Ngày 3/3/2023
Tiết 116-1117

SANG THU

(Hữu Thỉnh)

A- Mục tiêu bài học: Giúp học sinh :
1- Kiến thức:
- Hiểu được những cảm nhận tinh tế của nhà thơ Hữu Thỉnh về sự biến đổi của đất trời từ
cuối hạ sang đầu thu.
- Vẻ đẹp của thiên nhiên trong khoảnh khắc giao mùa và những suy nghĩ mang tính triết
lí của tác giả.
2- Năng lực:
- Đọc- hiểu một văn bản thơ trữ tình hiện đại.
- Thể hiện những suy nghĩ, cảm nhận về một hình ảnh thơ, một khổ thơ, một tác phẩm
thơ.
3- Phẩm chất:
Yêu quê hương đất nước, trách nhiệm bảo vệ môi trường thiên nhiên, chăm chỉ tìm tòi
kiến thức và hoàn thành nhiệm vụ của mình.
B- Thiết bị và học liệu.
- GV: SGK, SGV, Giáo án, máy chiếu, những câu thơ, bài thơ, hình ảnh về mùa thu.
- HS: SGK, chuẩn bị bài, vở ghi, phiếu học tập.
C- Tổ chức các hoạt động dạy học:
Hoạt động 1: Mở đầu
a- Mục tiêu: Tạo tâm thế kết nối vào bài mới.
b- Nội dung: HS vận dụng hiểu biết của mình để hoàn thành nội dung.
c- Sản phẩm: câu trả lời cá nhân.
d- Tổ chức thực hiện:
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
* Ổn định tổ chức.
* Kiểm tra bài cũ:
Đọc thuộc lòng hai khổ thơ đầu bài thơ "Viếng lăng Bác" của Viễn Phương?
Nêu cảm nhận của em về hai câu thơ sau:
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
* Khởi động vào bài mới:
- HS nghe ngâm thơ: Tiếng thu ( Lưu Trọng Lư)
? Bài thơ gợi trong em điều gì?
B2: Thực hiện nhiệm vụ: 
+ HĐ cá nhân 5';
B3: Báo cáo, thảo luận: 
84

+ HS báo cáo.
+ HS khác nhận xét bổ sung.
B4: Kết luận, nhận định: 
- Gv dẫn vào bài: Có thể nói rằng, mùa thu để lại những dấu ấn, cảm xúc riêng và có
những cách thể hiện riêng. Nếu như hội họa thể hiện vẻ đẹp của mùa thu bằng màu sắc,
đường nét ...thì văn chương thể hiện bằng nghệ thuật ngôn từ. Hôm nay cô cùng các em
sẽ tìm hiểu bài Sang thu để cảm nhận nét riêng của mùa thu trong thơ Hữu Thỉnh.
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới.
a- Mục tiêu: Nắm được những nét tiêu biểu về tác giả, tác phẩm; cảm nhận được những
tinh tế của nhà thơ trước biển chuyển giao mùa.
b- Nội dung: Bài thơ Sang thu.
c- Sản phẩm: phiếu học tập, câu trả lời của cá nhân.
d- Tổ chức thực hiện.
HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

I- Đọc và tìm hiểu chung.
* Nhiệm vụ 1:
1- Tác giả: Hữu Thỉnh
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
(?) Dựa vào hợp đồng đã giao, em hãy - Sinh năm 1942, quê ở Tam Dương, Vĩnh
đại diện nhóm trình bày những hiểu biết Phúc.
- Năm 1963, Hữu Thỉnh nhập ngũ và cũng
của em về tác giả?
bắt đầu sáng tác thơ.
B2: Thực hiện nhiệm vụ: 
+ HĐ cá nhân 5';
- Hữu Thỉnh viết nhiều, viết hay về những
B3: Báo cáo, thảo luận: 
con người, cuộc sống ở nông thôn, về mùa
+ HS báo cáo.
thu với những cảm xúc bâng khuâng, vương
+ HS khác nhận xét bổ sung.
vấn trước đất trời trong trẻo.
B4: Kết luận, nhận định: 
- Tác phẩm tiêu biểu:
- Gv chốt.
+ Từ chiến hào đến thành phố.
+ Trường ca biển.
+ Thư mùa đông.
* Nhiệm vụ 2:
2- Bài thơ:
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
a- Đọc- Thảo luận chú thích.
- Gv hướng dẫn đọc: Thể hiện âm điệu
êm ái, nhịp chậm rãi. Gv đọc mẫu.
GV nhận xét cách đọc.
b- Tìm hiểu chung.
* Hoàn cảnh sáng tác: Mùa thu năm 1977,
2/ Căn cứ vào nhan đề, hãy xác định đề khi đất nước vừa độc lập, thống nhất.
* Đề tài: Viết về thời điểm giao mùa giữa hạ
tài của bài thơ?
và thu ở vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ.
3/ Bài thơ thuộc thể thơ nào?
* Thể thơ: 5 chữ.
4/ Xác định phương thức biểu đạt?
1/ Bài thơ sáng tác trong hoàn cảnh nào?

