SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
“X©y dùng hÖ thèng c©u hái
tr¾c nghiÖm kh¸ch quan d¹ng MCQ vÒ phÇn kiÕn thøc ch¬ng I,
II, III, IV - phÇn di truyÒn vµ biÕn dÞ sinh häc líp 9 THcs nh»m
n©ng cao chÊt lîng d¹y häc”
I. LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN:
Víi mong muèn gãp phÇn n©ng cao chÊt lîng d¹y häc phÇn kiÕn thøc c¬ së Di truyÒn häc ë
trêng THCS, t«i chän híng nghiªn cøu: X©y dùng hÖ thèng c©u hái tr¾c nghiÖm kh¸ch quan
d¹ng MCQ (Multiple Choice Question) vÒ phÇn kiÕn thøc ch¬ng I, II, III, IV - phÇn Di truyÒn
vµ BiÕn dÞ, Sinh häc 9 THCS nh»m n©ng cao chÊt lîng d¹y häc .
II. CHỦ ĐẦU TƯ SÁNG KIẾN:
III. THỜI GIAN ÁP DỤNG:
IV. MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN:
1. Nội dung sáng kiến.
1.1. Nh÷ng kh¸i niÖm c¬ b¶n vÒ KT§G kÕt qu¶ häc tËp
1.1.1. Kh¸i niÖm kiÓm tra.
KiÓm tra lµ ph¬ng tiÖn ®Ó ®¸nh gi¸, q u¸ tr×nh ®¸nh gi¸ ®îc tiÕn hµnh b»ng c¸c h×nh thøc
kiÓm tra vµ thu thËp th«ng tin kh¸c.Nh vËy, kÕt qu¶ kiÓm tra cung cÊp th«ng tin ph¶n håi tõ
ngêi häc vÒ hiÖu qu¶ nhËn thøc, kÕt qu¶ cña d¹y häc. Môc ®Ých cña kiÓm tra lµ thu thËp nh÷ng
th«ng tin vÒ kÕt qu¶ d¹y häc, cã thÓ kiÓm tra ®Ó ®¸nh gi¸ hoÆc kh«ng ®¸nh gi¸.
1.1.2. Kh¸i niÖm ®¸nh gi¸
“§¸nh gi¸ lµ qu¸ tr×nh h×nh thµnh nh÷ng nhËn ®Þnh, ph¸n ®o¸n kÕt qu¶ c«ng viÖc dùa vµo sù
ph©n tÝch nh÷ng th«ng tin thu ®îc ®èi chiÕu víi môc tiªu, tiªu chuÈn ®Ò ra, nh»m ®Ò xuÊt nh÷ng
quyÕt ®Þnh thÝch hîp ®Ó c¶i tiÕn thùc tr¹ng, n©ng cao chÊt lîng vµ hiÖu qu¶ c«ng viÖc” .
иnh gi¸ lµ t×m ra nguyªn nh©n cña kÕt qu¶ häc tËp, nhËn thøc ® a ra nhËn ®Þnh, ph¸n
®o¸n tõ ®ã cã c¬ së ®Ò xuÊt nh÷ng chñ tr¬ng, ph¬ng ph¸p, biÖn ph¸p kh¾c phôc, s÷a ch÷a,
chØnh lý ®Ó t×m ra ph¬ng ph¸p míi hay, ph¸t huy nh÷ng u ®iÓm cña ph¬ng ph¸p, biÖn ph¸p
hiÖn hµnh.
1.1.3. §¸nh gi¸ kÕt qu¶ häc tËp
Häc tËp xÐt vÒ b¶n chÊt lµ ho¹t ®éng nhËn thøc cña ngêi häc díi sù híng dÉn, tæ chøc
cña nhµ s ph¹m ®Ó tiÕp thu tri thøc v¨n ho¸ cña nh©n lo¹i, chuyÓn chóng thµnh n¨ng lùc tri
thøc, n¨ng lùc tinh thÇn cña mçi ngêi häc.
§èi tîng cña ho¹t ®éng häc lµ hÖ thèng tri thøc, kü n¨ng, kü x¶o ®îc thÓ hiÖn ë néi
dung m«n häc, bµi häc b»ng hÖ thèng kh¸i niÖm khoa häc, kh¸i niÖm m«n häc. KÕt qu¶ häc
tËp thÓ hiÖn chÊt lîng cña qu¸ tr×nh d¹y häc, xuÊt hiÖn khi cã nh÷ng biÕn ®æi tÝch cùc trong
nhËn thøc hµnh vi cña ngêi häc, ®îc hiÓu theo khoa häc vµ thùc tÕ.
1.1.3. Tr¾c nghiÖm lµ c«ng cô KT§G kÕt qu¶ häc tËp
1.1.3.1. Chøc n¨ng cña Tr¾c nghiÖm
Víi ngêi d¹y, sö dông TN nh»m cung cÊp th«ng tin ngîc ®Ó ®iÒu chØnh ph¬ng ph¸p,
néi dung cho phï hîp, n¾m b¾t ®îc tr×nh ®é cña ngêi häc vµ quyÕt ®Þnh nªn b¾t ®Çu tõ ®©u,
t×m ra biÖn ph¸p ®Ó gióp ®ì ngêi häc, tæng kÕt ®Ó thÊy ®· ®¹t môc tiªu cha, cã nªn c¶i tiÕn
ph¬ng ph¸p d¹y häc hay kh«ng vµ c¶i tiÕn theo híng nµo.
Víi ngêi häc, sö dông TN gióp ngêi häc tù kiÓm tra, ®¸nh gi¸ kiÕn thøc, kü n¨ng, ph¸t
hiÖn n¨ng lùc tiÒm Èn cña m×nh (b»ng hÖ thèng TN trªn m¸y tÝnh,điện thoại nhiÒu ch¬ng
tr×nh tù kiÓm tra vµ ®éng viªn, khuyÕn khÝch ngêi häc ph¸t hiÖn kh¶ n¨ng cña hä vÒ
mét lÜnh vùc nµo ®ã). MÆt kh¸c, sö dông TN gióp ngêi häc ph¸t triÓn n¨ng lùc t duy s¸ng
t¹o, linh ho¹t vËn dông kiÕn thøc ®· häc ®Ó gi¶i quyÕt c¸c t×nh huèng n¶y sinh trong thùc tÕ.
1.1.3.2. C¸c lo¹i TN trong KT§G kÕt qu¶ häc tËp
Cã thÓ ph©n lo¹i nh sau :
C¸c h×nh thøc TN
Quan s¸t
TNTL

