với nơ vàng làm nôi
Gió chiều chúm chím trên môi
Lời ru thỏ thẻ, nụ cười mênh mông

CHÚ
THƯƠNG BINH
Chú thương binh
Đi như em vừa biết đi
Chú thương binh

Ngồi như em vừa biết ngồi
Chú thương binh ăn cơm
Tay cầm đũa run run
Nhiều khi để rơi bát
Nhưng chú từng đứng trên đồn giặc
Quân thù hạ súng nhìn lên...

MÙA GẶT
Lúa đã chín vàng
Phơi đầy lối xóm
Những bác nông dân
Thức khuya dậy sớm
Này bông lúa ơi
Hạt đừng rụng nhé
Mùa gặt tới rồi
Lúa về với bé

Trên sân hợp tác
Tiếng nói tiếng cười
Bé nghe có cả
Tiếng mồ hôi rơi

BẾ BÉ
ĐI CHƠI
Tùng dinh tùng dinh
Bé đi chơi nhé
- Đây nào mẹ bế
Bé cười đưa tay
- Đây nào chị bế
Bé cười ngất ngây
- Đây nào cô bế
Bé được chuyền tay
Ai cũng ưa bế
Như con chim làng
Hồn nhiên trên cành
Vườn đầy nắng sớm
Bé ơi chóng lớn
Bằng chị bằng anh
Trên trang giấy trắng
Gieo hàng chữ xanh

MÙA
MƯA
Ào ào
Gió rít
Chiếc lá
Quay tít

Người đi
Như chạy
Áo quần
Như bay
Bình minh
Đến muộn
Mùa mưa
Đã về

TRÊN
GƯƠNG
MẶT BÉ
Cái miệng để nói
Cái mắt để nhìn
Cái mũi để thở
Cái tai để nghe
Miệng nói lời tốt
Là đôi môi ngoan
Con mắt biết nhìn
Là tìm chữ đọc
Cái mũi sạch sẽ
Là chiếc khăn thơm
Tai nghe điều lành
Là tai được thính
Gương mặt của bé
Lúc nào cũng xinh

CHÚ MÈO LƯỜI
Có chú mèo mướp
Lười ơi là lười
Chẳng chịu bắt chuột
Ăn xong nằm xoài
Nhớ rồi, một hôm
Cả nhà đi khỏi
Suốt ba ngày liền
Mèo ta kêu đói!
Mèo mò ra bếp
Chẳng có gì ăn
Liền gặp chú chuột
Đôi mắt hằm hằm
Mèo định bỏ chạy
Nhưng nghĩ phận gầy
Rồi mèo liều mạng
Vồ được chuột ngay

AI MUỐN LÀM
NGƯỜI HỢM
Ai muốn làm người hợm
Việc ấy cũng dễ thôi
Đầu đội xiên mũ nồi
Chân đi giày cao gót
Môi ngậm vênh điếu thuốc
Nghênh ngang tiệm cà phê
Thấy bạn bè hoách lác
- Ê, đi đâu thế mày!
Làm người hợm tưởng oai
Ai muốn làm người hợm
Việc ấy cũng dễ thôi
Nhưng bà đã dạy rồi
Ai bắt chước người hợm
Sẽ chịu khổ suốt đời!