85

* Phương thức biểu đạt: Biểu cảm+ miêu tả.
5/ Theo sự cảm nhận của tác giả về cảnh * Bố cục: 3 phần.
vật sang thu, em hãy cho biết bài thơ có - Khổ 1: Cảm nhận của nhà thơ trước những
thể chia thành mấy phần?
tín hiệu sang thu.
- Khổ 2: Cảm nhận của nhà thơ về sự chuyển
B2: Thực hiện nhiệm vụ: 
mình của thiên nhiên tạo vật sang thu.
+ HĐ cá nhân 5';
- Khổ 3: Cảm nhận của nhà thơ về những
B3: Báo cáo, thảo luận: 
biến đổi trong lòng tạo vật lúc sang thu.
+ HS báo cáo.
+ HS khác nhận xét bổ sung.
B4: Kết luận, nhận định: 
* Nhiệm vụ 3.
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- Chiếu khổ thơ đầu
1/ Mở đầu bài thơ Hữu Thỉnh viết:
“ Bỗng nhận ra hương ổi”, từ bỗng diễn
tả một trạng thái như thế nào ?
2/ Nhà thơ bất ngờ, ngạc nhiên nhận ra
điều gì? (nhận ra hương ổi)
+ HĐ cá nhân 5';
Kết luận, nhận định: 
- GV bình: Như thế, mùa thu của Hữu
Thỉnh được mở ra không phải sắc vàng
của hoa cúc, cũng không phải vị thơm
của hương cốm làng Vòng mà là hương
ổi- thứ hương hoa vườn quê, ngõ xóm,
thân thuộc với tuổi thơ mà ít nhà thơ viết
về mùa thu để ý.
1/ Cách viết của tác giả về hương ổi có gì
đặc biệt ? (Từ "phả" có nghĩa là gì ?)
2/ Như vậy nhà thơ cảm nhận như thế nào
về tín hiệu đầu tiên của phút giao mùa.
3/ Từ hương ổi, nhà thơ còn nhận ra tín
hiệu nào của đất trời sang thu? (Từ hương
mà nhận ra gió)
4/ Hình ảnh “ gió se” giúp em cảm nhận
được điều gì về tiết trời mùa thu?
- GV bình: Hai tín hiệu "hương ổi", "
gió se", đủ để ta cảm nhận được thời tiết
lúc này đang có sự giao hòa giữa hạ và
thu. Mùa hạ dường như đã kết tinh trong
trái chín, gọi thu về trong cơn gió heo

II/ Phân tích:
1/ Cảm nhận của nhà thơ trước những tín
hiệu sang thu:
Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
+ Từ "bỗng": diễn tả trạng thái bất ngờ, ngạc
nhiên.

+ Động từ "phả": tỏa vào, trộn vào không
gian.
-> Nhà thơ ngỡ ngàng, chợt nhận ra hương ổi
đang độ chín, đặc sánh, nồng nàn ướp đậm
không gian vườn ngõ.
+ Từ “gió se”: gợi cảm giác tiết thu lành lạnh.