DiÔn gi¶i TiÓu luËn

VÊn ®¸p

ViÕt
TNKQ

LuËn v¨n §óng sai GhÐp ®«i §iÒn khuyÕt NhiÒu lùa chän

Trang 1

* Tr¾c nghiÖm quan s¸t: TN quan s¸t x¸c ®Þnh cö chØ, th¸i ®é, hµnh vi, sù ph¶n øng,
thao t¸c, thùc hµnh, kü n¨ng thùc hµnh vµ mét sè kü n¨ng nhËn thøc kh¸c nhau cña ngêi ®îc
kiÓm tra. Lo¹i TN nµy phæ biÕn trong ®µo t¹o nghÒ. Tuy nhiªn, TN quan s¸t mang nÆng tÝnh
chÊt ®Þnh tÝnh.
* Tr¾c nghiÖm vÊn ®¸p: TN vÊn ®¸p (hái vµ tr¶ lêi), cã lo¹i kh«ng dïng lêi vµ cã lo¹i dïng
lêi. Kh«ng dïng lêi th× ngêi hái dïng ®iÖu bé, phim, tranh, ¶nh...., ngêi tr¶ lêi b»ng lêi hoÆc kh«ng.
Ph¬ng ph¸p dïng lêi ®îc dïng phæ biÕn mµ chóng ta gäi lµ kiÓm tra vÊn ®¸p. TN vÊn ®¸p x¸c ®Þnh
®îc c¶ ®Þnh tÝnh vµ ®Þnh lîng trong KT§G kÕt qu¶ häc tËp, ®é chÝnh x¸c t¬ng ®èi cao, cã gi¸ trÞ
nhiÒu mÆt. Nã thÝch hîp víi c¶ ngêi d¹y vµ ngêi häc, ®Æc biÖt cã lîi trong kiÓm tra xö lý t×nh huèng,
rÌn ph¶n øng nhanh nh¹y cho HS. Tuy nhiªn, nã kh«ng thÝch hîp cho viÖc ®¸nh gi¸ mét lîng lín
kiÕn thøc cho nhiÒu HS trong mét thêi gian ng¾n.
* Tr¾c nghiÖm viÕt: §©y lµ lo¹i TN ®îc dïng phæ biÕn trong d¹y häc. TN theo kiÓu
nµy cã nh÷ng u ®iÓm sau:
- Cho phÐp kiÓm tra nhiÒu HS mét lÇn. Cung cÊp mét b¶n ghi râ rµng c¸c c©u tr¶ lêi
cña HS dïng cho viÖc chÊm ®iÓm
- Cho phÐp HS c©n nh¾c tríc khi tr¶ lêi c¸c c©u hái, do ®ã, kiÓm tra ®îc sù ph¸t triÓn trÝ
tuÖ ë møc cao h¬n.
- DÔ qu¶n lý v× b¶n th©n ngêi chÊm kh«ng trùc tiÕp tham gia trong thêi gian kiÓm tra.
TN viÕt bao gåm 2 lo¹i: TN tù luËn (TNTL) vµ TN kh¸ch quan (TNKQ).
** Tr¾c nghiÖm tù luËn (TNTL)
Theo D¬ng ThiÖu Tèng [51], TNTL cã nh÷ng u vµ nhîc ®iÓm sau:
- ¦u ®iÓm: TNTL ®ßi hái HS tr¶ lêi vµ diÔn ®¹t b»ng ng«n ng÷ cña chÝnh m×nh, GV Ýt tèn thêi
gian cho viÖc so¹n c©u hái, HS cã thÓ tù do diÔn ®¹t ý tëng, ph¸t huy kh¶ n¨ng s¸ng t¹o, c¸ch thøc
gi¶i quyÕt vÊn ®Ò, rÌn luyÖn ng«n ng÷ cho hä.
- Nhîc ®iÓm: TNTL cã sè lîng c©u hái Ýt, gi¸ trÞ néi dung kh«ng cao, chÊm bµi tèn thêi
gian, cho ®iÓm gÆp khã kh¨n, tÝnh kh¸ch quan kh«ng cao nªn ®é tin cËy thÊp.
TNTL thêng ®îc sö dông dÓ kh¶o s¸t thµnh qu¶ häc tËp trong nh÷ng trêng hîp sau:
- Khi nhãm HS ®îc kh¶o s¸t kh«ng qu¸ ®«ng vµ ®Ò thi chØ ®îc sö dông mét lÇn, kh«ng
dïng l¹i n÷a.
- Khi thÇy c« gi¸o t×m mäi c¸ch cã thÓ ®îc ®Ó khuyÕn khÝch kü n¨ng diÔn t¶ b»ng v¨n
viÕt cña HS.
- Khi thÇy c« gi¸o muèn th¨m dß th¸i ®é hay t tëng cña HS vÒ mét vÊn ®Ò nµo ®ã lín
h¬n lµ kh¶o s¸t thµnh qu¶ häc tËp cña hä.
- Khi thÇy c« gi¸o tin tëng vµo kh¶ n¨ng phª ph¸n vµ chÊm bµi TNTL mét c¸ch v« t, chÝnh
x¸c h¬n lµ kh¶ n¨ng so¹n th¶o nh÷ng c©u hái TNKQ thËt tèt.
- Khi kh«ng cã nhiÒu thêi gian ®Ó so¹n th¶o bµi nhng l¹i cã nhiÒu thêi gian ®Ó chÊm
bµi.
** Tr¾c nghiÖm kh¸ch quan (TNKQ)
TNKQ cã 4 h×nh thøc chñ yÕu, mçi h×nh thøc cã u, khuyÕt ®iÓm riªng.
- Lo¹i TN ®óng - sai (True - false items): Lo¹i nµy ®îc tr×nh bµy díi d¹ng mét c©u
ph¸t biÓu vµ HS ph¶i tr¶ lêi b»ng c¸ch lùa chän “§óng” hoÆc “Sai”. Lo¹i c©u hái nµy rÊt
th«ng dông v× nã thÝch hîp víi nh÷ng kiÕn thøc sù kiÖn, cã thÓ kiÓm tra nhiÒu kiÕn thøc
trong mét thêi gian ng¾n vµ Ýt tèn thêi gian so¹n ®Ò thi cña GV. Nhîc ®iÓm cña lo¹i nµy lµ
khã x¸c ®Þnh ®iÓm yÕu cña HS do “yÕu tè ®o¸n mß”, x¸c suÊt ®óng - sai lµ 50% nªn ®é tin cËy
thÊp. §Ò ra thêng cã khuynh híng trÝch nguyªn v¨n SGK hay tµi liÖu, do ®ã, khuyÕn khÝch HS
cã thãi quen häc thuéc lßng h¬n lµ t×m tßi suy nghÜ....
- Lo¹i TN ghÐp ®«i (Matching items): Lµ nh÷ng c©u hái cã 2 d·y th«ng tin, mét bªn
lµ c¸c c©u hái, bªn kia lµ c©u tr¶ lêi. Sè c©u ghÐp cµng nhiÒu th× x¸c suÊt may rñi cµng nhá,
do ®ã, cµng t¨ng phÇn ghÐp so víi phÇn ®îc ghÐp th× chÊt lîng TN cµng ®îc n©ng cao. TN
lo¹i nµy thÝch hîp víi nh÷ng c©u hái sù kiÖn, kh¶ n¨ng nhËn biÕt kiÕn thøc hay lËp mèi t¬ng
quan, nh÷ng c©u hái b¾t ®Çu b»ng tõ “Ai”, “ë ®©u”, “Khi nµo”...
TN ghÐp ®«i dÔ viÕt h¬n, ®Æc biÖt thÝch hîp khi cÇn thÈm ®Þnh c¸c môc tiªu ë møc t duy
thÊp nh c¸c ®èi tîng ®Çu cÊp cña cÊp häc THPT, gi¶m tû lÖ ®o¸n mß cña HS, viÖc x©y dùng TN
ghÐp ®«i kinh tÕ h¬n so víi MCQ.
Tuy nhiªn, TN ghÐp ®«i kh«ng thÝch hîp cho viÖc ¸p dông c¸c kiÕn thøc mang tÝnh
nguyªn lý, quy luËt vµ møc ®o kh¶ n¨ng trÝ lùc cao. V× so¹n nh÷ng c©u hái ®Ó ®o trÝ lùc cao
th× ph¶i mÊt nhiÒu thêi gian vµ c«ng søc nªn gi¸o viªn thêng cã xu híng TN nh÷ng kiÕn thøc
vÒ ngµy, th¸ng, ®Þnh nghÜa, biÕn cè, c«ng thøc. Nh vËy kh«ng thÈm ®Þnh ®îc kh¶ n¨ng s¾p
®Æt ý tëng, ¸p dông kiÕn thøc ®· häc.
- Lo¹i TN ®iÒn khuyÕt (Completion items): Cã 2 d¹ng, chóng cã thÓ lµ nh÷ng c©u hái
víi gi¶i ®¸p ng¾n (Short answer) hay lµ nh÷ng c©u ph¸t biÓu víi mét hay nhiÒu chç ®Ó trèng,
HS ph¶i ®iÒn vµo b»ng mét tõ hay mét nhãm tõ cÇn thiÕt ®Ó lµm mÖnh ®Ò ®ã, nhËn xÐt ®ã, quy
luËt ®ã ®óng.
Trang 2