86

may.
-> Cùng với hương ổi, Hữu Thỉnh nhận ra gió
1/ Nhà thơ còn nhận ra tín hiệu nào nữa heo may se lạnh, thứ gió đặc trưng của mùa
của đất trời sang thu? (Nhận ra sương thu đồng bằng Bắc Bộ.
thu)
2/ Có gì đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả, + Từ láy “chùng chình”: Cố ý chậm lại
cảm nhận ở hình ảnh làn sương?
-> Sương thu được nhân hóa, nó như cố ý
đi chậm lại, giăng mắc nhẹ nhàng nơi đường
- GV bình : Như thế không chỉ bất ngờ thôn, ngõ xóm.
nhận ra hương, rồi từ hương mà nhận ra
gió, Hữu Thỉnh còn nhận thấy sương thu.
Sương thu chuyển động nhẹ nhàng, giăng
mắc nơi đường thôn ngõ xóm tạo nên một
không gian mờ ảo. Con ngõ ở đây có thể
là con ngõ thực của làng quê, ngõ xóm
nhưng cũng có thể là con ngõ thời gian
thông giữa hai mùa từ hạ sang thu.
- Mặc dù nhà thơ đã ngửi thấy hương thu
bằng khứu giác, đã chạm thấy hơi thu
bằng xúc giác, đã nhìn thấy sương thu
bằng thị giác nhưng Hữu Thỉnh vẫn nói
như thế nào về cảm nhận của mình trước
những tín hiệu giao mùa ? (Hình như thu
đã về )
1/ Từ "Hình như" biểu đạt cảm giác
như thế nào?
2/ Từ việc phân tích trên, hãy khái
quát lại nội dung chính của khổ thơ
đầu? Ta cảm nhận được điều gì về tâm
hồn nhà thơ qua khổ thơ ấy?
.
B4: Kết luận, nhận định: 
* Nhiệm vụ 1:
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
? Đất trời sang thu tiếp tục được cảm
nhận sâu hơn qua những sự vật, hiện
tượng nào ở khổ 2? (qua hình ảnh dòng
sông, cánh chim, đám mây)
? Dòng sông và cánh chim mùa thu được
miêu tả bằng thủ pháp nghệ thuật nào?
Tác dụng của thủ pháp nghệ thuật đó ?

+ Từ "hình như": biểu đạt sự mơ hồ, chưa
chắc chắn trong cảm nhận.
 Khổ đầu của bài thơ là những cảm nhận
của Hữu Thỉnh về không gian làng quê
sang thu. Tuy mới chỉ qua những tín hiệu
ban đầu nhưng ta đã cảm nhận được ở
nhà thơ một tâm hồn biết rung cảm tinh tế
trước những biến chuyển của thiên nhiên,
tạo vật.
2/ Cảm nhận của nhà thơ về sự chuyển
mình của thiên nhiên tạo vật sang thu:
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
- Nghệ thuật đối (sông dềnh dàng / chim vội
vã): Diễn tả sự vận động trái chiều của sự vật
87

- Em cảm nhận như thế nào về hình ảnh
dòng sông? Hình ảnh cánh chim ?
- GV bình : Con sông quê lúc này đã bắt
đầu ít nước. Nó không ào ạt cuộn chảy
như mùa hạ, dòng chảy như lắng lại
trong cảm giác nghỉ ngơi thư giãn. Trên
bầu trời, những cánh chim dường như
cũng cảm nhận được biến chuyển của tiết
trời sang thu nên phải gấp gáp, vội vã
bay đi tránh rét.
Chuyển giao nhiệm vụ:
? Trên nền không gian ấy, Hữu Thỉnh còn
cảm nhận được biến chuyển của đất trời
sang thu qua hình ảnh nào? (Hình ảnh
đám mây)
? Chỉ ra nét đặc sắc trong nghệ thuật
miêu tả hình ảnh đám mây? Tác dụng của
nghệ thuật đó ?
? Em hình dung như thế nào về vẻ đẹp
của đám mây ?
- GV bình: Đó là đám mây của mùa hạ
còn sót lại, nó mỏng nhẹ và kéo dài trên
bầu trời mùa thu xanh trong. Đám mây
ấy giống như nhịp cầu nối hai bờ thời
gian từ hạ sang thu tạo nên cảm giác vừa
thực lại vừa ảo. Đám mây là thực, bờ
thời gian là ảo. Bởi lấy không gian để tả
thời gian, bởi lấy thực để tả ảo nên qua
hình ảnh đám mây ta như nhìn thấy được
phút giao mùa. Có thể nói "Đám mây" là
hình ảnh đặc sắc nhất của bức tranh thu,
làm cho bức tranh thu sinh động hẳn lên.
? Nếu như khổ một là những cảm
nhận ban đầu của Hữu Thỉnh về không
gian làng quê sang thu thì ta có thể nói
như thế nào về khổ 2 của bài thơ? Qua
đây em cảm nhận được điều gì trong
tâm hồn nhà thơ ?
+ HS báo cáo.
+ HS khác nhận xét bổ sung.
B4: Kết luận, nhận định:

trong cách đón nhận mùa thu.
-> Dòng sông chậm chạp, thong thả, bình
lặng trôi.
-> Những cánh chim vội vã, gấp gáp chuẩn
bị tránh rét...

- Nghệ thuật nhân hóa kết hợp với cách lấy
không gian để tả thời gian (đám mây mùa hạ
vắt nửa mình sang thu) : vừa diễn tả vẻ đẹp
của đám mây mùa hạ, vừa cho người đọc
như nhìn thấy được phút giao mùa.
-> Đám mây mùa hạ mỏng nhẹ, duyên dáng
nối hai bờ thời gian từ hạ sang thu.

 Khổ 2 của bài thơ là cảm nhận của Hữu
Thỉnh về không gian đất trời sang thu.
Không còn là sự mơ hồ nhận ra mà là sự
cảm nhận rõ rệt hơn; không còn là các nét
cảnh ở độ hẹp mà cảnh vật được mở rộng ra
ở bầu trời và mặt đất. Ta nhận thấy ở Hữu
Thỉnh sự say sưa trước những biến đổi của
thiên nhiên, tạo vật.

88

* Nhiệm vụ 1:
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- Chiếu khổ thơ thứ ba:
? Ở khổ thơ thứ 3, Hữu Thỉnh đã viết về
sự biến đổi trong lòng tạo vật lúc sang
thu bằng cách nào? (Chú ý vào các hình
ảnh “nắng”, “mưa”, “sấm”, “hàng
cây”)
? Em có nhận xét gì về việc sử dụng từ
ngữ, trong đoạn thơ? ( Chú ý vào các từ
“bao nhiêu”, “vơi”, “bớt”?
? Việc chọn lọc hình ảnh và từ ngữ đem
lại hiệu quả nào? (Lớp nghĩa thực của
những hình ảnh trên là gì?)
- GV bình : Cuối hạ sang thu đất trời có
những biến chuyển nhẹ nhàng mà rõ rệt.
Còn nắng nhưng không quá chói chang,
còn mưa nhưng mưa không ào ạt, còn
sấm nhưng sấm không dữ dội. Và trong
tiết trời ấy, hàng cây như già hơn, không
còn độ non tơ, mỡ màng nữa.
? Đoạn thơ không chỉ có lớp nghĩa thực
mà còn có một lớp nghĩa ẩn dụ tập trung
ở hai câu cuối. Lớp nghĩa ấy được biểu
đạt qua hình ảnh nào ?
? “Sấm” ẩn dụ cho điều gì ?
? “hàng cây đứng tuổi” ẩn dụ cho điều
gì?
? Hai câu thơ gửi gắm suy ngẫm gì của
tác giả về con người và cuộc đời?
? Đặt trong hoàn cảnh ra đời của bài thơnăm 1977 khi đất nước vừa trải qua hai
cuộc kháng chiến trường kì chống Pháp
rồi chống Mĩ, ngoài việc gửi gắm suy
ngẫm về con người và cuộc đời, bài thơ
còn gợi suy ngẫm gì về đất nước?
- GV bình: Tới đây ta thấy không chỉ hai
câu cuối mà toàn bộ bài thơ bừng dậy
một lớp nghĩa khác gắn với con người và
cuộc đời. Thì ra, mỗi khổ thơ là những
cung bậc cảm xúc khác nhau của con
người ở thời điểm sang thu của cuộc đời.