+ ¦u ®iÓm: HS cã c¬ héi diÔn ®¹t, tr×nh bµy, do ®ã, tÝnh s¸ng t¹o cña HS ®îc biÓu ®¹t
trªn bµi lµm. ViÖc chÊm ®iÓm nhanh h¬n, tin cËy h¬n so víi TNTL, h¹n chÕ c¬ héi ®o¸n mß
cña HS. ViÖc so¹n th¶o cña GV dÔ h¬n so víi c¸c TN kh¸c. §Æc biÖt c¸c c©u hái thÝch hîp
víi c¸c m«n tù nhiªn, cã thÓ ®¸nh gi¸ møc hiÓu biÕt vÒ c¸c nguyªn lý, gi¶i thÝch c¸c sù kiÖn,
diÔn ®¹t ý tëng vµ th¸i ®é cña m×nh ®èi víi vÊn ®Ò ®Æt ra.
+ Nhîc ®iÓm: GV thêng cã xu híng trÝch nguyªn v¨n tµi liÖu SGK, do ®ã tÝnh s¸ng t¹o
Ýt, sè lîng c©u hái kh«ng ®a d¹ng. ViÖc chÊm bµi mÊt nhiÒu thêi gian vµ GV thêng kh«ng
®¸nh gi¸ cao c¸c c©u tr¶ lêi s¸ng t¹o tuy kh¸c ®¸p ¸n nhng vÉn cã lý. C¸c yÕu tè nh ch÷ viÕt,
®¸nh vÇn sai còng cã thÓ ¶nh hëng ®Õn viÖc ®¸nh gi¸ c©u tr¶ lêi. Khi cã nhiÒu chç trèng (yªu
cÇu tr¶ lêi) trong mét c©u hái th× HS cã thÓ bÞ rèi trÝ hoÆc dÉn ®Õn hiÖn tîng ®iÓm sè thêng
cã ®é t¬ng quan cao víi møc th«ng minh h¬n thµnh qu¶ häc tËp (phï hîp khi kiÓm tra ®é
th«ng minh cña HS).
- Lo¹i TN nhiÒu lùa chän (Multiple Choice Question - MCQ ): Lµ d¹ng c©u hái cã
nhiÒu ph¬ng ¸n chän, HS chØ viÖc chän mét trong c¸c ph¬ng ¸n ®ã. Sè ph¬ng ¸n cµng nhiÒu
th× kh¶ n¨ng “may rñi” cµng Ýt. HiÖn nay thêng dïng 4 - 5 ph¬ng ¸n. C©u hái d¹ng nµy cã 2
phÇn: PhÇn gèc (cßn gäi lµ phÇn dÉn) vµ phÇn lùa chän. PhÇn gèc lµ c©u hái hay c©u bá löng
(cha hoµn tÊt) ph¶i ®Æt ra mét vÊn ®Ò hay ®a ra 1 ý tëng râ rµng gióp cho HS hiÓu râ yªu cÇu
c©u hái ®Ó chän c©u tr¶ lêi thÝch hîp. PhÇn lùa chän c¸ch gi¶i ®¸p bao gåm nhiÒu ph¬ng ¸n,
trong ®ã cã mét ph¬ng ¸n lµ ®óng nhÊt, nh÷ng ph¬ng ¸n cßn l¹i lµ “måi nhö” hay c©u “g©y
nhiÔu”. §iÒu quan träng lµ lµm sao cho “c©u nhiÔu” hay “måi nhö” hÊp dÉn nh nhau ®èi víi
HS cha n¾m ch¾c vÊn ®Ò. §©y lµ d¹ng TNKQ cã nhiÒu u ®iÓm vµ ®îc a chuéng nhÊt v× nã cã
nhiÒu sù lùa chän.
Trong mét bµi (1 ®Ò) TN cÇn lu ý s¾p xÕp mçi ph¬ng ¸n ®óng trong c¸c c©u MCQ 5 ph¬ng ¸n cña bµi TN nªn xÊp xØ b»ng 20% (tøc ®¸p ¸n ®óng n»m ë c¸c ph¬ng ¸n A, B, C, D, E lµ
nh nhau). Trêng hîp HS chØ chän 1 ph¬ng ¸n cè ®Þnh th× khi tÝnh ®iÓm hiÖu chØnh sÏ cã ®iÓm
0, theo c«ng thøc 1.1
§iÓm sè = Sè c©u tr¶ lêi ®óng - (số câu trả lời sai/số phương án -1)
(c«ng thøc 1.1)
So s¸nh hai lo¹i TNTL vµ TNKQ ta thÊy:
TNTL
- HS diÔn ®¹t ®îc ý tëng, lêi v¨n,
qua ®ã ph©n tÝch ®îc phÇn ®Þnh
tÝnh vµ phÇn ®Þnh lîng.
VÒ kh¶
n¨ng cho - Kh«ng ®o ®îc kiÕn thøc mang
tÝnh thùc tiÔn.
®îc

TNKQ
- HS chØ chän mét côm tõ hay ph¬ng ¸n, phÇn tö l¾p ghÐp cho cã ý
nghÜa, do ®ã kh«ng ph©n tÝch ®îc
phÇn ®Þnh tÝnh.
- §o ®îc kiÕn thøc mang tÝnh thùc
tiÔn.

- ChØ KT - §G ®îc mét lÜnh vùc
nhá trong bµi thi, c¸c c©u tr¶ lêi
thêng dµi vµ tèn nhiÒu thêi gian
VÒ lÜnh
h¬n.
vùc kiÓm - HS l¶ng tr¸nh nh÷ng phÇn kiÕn
tra vµ
thøc kh«ng ch¾c nhê vµo sù diÔn
®¸nh gi¸ ®¹t c©u v¨n.
®îc

- Cã thÓ gåm nhiÒu lÜnh vùc réng
trong mét bµi thi, kh¶ n¨ng bao qu¸t
réng nªn ®é tin cËy cao h¬n.

¶nh hëng ®èi
víi ngêi
häc

- KhuyÕn khÝch HS s¾p ®Æt, diÔn
®¹t ý tëng mét c¸ch cã hiÖu qu¶.
HS ph¸t triÓn ®îc n¨ng lùc t duy
kh¸i qu¸t, n¨ng lùc ®Æt vµ gi¶i
quyÕt vÊn ®Ò.

- KhuyÕn khÝch HS tÝch nhiÒu kiÕn
thøc vµ ®Æc biÖt lµ rÌn luyÖn trÝ nhí,
mµ kh¶ n¨ng nhí lµ mét trong
nh÷ng yÕu tè cÇn thiÕt cho ph¸t
triÓn t duy.

VÒc«ng
viÖc so¹n
th¶o ®Ò
thi

- Sè lîng c©u hái so¹n Ýt h¬n, dÔ
so¹n h¬n, Ýt tèn kinh phÝ.
- ChÊt lîng bµi thi tuú thuéc chñ
yÕu vµo kü n¨ng cña ngêi chÊm
bµi.

- NhiÒu c©u hái, mÊt nhiÒu thêi
gian, tèn kinh phÝ h¬n.
- ChÊt lîng bµi thi chñ yÕu phô
thuéc vµo ngêi so¹n th¶o ®Ó thi.