3/ Cảm nhận của nhà thơ về những biến
đổi trong lòng tạo vật lúc sang thu:
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.
- Chọn lọc những hình ảnh: “nắng”, “sấm”,
“mưa” để tái hiện những nét đặc trưng của
thời tiết lúc giao mùa.
- Các từ ngữ “bao nhiêu”, “vơi”,“ bớt” diễn
tả mức độ khác nhau của những hiện tượng
thời tiết lúc sang thu.
-> Tạo nên lớp nghĩa thực: Thời tiết cũng
đang có sự chuyển biến rõ rệt từ hạ sang thu.

- Hình ảnh ẩn dụ “sấm” và “hàng cây đứng
tuổi”.
+ “Sấm” là hình ảnh ẩn dụ cho những vang
động bất thường của ngoại cảnh, của cuộc
đời.
+ “Hàng cây đứng tuổi” ẩn dụ cho con
người đã từng trải.
-> Gửi gắm những suy ngẫm của nhà thơ về
thời điểm sang thu của con người và cuộc
đời: Khi con người đã có tuổi, ở độ sang thu
sẽ có những trải nghiệm, những suy nghĩ sâu
sắc, sẽ vững vàng hơn trước những tác động
bất thường của ngoại cảnh, của cuộc đời.
Gửi gắm suy ngẫm về đất nước: Đất nước
đã trải qua những gian lao thử thách thì sẽ
vững vàng hơn, bản lĩnh hơn trước chặng
đường sắp tới.

89

Ở thời điểm đó, con người ta có sự bâng
khuâng, bịn rịn, lưu luyến cái ào ạt, sôi
động thời tuổi trẻ và gấp gáp, khẩn
trương lo toan cho thời kì mới. Không
những thế, con người ta còn có sự lắng
lại bởi suy tư, sự vững vàng bởi trải
nghiệm. Và như thế, thiên nhiên và con
người cùng đập một nhịp đập sang thu.

 Khổ 3 của bài thơ là cảm nhận sâu sắc
? Từ sự phân tích trên, hãy nêu nhận xét của Hữu Thỉnh về sự chuyển biến âm thầm
khái quát về khổ cuối của bài thơ? Qua trong lòng tạo vật lúc sang thu. Qua đây ta
đây em hiểu thêm được điều gì về Hữu thấy Hữu Thỉnh không chỉ là một người có
những rung cảm tinh tế trước những biến
Thỉnh ?
chuyển của thiên nhiên tạo vật mà còn là
một con người biết nhìn, biết lắng nghe, biết
quan tâm sâu sắc tới cuộc sống và con
người.
? Hãy khái quát những đặc sắc về nghệ III/ Tổng kết.
thuật:
1/ Nghệ thuật.
? Với những đặc sắc nghệ thuật đó, bài
- Sử dụng thành công những biện pháp nghệ
thơ đã thể hiện được điều gì ?
thuật: nhân hóa, ẩn dụ
- Hệ thống hình ảnh chọn lọc, đặc sắc.
- Sáng tạo trong việc sử dụng từ ngữ .
2/ Nội dung :
- Bài thơ thể hiện những chuyển biến nhẹ
nhàng mà rõ rệt của đất trời sang thu.
- Qua bài thơ ta cảm nhận được ở Hữu Thỉnh
một tâm hồn nhạy cảm, tinh tế và tình yêu
thiết tha với thiên nhiên, với cuộc sống và
con người.
Hoạt động 3: Luyện tập.
- Mục tiêu: Củng cố kiến thức về khổ thơ thứ nhất.
- Tổ chức thực hiện.
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
1- Theo các em trong bức tranh mùa thu ở khổ thơ đầu được thể hiện bằng ngôn từ có
những hình ảnh nào ?
2- Khổ thơ có rất nhiều hình ảnh thơ hay. Em thích nhất hình ảnh nào? Vì sao?
B2: Thực hiện nhiệm vụ: 
+ HĐ cá nhân 5';
B3: Báo cáo, thảo luận: 
90