- HS thÓ hiÖn râ rµng chÝnh kiÕn cña
m×nh.

Trang 3

- Khã chÊm ®iÓm vµ khã cho - ChÊm vµ cho ®iÓm chÝnh x¸c h¬n
- ChÊm nhanh h¬n, ®iÓm thuÇn nhÊt
VÒ c«ng ®iÓm chÝnh x¸c.
MÊt
nhiÒu
thêi
gian,
song
gi¸o
vµ kh¸ch quan.
t¸c chÊm
viªn
cã
thÓ
phª,
nhËn
xÐt
trªn
bµi
®iÓm.
lµm cña HS.
Cho ®Õn nay, viÖc sö dông TNKQ d¹ng MCQ trong d¹y häc m«n Sinh häc ë trêng THCS
cßn Ýt, cha cã bé c©u hái chuÈn ®Ó ®a vµo sö dông. Tr×nh ®é cña gi¸o viªn THCS vÒ lÝ luËn TN,
kÜ n¨ng x©y dùng c©u hái TNKQ cha cao, ®iÒu kiÖn ®Ó tiÕp cËn víi c¸c lo¹i tµi liÖu tham kh¶o
vÒ TN cha ®îc cËp nhËt. C¸c líp båi dìng vÒ lÝ luËn TNKQ cho gi¸o viªn THCS cßn rÊt Ýt.
Do ®ã, viÖc x©y dùng c©u hái TNKQ d¹ng MCQ ®ñ chuÈn ®Ó ®a vµo sö dông trong d¹y
häc, nh»m gãp phÇn n©ng cao chÊt lîng d¹y häc bé m«n Sinh häc ë trêng THCS lµ mét viÖc
lµm cÇn thiÕt.
1.1. Giải pháp cũ thường làm: Kiểm tra tự luận.
1.2. Giải pháp mới cải tiến:
- HÖ thèng ho¸ c¬ së lý luËn cña viÖc x©y dùng CHTNKQ d¹ng MCQ, ®Æc biÖt lµ x©y dùng
MCQ trong KT§G kÕt qu¶ häc tËp cña HS.
- X©y dùng ®îc bé MCQ ®¹t tiªu chuÈn cho KT§G néi dung ch¬ng I, II, III, IV - phÇn Di
truyÒn vµ BiÕn dÞ, Sinh häc 9 THCS.
2. Khả năng áp dụng của sáng kiến
X©y dùng c©u hái tr¾c nghiÖm kh¸ch quan
d¹ng MCQ cho phÇn kiÕn thøc ch¬ng I, II, III, IV
PhÇn Di truyÒn vµ BiÕn dÞ - Sinh häc 9 THCS.
2.1. C¬ së cña kü thuËt x©y dùng c©u hái TNKQ d¹ng MCQ
2.1.1. Tiªu chÝ ®Ó ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ häc tËp
TN theo tiªu chÝ ®Þnh gi¸ trÞ thµnh qu¶ lµ nh÷ng phÐp ®o dïng x¸c ®Þnh vÞ trÝ cña mçi
c¸ nh©n ®èi víi mét tiªu chÝ gi¸ trÞ Ên ®Þnh tríc, chø kh«ng so s¸nh víi c¸c c¸ nh©n kh¸c.
Trong phÐp ®o nµy, chóng ta muèn biÕt mçi c¸ nh©n cã thÓ lµm ®îc g× chø kh«ng cÇn biÕt
kh¶ n¨ng cña c¸ nh©n Êy so víi nh÷ng ngêi kh¸c.
2.1.2. X¸c ®Þnh môc tiªu ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ häc tËp
2.1.2.1. Vai trß cña viÖc x¸c ®Þnh môc tiªu ®èi víi qu¸ tr×nh x©y dùng c©u hái TN
d¹ng MCQ
2.1.2.2. Tiªu chÝ ®Ó x¸c ®Þnh môc tiªu
- Môc tiªu ph¶i ®Þnh râ møc ®é hoµn thµnh c«ng viÖc cña HS, nghÜa lµ chØ râ häc xong
bµi nµy HS ®¹t ®îc c¸i g×, cã thÓ lµm g×, nghÜ g×, gi¶i quyÕt g×, chø kh«ng ph¶i trong bµi nµy
GV ph¶i lµm g× hay muèn g×.
- Môc tiªu ph¶i nãi râ ®Çu ra cña bµi häc chø kh«ng ph¶i lµ tiÕn tr×nh bµi häc.
- Môc tiªu kh«ng ph¶i ®¬n thuÇn lµ c¸c chñ ®Ò cña bµi häc mµ lµ c¸i ®Ých cña bµi häc
cÇn ph¶i ®¹t tíi.
- Mçi môc tiªu chØ nªn ph¶n ¸nh mét ®Çu ra ®Ó thuËn lîi cho viÖc ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ bµi
häc. NÕu bµi häc cã nhiÒu môc tiªu th× nªn tr×nh bµy tõng môc tiªu vµ møc ®é ®¹t ®îc cña
tõng môc tiªu ®ã.
- Mçi ®Çu ra cña môc tiªu nªn diÔn ®¹t b»ng mét ®éng tõ ®îc lùa chän ®Õ x¸c ®Þnh râ
môc ®Ých HS ph¶i ®¹t ®îc b»ng hµnh ®éng nh ®éng tõ: “ph©n tÝch”, “so s¸nh”, “chøng
minh”, “¸p dông”, “quan s¸t”, “®o ®îc”…(tr¸nh dïng nh÷ng tõ mang tÝnh chÊt chung
chung, m¬ hå hay ph¹m vi qu¸ réng nh : “hiÓu”, “biÕt”, “n¾m v÷ng”, “ph¸t huy”… cho
nh÷ng néi dung kiÕn thøc hÑp).
2.1.2.3. C¸c lÜnh vùc môc tiªu
- LÜnh vùc nhËn thøc thÓ hiÖn b»ng nh÷ng kü n¨ng vÒ lÝ luËn, vÒ suy nghÜ, vÒ lËp luËn,
bao gåm viÖc thu thËp c¸c sù kiÖn, viÖc nhËn thøc, gi¶i thÝch, c¸ch suy luËn theo kiÓu suy diÔn
hay quy n¹p vµ sù ®¸nh gi¸ cã phª ph¸n.
- LÜnh vùc vÒ hµnh ®éng, liªn quan ®Õn nh÷ng kü n¨ng khÐo lÐo ch©n tay.
- LÜnh vùc vÒ c¶m xóc, liªn quan ®Õn nh÷ng th¸i ®é vµ nh÷ng ®¸p øng vÒ mÆt t×nh c¶m
vµ sù tiÕp thu mét tËp hîp c¸c lý tëng.
2.1.2.4. C¸c cÊp ®é kiÕn thøc trong lÜnh vùc nhËn thøc
§Ó ®¶m b¶o cho viÖc ®o lêng thµnh qu¶ häc tËp, tríc khi so¹n th¶o c©u hái ta cÇn ph¶i
biÕt ph©n lo¹i thµnh qu¶ häc tËp theo c¸c møc ®é kh¸c nhau, nãi c¸ch kh¸c ta cÇn ph¶i ph©n
lo¹i môc tiªu gi¸o dôc, tõ ®ã x¸c ®Þnh môc tiªu nµo cÇn ®îc kh¶o s¸t.

Trang 4

(1). Nhí: Lµ møc ®é thÊp nhÊt trong lÜnh vùc nhËn thøc kiÕn thøc v× nã chØ ®ßi hái sù
vËn dông trÝ nhí mµ th«i. ViÖc cÇn lµm cña HS ®èi víi c©u hái lo¹i nµy lµ nhí l¹i c¸c th«ng
tin, håi tëng l¹i c¸c d÷ kiÖn cÇn thiÕt, phï hîp cã liªn quan ®Õn yªu cÇu c©u hái.
(2). HiÓu: §îc ®Þnh nghÜa lµ kh¶ n¨ng n¾m b¾t néi dung vµ ý nghÜa kiÕn thøc lÜnh héi
®îc. HS cã thÓ diÔn gi¶i c¸c ®Þnh nghÜa, kh¸i niÖm theo ng«n ng÷ riªng cña m×nh, lÊy ®îc vÝ dô
minh ho¹ vÒ mèi t¬ng quan gi÷a vÊn ®Ò c©u hái yªu cÇu vµ c¸c vÊn ®Ò kh¸c liªn quan trong
ph¹m vi kiÕn thøc ®· häc. Møc ®é nµy bao gåm c¶ møc ®é nhí song nã lµ bíc tiÕn cao h¬n so
víi møc ®é ghi nhí tµi liÖu mét c¸ch ®¬n gi¶n.
(3). VËn dông: Lo¹i nµy ®ßi hái ngêi häc ph¶i cã kh¶ n¨ng vËn dông kiÕn thøc, biÕt sö
dông c¸c ph¬ng ph¸p, nguyªn lý hay ý tëng ®Ó gi¶i quyÕt mét vÊn ®Ò nµo ®ã trong t×nh huèng
míi. Ngêi häc ph¶i tù x¸c ®Þnh ®îc thµnh phÇn vµ lo¹i kiÕn thøc cÇn sö dông vµ mçi thµnh phÇn,
lo¹i kiÕn thøc ph¶i ®îc sö dông nh thÕ nµo trong t×nh huèng cô thÓ ®ã.
2.2. Tiªu chuÈn cña mét c©u hái TNKQ, bµi TNKQ d¹ng MCQ
2.2.1. Tiªu chuÈn cña mét c©u hái TNKQ d¹ng MCQ
C©u hái TNKQ d¹ng MCQ cã c¸c tiªu chuÈn ®Þnh tÝnh vµ ®Þnh lîng.
2.2.1.1. Tiªu chuÈn ®Þnh tÝnh
* C©u dÉn: Ph¶i bao hµm tÊt c¶ c¸c th«ng tin cÇn thiÕt vÒ vÊn ®Ò ®îc tr×nh bµy mét c¸ch
râ rµng, ng¾n gän, sóc tÝch vµ hoµn chØnh.
* C¸c ph¬ng ¸n chän: Ph¶i ®¶m b¶o lµ ®óng hoÆc ®óng nhÊt. C©u nhiÔu ph¶i cã tÝnh
hÊp dÉn vµ cã vÎ hîp lÝ ®èi víi ngêi n¾m vÊn ®Ò cha v÷ng.
2.2.1.2. Tiªu chuÈn ®Þnh lîng
2.2.2. Tiªu chuÈn cña mét bµi TNKQ MCQ
2.2.2.1. Tiªu chuÈn vÒ néi dung khoa häc
- TÝnh gi¸ trÞ: §o lêng vµ ®¸nh gi¸ ®îc ®óng ®iÒu cÇn ®o, cÇn ®¸nh gi¸.
- TÝnh kh¶ thi: NghÜa lµ cã thÓ thùc thi trong d¹y vµ häc ë trêng häc.
- TÝnh ®Þnh lîng: KÕt qu¶ ph¶i ®o lêng ®îc vµ ®îc thÓ hiÖn b»ng c¸c sè ®o.
- TÝnh lÝ gi¶i: Ph¶i gi¶i thÝch ®îc kÕt qu¶ thu ®îc b»ng c¸c nhËn ®Þnh.
- TÝnh c«ng b»ng: Toµn bé HS cã c¬ héi nh nhau ®Ó tiÕp cËn kiÕn thøc ®îc TN.
- TÝnh kinh tÕ: TriÓn khai Ýt tèn kÐm nhÊt.
2.2.2.2. Tiªu chuÈn vÒ mÆt s ph¹m
- TÝnh gi¸o dôc: Båi dìng n¨ng lùc trÝ tuÖ cho HS, g©y ®îc sù hµo høng trong häc tËp,
t¨ng cêng kh¶ n¨ng tù häc, tù kiÓm tra ®¸nh gi¸, tù nghiªn cøu.
- TÝnh hÖ thèng, logic: Néi dung c¸c c©u hái ph¶i n»m trong mét hÖ thèng kiÕn thøc nhÊt
®Þnh, bao phñ ®îc mét lîng kiÕn thøc ®ñ réng trong môc tiªu KT§G. C¸c c©u MCQ ph¶i ®îc
s¾p xÕp theo ®é khã tõ thÊp ®Õn cao.
- TÝnh ®¬n gi¶n, dÔ hiÓu: Ng«n ng÷, thuËt ng÷, kh¸i niÖm ®îc tr×nh bµy ph¶i ®¶m b¶o râ
rµng, minh b¹ch, chØ cã mét lèi hiÓu duy nhÊt ®óng.
- TÝnh linh ho¹t, mÒm dÎo: Bµi TN cã thÓ gia c«ng s ph¹m ®Ó dïng vµo môc ®Ých kh¸c
nhau trong qu¸ tr×nh d¹y häc.
- TÝnh võa søc: Bµi TN ph¶i cã sù phï hîp vÒ mÆt t©m sinh lÝ nh sè lîng c¸c c©u hái
MCQ, thêi gian lµm bµi; phï hîp víi tr×nh ®é nhËn thøc cña ®èi tîng ®îc KT§G.
Theo chóng t«i, ngoµi nh÷ng tiªu chuÈn vÒ mÆt s ph¹m nh trªn th× bµi TN cÇn cã tÝnh
thÈm mü: C¸c c©u hái trong bµi ph¶i dîc tr×nh bµy râ rµng, s¹ch sÏ, kho¶ng c¸ch gi÷a hai c©u
hái ph¶i réng h¬n kho¶ng c¸ch c¸c dßng trong cïng mét c©u. Mçi c©u MCQ chØ n»m trong
mét trang giÊy, kh«ng n»m ë hai trang kh¸c nhau, ®iÒu nµy sÏ gióp HS rót ng¾n thêi gian
nghiªn cøu c©u hái vµ kh«ng bÞ nhÇm lÉn hay bá sãt. PhÇn ch÷ cña c©u dÉn ph¶i kh¸c so víi
ch÷ cña c¸c ph¬ng ¸n chän gióp HS dÔ ph©n biÖt.
§Ó ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ häc tËp cña mét ch¬ng, mét phÇn hay mét m«n häc, theo c¸c t¸c
gi¶ trong vµ ngoµi níc, tØ lÖ c©u hái vÒ c¸c lo¹i kiÕn thøc cã thÓ nh sau: kho¶ng 45 - 65 %
kiÕn thøc nÒn t¶ng, c¬ b¶n, 25 - 40 % kiÕn thøc tæng hîp møc võa ph¶i, kho¶ng 10 - 15 %
møc n©ng cao ®Ó ph©n lo¹i HS giái, xuÊt s¾c .
2.3. Nguyªn t¾c x©y dùng c©u hái TNKQ d¹ng MCQ
2.3.1. Nguyªn t¾c chung
Tríc khi x©y dùng c©u hái cÇn x¸c ®Þnh môc tiªu muèn KT§G cho râ rµng. Môc tiªu ph¶i
®îc x¸c ®Þnh díi d¹ng nh÷ng hµnh vi, cö chØ, kiÕn thøc, th¸i ®é, mµ HS ®¹t ®îc sau khi häc
xong mét bµi, mét ch¬ng hay mét m«n vµ môc tiªu ph¶i ®îc ph¸t biÓu b»ng nh÷ng ®iÒu cã thÓ
häc, quan s¸t hay ®o ®îc.
Sau khi x¸c ®Þnh môc tiªu, cÇn lËp b¶ng träng sè c©u hái mét c¸ch chi tiÕt cho tõng
bµi, tõng môc øng víi môc tiªu ®· ®Ò ra. §©y lµ nguyªn t¾c “nghiªm ngÆt”, “chÆt chÏ” ®èi víi
ngêi so¹n th¶o c©u hái TN vµ còng lµ bíc quan träng trong qu¸ tr×nh so¹n th¶o c©u hái, bµi
TNKQ.
- VÞ trÝ cña ch¬ng, bµi, môc trong toµn bé ch¬ng tr×nh.
- Nh÷ng kiÕn thøc bæ trî cho ch¬ng tríc vµ kÕ thõa cho ch¬ng sau.
Trang 5