+ HS báo cáo.
+ HS khác nhận xét bổ sung.
B4: Kết luận, nhận định: 
Hoạt động 4: Vận dụng.
a- Mục tiêu: Vận dụng kiến thức để giải quyết tình huống.
b- Nội dung: Bài thơ Sang thu.
c- Sản phẩm: Bài viết của cá nhân.
d- Tổ chức thực hiện.
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
Viết đoạn văn cảm nhận về hình ảnh (hoặc khổ thơ) yêu thích.
* Hướng dẫn về nhà.
- Đọc thêm: Những bài thơ viết về mùa thu.
- Học thuộc lòng bài thơ, phân tích bài thơ.
- Làm bài tập 2 (Luyện tập).
- Chuẩn bị bài: Nói với con
===============================================

Ngày 4,5 / 3/ 2023
Tiết 118,119

NÓI VỚI CON
( Y Phương )
A- Mục tiêu bài học: Giúp học sinh:
1- Kiến thức.- Cảm nhận được tình cảm thắm thiết của cha mẹ đối với con cái, tình yêu
quê hương sâu nặng cùng niềm tự hào với sức sống mạnh mẽ, bền bỉ của dân tộc mình
qua lời thơ của Y Phương.
- Tình cảm thắm thiết của cha mẹ đối với con cái.
- Tình yêu và niềm tự hào về vẻ đẹp, sức sống mãnh liệt của quê hương.
- Hình ảnh và cách diễn đạt độc đáo của tác giả trong bài thơ.
2- Năng lực.
- Đọc- hiểu văn bản trữ tình.
- Bước đầu hiểu được cách diễn tả độc đáo, giàu hình ảnh cụ thể, gợi cảm của thơ ca
miền núi.
3- Phẩm chất :
Yêu thương gia đình, quê hương, trách nhiệm phát huy năng lực trí tuệ để cống hiến cho
quê hương, chăm chỉ tìm tòi kiến thức.
B- Thiết bị và học liệu.
- GV : SGK, SGV, Giáo án, máy chiếu, bút dạ, hình ảnh minh họa...
91

- HS: SGK, vở ghi, vở soạn.
C- Tổ chức các hoạt động dạy- học.
Hoạt động 1: Khởi động
a- Mục tiêu: Tạo tâm thế kết nối vào bài mới.
b- Nội dung: HS vận dụng hiểu biết của mình để hoàn thành nội dung.
c- Sản phẩm: câu trả lời cá nhân.
d- Tổ chức thực hiện:
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
* Ổn định tổ chức.
* Kiểm tra bài cũ:
Đọc thuộc lòng bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh?
Nêu cảm nhận của em về hai câu thơ sau:
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.
* Khởi động vào bài mới:
- HS nghe bài hát Tình cha.
? Bài hát gợi trong em điều gì?
+ HS báo cáo.
+ HS khác nhận xét bổ sung.
B4: Kết luận, nhận định: 
- Gv dẫn vào bài mới: Lòng thương yêu con cái, ước mong thế hệ sau tiếp nối xứng
đáng, phát huy truyền thống của tổ tiên, của quê hương vốn là một tình cảm cao đẹp của
con người Việt Nam từ xưa đến nay. Bài thơ Nói với con của nhà thơ Y Phương cũng
nằm trong nguồn cảm hứng rộng lớn, phổ biến ấy nhưng tác giả lại có cách nói xúc động
của riêng mình. Điều tạo nên cái riêng, độc đáo ấy là gì? Chúng ta cùng tìm hiểu bài thơ.
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới.
a- Mục tiêu: Nắm sơ lược những nét chính về tác giả, tác phẩm. Cảm nhận được giá trị
về nghệ thuật và nội dung bài thơ.
b- Nội dung: HS vận dụng hiểu biết của mình về bài thơ Nói với con để hoàn thành nội
dung bài học.
c- Sản phẩm: câu trả lời cá nhân.
d- Tổ chức thực hiện:
HĐ của GV và HS
* Nhiệm vụ 1.
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
? Căn cứ nhiệm vụ đã chuyển giao từ tiết
trước và việc chuẩn bị bài ở nhà, các nhóm
hãy trưng bày kết quả thu thập thông tin về
nhà thơ Hữu Thỉnh. Nhóm 2 đại diện trình
bày trước lớp.
92