- Ph©n lo¹i hîp lÝ nguån kiÕn thøc vµ liÒu lîng kiÕn thøc trong bµi, ch¬ng, phÇn vÒ c¸c
lo¹i kiÕn thøc kh¸c nhau, khi x©y dùng b¶ng träng sè cÇn ph¶i x¸c ®Þnh kiÕn thøc cèt lâi cña
bµi, ch¬ng vµ thêi gian dµnh cho nghiªn cøu, häc tËp tõng ®¬n vÞ kiÕn thøc, sau ®ã cÇn c¨n
cø vµo môc tiªu ®Ó ph©n phèi liÒu lîng kiÕn thøc vµ ®Ò xuÊt sè lîng c©u hái.
- TÝnh chÊt c©u hái ®îc x©y dùng ph¶i tu©n theo môc tiªu néi dung cÇn TN, nghÜa lµ
hái c¸i cÇn hái, cÇn kiÓm tra, cÇn ®¸nh gi¸ vµ tu©n theo b¶ng träng sè vÒ sè lîng c©u hái.
- Tu©n thñ theo môc tiªu néi dung vµ b¶ng träng sè sÏ gióp chóng ta x©y dùng ®îc bµi
TN hîp lÝ vÒ møc ®é, liÒu lîng kiÕn thøc, qua ®ã nh÷ng ®iÒu chóng ta muèn kh¶o s¸t sÏ ph¶n
¸nh mét c¸ch chÝnh x¸c h¬n.
- Bµi TN ph¶i lµ mét mÉu tiªu biÓu cho nh÷ng phÇn kiÕn thøc ®· gi¶ng d¹y. Bµi TN
kh«ng qu¸ ng¾n hay qu¸ hÑp, qu¸ dµi hay qu¸ réng mµ võa ph¶i ®Ó ®¶m b¶o bao trïm ®îc
néi dung cÇn kh¶o s¸t víi kho¶ng thêi gian lµm bµi phï hîp. TÇm quan träng cña c¸c môc
tiªu ph¶i ®îc ph¶n ¸nh trong khi lÊy mÉu c¸c c©u hái, nghÜa lµ sù ph©n bè sè lîng c©u hái vµ
møc ®é khã cña tõng c©u hái ph¶i hîp lÝ.
2.3.2. C¸c nguyªn t¾c x©y dùng mét MCQ
2.3.2.1. Nguyªn t¾c lËp c©u dÉn
C©u dÉn lµ phÇn chÝnh cña c©u hái, ®ã lµ träng t©m vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt. Bëi vËy, c©u
dÉn ph¶i ®îc diÔn ®¹t râ rµng nhiÖm vô mµ c¸c HS ph¶i hoµn thµnh, ph¶i ®a ®Çy ®ñ nh÷ng
th«ng tin cÇn thiÕt cho HS ®Ó hä hiÓu ®îc yªu cÇu cña c©u hái.
C©u dÉn thêng lµ mét c©u hái hay c©u bá löng (mét nhËn ®Þnh kh«ng ®Çy ®ñ hay cha hoµn
chØnh). Cã thÓ dïng nguyªn t¾c ph©n tÝch yÕu tè (factor analisis) ®Ó viÕt c©u dÉn díi d¹ng ®a ra
nhiÒu yÕu tè sau ®ã tæ hîp l¹i thµnh c¸c phÇn chän (d¹ng nµy thêng ®îc gäi lµ d¹ng c©u hái sè
ho¸).
Trêng hîp nhiÒu c©u hái TN ®îc x©y dùng trªn cïng mét lîng th«ng tin nh: mét ®o¹n
v¨n, mét ®å thÞ, mét s¬ ®å hay mét sè c©u tr¶ lêi cã s½n... th× ph¶i chän c©u dÉn sao cho cã
thÓ ®¶m b¶o ch¾c ch¾n lµ cã sù liªn quan víi nh÷ng th«ng tin ®· ®a ra.
Khi lËp c©u dÉn cÇn tr¸nh c¸c tõ cã tÝnh chÊt gîi ý hoÆc t¹o ®Çu mèi dÉn ®Õn c©u tr¶ lêi ®óng
nh: “yÕu tè nµo trong c¸c yÕu tè...”, “c©u nµo sau ®©y”... trong khi cã thÓ mét trong c¸c ph¬ng ¸n chän
lµ tæ hîp cña mét sè th«ng tin ®· ®îc m· hãa.
Néi dung c©u dÉn ph¶i ®îc n»m trong c¸c môc tiªu néi dung ®îc x¸c lËp trong b¶ng
träng sè.
2.3.2.2. Nguyªn t¾c lËp c¸c ph¬ng ¸n chän
§ã lµ nh÷ng ph¬ng ¸n ®a ra ®Ó gi¶i quyÕt nhiÖm vô ®Æt ra ë c©u dÉn. Th«ng thêng cã 4
- 5 ph¬ng ¸n chän trong ®ã chØ cã mét ph¬ng ¸n lµ ®óng hoÆc ®óng nhÊt, nh÷ng c©u cßn l¹i
lµ c©u g©y nhiÔu hay cßn gäi lµ c©u “måi nhö”. Khi so¹n c¸c ph¬ng ¸n chän cÇn lu ý c¸c
nguyªn t¾c sau:
- §¶m b¶o khi g¾n ph¬ng ¸n chän vµo c©u dÉn ph¶i phï hîp vÒ mÆt cÊu tróc ng÷ ph¸p thµnh
mét néi dung hoµn chØnh, cã ý nghÜa. NÕu c©u dÉn lµ c©u löng th× ch÷ c¸i ®Çu dßng cña c¸c ph¬ng
¸n chän kh«ng viÕt hoa.
- Tr¸nh xu híng c©u ®óng lu«n diÔn ®¹t dµi h¬n c¸c c©u nhiÔu kh¸c t¹o c¬ së cho viÖc
®o¸n mß cña HS. Do ®ã, c¸c ph¬ng ¸n chän cÇn cã cÊu tróc t¬ng tù nhau ®Ó lµm t¨ng ®é
ph©n biÖt cña c©u hái.
- CÇn lµm cho tÊt c¶ c¸c c©u nhiÔu ®Òu cã vÎ hîp lÝ nh nhau vµ cã søc hÊp dÉn ®èi víi
HS n¾m vÊn ®Ò mét c¸ch kh«ng ch¾c ch¾n, c¸c c©u nhiÔu cã tõ 3 - 5 % HS chän cho mét ph ¬ng ¸n th× sÏ lµm t¨ng ®é ph©n biÖt vµ gi¸ trÞ cña c©u hái.
- Ph¶i ®¶m b¶o chØ cã 1 c©u duy nhÊt ®óng, ®óng nhÊt hay hîp lÝ nhÊt, c©u ®óng nªn
®Æt ë vÞ trÝ kh¸c nhau ®Ó tr¸nh sù ®o¸n mß cña HS. §èi víi c©u hái 5 ph¬ng ¸n chän nªn s¾p
xÕp ph¬ng ¸n ®óng b»ng 20 % tæng sè c©u cã cïng ph¬ng ¸n chän vµ c¸c c©u cã cïng ph¬ng
¸n ®óng ®îc s¾p xÕp ngÉu nhiªn trong bµi TN chø kh«ng theo nhãm, theo quy luËt hay theo
mét d¹ng thøc nµo, nh vËy, nÕu HS chØ chän 1 ph¬ng ¸n th× ®iÓm sè ®¹t ®îc sÏ lµ 0.
- CÇn tr¸nh viÕt nh÷ng c©u rËp khu«n theo SGK, tµi liÖu tham kh¶o bëi nh thÕ sÏ t¹o
®iÒu kiÖn cho HS häc vÑt ®Ó t×m c©u tr¶ lêi ®óng.
2.4. Kü thuËt x©y dùng c©u hái tnkq - bµi TNKQ d¹ng MCQ
Tríc khi x©y dùng MCQ, ngêi so¹n th¶o cÇn ph¶i x¸c ®Þnh ®îc môc tiªu KT§G, íc lîng sè lîng c©u hái, lo¹i c©u hái, tØ lÖ gi÷a c¸c lo¹i c©u hái. §Ó t¨ng gi¸ trÞ vµ ®é tin cËy cña
c¸c MCQ, ngoµi viÖc tu©n thñ theo c¸c nguyªn t¾c x©y dùng c©u hái, bµi TNKQ d¹ng MCQ
chóng ta cÇn lu ý “gia c«ng” mét sè kü thuËt c¬ b¶n sau.
2.4.1. Kü thuËt x©y dùng c©u hái TNKQ d¹ng MCQ
2.4.1.1. PhÇn c©u dÉn (phÇn ®Ó hái)
Lµ phÇn gèc cña c©u TN, ph¶i ®îc tr×nh bµy ng¾n gän, sóc tÝch díi d¹ng mét c©u hái
hay c©u bá löng (cha hoµn chØnh), hµm chøa ®îc vÊn ®Ò ta cÇn hái, do ®ã, nã thêng lµ c©u
®¬n, trong ®ã x¸c ®Þnh râ nhiÖm vô mµ HS ph¶i lµm.

Trang 6

§Ó so¹n th¶o vµ khai th¸c triÖt ®Ó c¸c ®¬n vÞ kiÕn thøc trong tõng ch¬ng, bµi, môc, gi¸o
viªn cã thÓ ®a ra mét c©u hái lín díi d¹ng tù luËn, bao hµm nhiÒu vÊn ®Ò, sau ®ã ®Æt c©u hái
cho tõng vÊn ®Ò vµ mçi c©u hái ®ã lµ mét c©u dÉn cho c©u hái TNKQ.
Mçi c©u hái nªn liªn quan ®Õn mét môc tiªu nhÊt ®Þnh. NghÜa lµ khi so¹n mét MCQ
chóng ta nªn tù hái v× sao ph¶i viÕt c©u hái Êy? c©u hái Êy gióp chóng ta kiÓm tra ®îc ®iÒu g×
? Cã nh vËy c©u hái ®ã míi ®¸nh gi¸ ®óng kh¶ n¨ng cña HS theo môc tiªu ®· ®Æt ra.
C¸c c©u hái nªn ®îc ®Æt díi d¹ng thÓ x¸c ®Þnh h¬n lµ thÓ phñ ®Þnh hay phñ ®Þnh kÐp.
NÕu cã thÓ nªn tr¸nh dïng nh÷ng ch÷ “kh«ng”, “Ýt nhÊt”...hay hai thÓ phñ ®Þnh trong cïng
mét c©u hái. NÕu cÇn ph¶i dïng th× nh÷ng tõ diÔn t¶ thÓ phñ ®Þnh nh “KH¤NG” ph¶i ®îc
viÕt hoa, in ®Ëm hay g¹ch ch©n ®Ó g©y sù chó ý ®èi víi HS [16, 51].
Gi¸o viªn nªn khai th¸c nhiÒu c¸ch hái kh¸c nhau cña cïng mét vÊn ®Ò ®Ó ®a d¹ng ho¸
c¸c MCQ.
Gi¸o viªn ph¶i ph©n tÝch ®îc ®iÒu HS ®· biÕt vµ cha biÕt th«ng qua viÖc ph©n tÝch vÞ trÝ
cña môc, bµi, ch¬ng vµ mèi liªn hÖ gi÷a chóng trong hÖ thèng kiÕn thøc ®Ó tõ ®ã thiÕt lËp c©u
hái. Bëi thùc chÊt cña viÖc thiÕt lËp c©u hái chÝnh lµ t¹o ra nh÷ng m©u thuÉn gi÷a nh÷ng ®iÒu
®· biÕt vµ ®iÒu cha biÕt.
2.4.1.2. PhÇn c©u nhiÔu (c¸c ph¬ng ¸n chän)
Trong c¸c ph¬ng ¸n chän cã mét ph¬ng ¸n lµ ®óng hoÆc ®óng nhÊt, kh«ng ®îc hiÓu lµ
®óng hoÆc ®óng nhÊt theo lèi suy ra.
C¸c ph¬ng ¸n nhiÔu hay “måi nhö” ph¶i hîp lÝ vµ cã tÝnh hÊp dÉn. §Ó t¹o ra tÝnh hîp lÝ
vµ tÝnh hÊp dÉn, gi¸o viªn ph¶i biÕt ph©n tÝch nh÷ng quan ®iÓm sai lÇm hay nh÷ng sai lÇm thêng gÆp hay sù n¾m b¾t vÊn ®Ò cha thÊu ®¸o ë HS. Tõ ®ã, t¹o c©u nhiÔu mµ b¶n th©n nã lµ
®óng nhng kh«ng tho¶ m·n yªu cÇu c©u hái, hay qu¸ réng hay qu¸ hÑp hay mét néi dung kh«ng
®óng nhng ®îc diÔn ®¹t mét c¸ch cÈn thËn.
§èi víi nh÷ng c©u MCQ d¹ng sè ho¸ thêng bao gåm c¸c c©u nhiÔu mang néi dung tr¸i ngîc nhau nªn khi tæ hîp thµnh c¸c ph¬ng ¸n chän nhÊt thiÕt c¸c néi dung ®ã kh«ng thÓ ®i cïng
nhau trong mét ph¬ng ¸n.
Nªn thËn träng khi dïng “tÊt c¶ ®Òu sai” hay “tÊt c¶ ®Òu ®óng” lµm ph¬ng ¸n chän.
Nh÷ng c©u nµy thêng ®îc dïng khi c¸c c©u lùa chän kh¸c ®îc ®¸nh gi¸ lµ ®óng hay lµ sai mét
c¸ch kh«ng thÓ chèi c·i. Nã thÝch hîp víi nh÷ng c©u hái kh¶o s¸t sù hiÓu biÕt mang tÝnh chÊt sù
kiÖn h¬n lµ nh÷ng c©u ®ßi hái kh¶ n¨ng ph©n biÖt cã sù c©n nh¾c, ph¸n ®o¸n. Trong mét sè trêng hîp v« t×nh khi dïng “tÊt c¶ ®Òu sai” hay “tÊt c¶ ®Òu ®óng” l¹i lµ dÊu hiÖu cho HS chän c©u
®óng. VÝ dô: 1 c©u TN cã 5 ph¬ng ¸n chän, trong ®ã c©u cuèi cïng (c©u thø 5) lµ c©u ®óng,
trong trêng hîp nµy HS chØ cÇn nhËn ra 2 lùa chän ®óng trong 4 lùa chän lµ cã thÓ ®o¸n ngay
lùa chän thø 5 lµ lùa chän ®óng [16].
ChiÒu dµi cña c¸c ph¬ng ¸n chän ph¶i t¬ng ®¬ng, nÕu cã thÓ, v× th«ng thêng c©u lùa
chän ®óng ®îc diÔn t¶ mét c¸ch ®Çy ®ñ vµ c©n nh¾c kü lìng, do ®ã, nã thêng dµi h¬n c¸c ph¬ng ¸n nhiÔu, t¹o dÊu hiÖu cho HS dÔ ph¸t hiÖn.Trong trêng hîp kh«ng thÓ ta nªn dïng c©u
dµi vµ ng¾n lÉn lén, nghÜa lµ cã khi viÕt c©u ®óng vµ c¸c c©u sai b»ng nhau, cã khi c©u sai
dµi h¬n c©u ®óng hay sè lîng ph¬ng ¸n dµi, ng¾n t¬ng ®¬ng trong mét MCQ.
Tr¸nh dïng nh÷ng tõ cã tÝnh chÊt ®Çu mèi nh “kh«ng bao giê”, “bÊt cø lóc nµo”, “bao
giê còng”, “tÊt c¶”... trong trêng hîp dù ®Þnh c©u ®ã lµ sai, nh÷ng tõ “thêng thêng”, “®«i
khi”, “mét sè”, “cã khi”... trong nh÷ng c©u dù ®Þnh cho lµ ®óng. Víi nh÷ng tõ cã tÝnh chÊt
gîi ý ®ã HS cã thÓ chän ®îc c©u ®óng b»ng c¸ch lo¹i trõ nh÷ng c©u sai, nhiÒu khi kh«ng cÇn
biÕt c©u ®óng Êy nãi nh÷ng g×. Kh«ng nªn viÕt c¸c ph¬ng ¸n chän cã tÝnh chÊt qu¸ gièng
nhau hay trïng ý nhau.
2.4.2. Kü thuËt x©y dùng bµi TNKQ d¹ng MCQ
Bµi TN lµ mét mÉu tiªu biÓu cho nh÷ng ®iÒu ®· gi¶ng d¹y, ®¶m b¶o néi dung bao trïm
kiÕn thøc trong ®ã cã sù chän läc vµ ph©n phèi hîp lÝ liÒu lîng, thµnh phÇn kiÕn thøc theo
môc tiªu.
Theo NguyÔn Phông Hoµng [16] c¸c c©u MCQ ®îc chän nªn cã ®é khã kho¶ng 50%,
víi ®é khã trªn sÏ gióp gi¸o viªn kh¶o s¸t ®îc nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n ®ång thêi cã thÓ ph©n
lo¹i chi tiÕt kh¶ n¨ng HS. HS trung b×nh cã thÓ lµm ®îc 50 % c©u hái, trong lóc HS kÐm lµm
Ýt h¬n vµ HS giái lµm ®îc 80 - 90 % c©u hái.
ViÖc s¾p xÕp c¸c c©u hái rÊt quan träng, th«ng thêng nªn s¾p xÕp c¸c c©u hái theo thø tù
t¨ng dÇn møc ®é khã. Theo ph¬ng ph¸p nµy, HS sÏ b¾t ®Çu lµm bµi víi lßng tù tin, h¬n n÷a,
HS cã thÓ ®ñ thêi gian ®Ó lµm nh÷ng c©u cã thÓ gi¶i ®¸p ®îc tríc, chø kh«ng mÊt thêi gian víi
nh÷ng c©u khã qu¸ søc råi kh«ng lµm ®îc nh÷ng c©u kh¸c. Víi c¸ch s¾p xÕp trªn, chØ cã
nh÷ng HS giái míi lµm ®îc nh÷ng c©u cuèi cïng. §ång thêi c¸c c©u hái s¾p xÕp sao cho
kh«ng ®Ó HS ®o¸n ®îc c©u tr¶ lêi nhê d÷ liÖu cho ë mét c©u hái kh¸c.
2.5. Quy tr×nh x©y dùng C©u Hái TNkq d¹ng MCQ
2.5.1. Quy tr×nh chung
Quy tr×nh chung cho viÖc x©y dùng c©u hái TNKQ d¹ng MCQ
Trang 7