Dự kiến sản phẩm.
I- Đọc và tìm hiểu chung.
1- Tác giả:
- Sinh năm 1948, tên khai sinh: Hứa Vĩnh
Sước; người dân tộc Tày; quê Trùng
Khánh, Cao Bằng.
- Từng nhập ngũ và phục vụ trong quân
đội, sau đó về công tác tại sở VHTT Cao

B2: Thực hiện nhiệm vụ: 
+ HĐ cá nhân 5';
B3: Báo cáo, thảo luận: 
+ HS báo cáo.
+ HS khác nhận xét bổ sung.
B4: Kết luận, nhận định: 

* Nhiệm vụ 2.
- Gv hướng dẫn đọc:
Giọng tâm tình thiết tha.
GV đọc mẫu.
- 2 HS đọc.
- Thảo luận chú thích: (2), (3)
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
1/ Trong bài thơ có câu : “ Đan lờ cài nan
hoa”. Em hiểu “ lờ” là dụng cụ dùng để làm
gì?
? Theo em hiểu “ ken” có nghĩa là gì ?
? Em hiểu " Người đồng mình" có nghĩa là gì
?
2/ Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh nào
?

Bằng, hiện nay là Chủ tịch Hội Văn học
nghệ thuật Cao Bằng.
- Thơ ông thể hiện tình cảm chân thật,
mạnh mẽ và trong sáng, cách tư duy giàu
hình ảnh của người miền núi.
- Tác phẩm tiêu biểu:
+ Người hoa núi (1982)
+ Tiếng hát tháng Giêng (1986)
+ Đàn then (1996).
2- Bài thơ.
a- Đọc - Tìm hiểu chú thích.

b- Tìm hiểu chung .
* Hoàn cảnh sáng tác : năm 1980 - khi đất
nước đang trong giai đoạn khó khăn,
vấn đề lẽ sống chân chính được nhiều
người đặt ra.
* Thể thơ: tự do.
* Phương thức biểu đạt: Biểu cảm.
* Bố cục: 2 đoạn
Đoạn 1: Từ đầu -> “đẹp nhất trên đời”:
Nói với con về cội nguồn.
Đoạn 2: Còn lại: Nói với con về những
đức tính của người đồng mình và mong
2/ Em thấy bài thơ được làm theo thể thơ muốn của cha.
nào?
? Xác định phương thức biểu đạt của bài
thơ ?
? Bài thơ có mấy đoạn? Nêu nội dung chính
II- Phân tích.
của từng đoạn ?
1- Nói với con về cội nguồn:
B2: Thực hiện nhiệm vụ: 
+ HĐ cá nhân 5';
B3: Báo cáo, thảo luận: 
+ HS báo cáo.
* Khung cảnh gia đình:
+ HS khác nhận xét bổ sung.
" Chân phải bước tới cha
B4: Kết luận, nhận định: 
Chân trái bước tới mẹ.
Một bước chạm tiếng nói
* Nhiệm vụ 3.
93

B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- Chiếu đoạn 1, HS đọc:
1/ Lời đầu tiên nói với con về cội nguồn,
trước hết Y Phương tái hiện một khung cảnh
gia đình, em hãy tìm những câu thơ thể hiện
điều đó ?
? Nét nổi bật về nghệ thuật ở bốn câu thơ này
là gì?
( Gợi ý:
- Chú ý vào cấu trúc các câu thơ?
- Sự lặp lại cấu trúc câu ấy đã tái hiện được
điều gì ?
- Ngoài việc điệp lại cấu trúc câu, em hãy
nhận xét về cách nói ở những câu thơ này?
- Sự khác lạ ấy thể hiện như thế nào qua 2
câu thơ “ Chân phải bước tới cha / Chân trái
bước tới mẹ”?
GV: Lẽ thông thường, dù chân phải hay chân
trái thì bước chân của con người bao giờ
cũng bước về một hướng nhất định. Vậy mà
Y Phương lại viết:
Chân phải bước tới cha
Chân trái bước tới mẹ. Tưởng như là vô lí
nhưng lại thật có lí)
? Sự khác lạ trong cách nói còn được thể hiện
như thế nào qua hai câu thơ:
“Một bước chạm tiếng nói
Hai bước tới tiếng cười"?
GV: Đúng thế! Bước chân con là cụ thể
nhưng lại chạm tới cái vô hình, vô ảnh là
tiếng nói, tiếng cười.
? Với cách nói khác lạ ấy, Y Phương đã
khẳng định điều gì?
? Qua những câu thơ chúng ta vừa tìm hiểu,
em thấy Y Phương đã tái hiện được một
khung cảnh gia đình như thế nào ?
B2: Thực hiện nhiệm vụ: 
+ HĐ cá nhân 5';
B3: Báo cáo, thảo luận: 
+ HS báo cáo.
94