Nghiªn cøu ch­¬ng
tr×nh m«n häc vµ c¸c
gi¸o tr×nh sö dông
1. X©y
dùng
c©u hái

X¸c ®Þnh môc tiªu
néi dung

ViÕt c©u hái vµ
lÊy ý kiÕn cña
®ång nghiÖp vµ
chuyªn gia
Tr¾c nghiÖm
2. KiÓm
®Þnh chØ
sè ®o

KiÓm ®Þnh c¸c chØ
chuyªn
sè gia
®o
Chän c©u ®¹t, lo¹i
bá hoÆc söa ch÷a
c©u kh«ng ®¹t

söa ch÷a c©u
kh«ng ®¹t

3. Sö
dông
vµo tiªu
Bíc 1: X¸c ®Þnh môc
X¸c ®Þnh xem
c©u
c¸c môchái cÇn ®o c¸i g×? néi dung nh thÕ nµo? nh»m môc ®Ých g×? ®¸nh
gi¸ ai vµ ®¸nh gi¸tiªu
nh thÕ
d¹ynµo? NghÜa lµ x¸c ®Þnh c¸c lo¹i kiÕn thøc, sè lîng mçi lo¹i, ®èi tîng KT§G...
häc
víi môc
Bíc 2: LËp b¶ng träng sè chiSö
tiÕtdông
cho tõng
néi dung cÇn kiÓm tra
®Ých bµy
kh¸cë nhau
Néi dung b¶ng träng sè ®îc tr×nh
b¶ng 2.1 môc 2.6.2.1.
Bíc 3: X©y dùng c©u hái theo kÕ ho¹ch ®· lËp trong b¶ng träng sè
CÇn b¸m s¸t kÕ ho¹ch ®· ®Þnh vµ tu©n thñ c¸c quy t¾c trªn ®Ó x©y dùng c¸c CHTN.
Tuy nhiªn, cÇn x©y dùng lîng c©u hái nhiÒu h¬n ®Ó qua TN thö lo¹i bá mét sè c©u kh«ng ®¹t
tiªu chuÈn ®Þnh lîng. CÇn ph¶i rµ so¸t kü lìng nhiÒu lÇn ë c¸c thêi ®iÓm kh¸c nhau ®Ó s÷a
ch÷a sai sãt do chñ quan, ®¶m b¶o c¸c tiªu chuÈn ®Þnh tÝnh. CÇn cã sù gióp ®ì cña c¸c
chuyªn gia qua viÖc ®äc l¹i vµ s÷a ch÷a c©u hái.
Bíc 4: KiÓm ®Þnh néi dung vµ tiªu chuÈn ®Þnh lîng cña c©u hái
C¸c c©u hái dï ®îc so¹n th¶o cÈn thËn ®Õn ®©u ®i n÷a còng chØ lµ ý muèn chñ quan cña
ngêi so¹n vµ cña chuyªn gia gãp ý, thÈm ®Þnh. Ngêi ®¸nh gi¸ tèt nhÊt CHTN, bµi TN lµ nh÷ng
HS lµm bµi TN ®ã. Qua kÕt qu¶ lµm bµi cña HS, b»ng xö lÝ to¸n thèng kª ®Ó x¸c ®Þnh c¸c chØ
tiªu vÒ ®é khã, ®é ph©n biÖt vµ...