Hai bước tới tiếng cười"
- Điệp cấu trúc câu -> Tái hiện những
bước đi chập chững đầu tiên của con
trong niềm hân hoan của cha, của mẹ.

- Cách nói khác lạ:

-> Khẳng định cha mẹ là đích để con
hướng tới. Bước tới đâu con cũng nhận
được tình yêu thương của cha, của mẹ.
=> Khung cảnh gia đình đầm ấm, tràn
ngập tiếng nói, tiếng cười.

+ HS khác nhận xét bổ sung.
B4: Kết luận, nhận định: 
GV bình: Bốn câu thơ tái hiện những bước
đi chập chững đầu tiên của con trong vòng
tay yêu thương của cha mẹ. Chân phải con có
cha nâng, chân trái con có mẹ đỡ. Đích mà
con bước tới là cha mẹ. Cha cho con niềm
tin, ý chí, nghị lực. Mẹ cho con lòng nhân ái,
yêu thương. Và con yên tâm biết bao khi ở
trong vòng tay che chở ấy. Ngôi nhà như tràn
ngập tiếng nói yêu thương, tiếng cười hạnh
phúc.
Sau những câu thơ tái hiện khung cảnh gia
đình, Y Phương đã nói về quê hương. Quê
hương ấy hiện lên như thế nào? Trước khi
tìm hiểu điều đó cô muốn giới thiệu với các
em một vài hình ảnh về thiên nhiên, cuộc
sống con người vùng núi cao Cao Bằng.
Và bây giờ trở lại với đoạn thơ, chúng ta
cùng tìm hiểu xem Y Phương nói về họ như
thế nào nhé !
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- GV chiếu đoạn thơ:
1/ Y Phương đã viết như thế nào về quê
hương của người đồng mình?
2/ Quê hương mà nhà thơ nhắc đến bao gồm
những gì ?
3/ Y Phương đã viết về con người quê hương
qua những dòng thơ nào?
? Tác giả đã gọi con người quê hương bằng
cụm từ nào?
? Có thể thay “người đồng mình” bằng “
người làng mình” được không? Vì sao?
? Ngoài sắc thái địa phương, cách gọi đó còn
gợi được tình cảm nào?
? Vậy em nhận xét gì về cách gọi “ người
đồng mình”?
4/ Những động từ " đan", " cài" ở câu thơ thứ
hai gợi được điều gì?
- GV bình: Dưới bàn tay khéo léo, tài hoa
95

* Quê hương:
+ Con người quê hương:
" Người đồng mình yêu lắm con ơi
Đan lờ cài nan hoa
Vách nhà ken câu hát"
- Cách gọi “người đồng mình” đậm chất
miền núi -> gợi cảm xúc thân thương trìu
mến.

- Sử dụng các động từ "đan", "cài": miêu
tả cụ thể cuộc sống lao động cần cù, khéo
léo, cốt cách tài hoa của con người quê
hương.

của người đồng mình, những nan trúc, nan
tre, nan nứa đã trở thành những vật dụng
thật đẹp, thật xinh.
5/ Hình ảnh “Vách nhà ken câu hát” ở câu
thứ ba còn gợi được cuộc sống tinh thần của
người dân miền núi ntn?
- GV bình: Vách nhà của người đồng mình
đâu chỉ ken bằng gỗ, bằng tre mà còn được
ken bằng câu hát. Những câu hát ấy được cất
lên từ cuộc sống lao động vui tươi, được cất
lên trong những ngày hội của người đồng
mình. Đó là những câu hát then, hát lượn,
hát sli; những câu hát trao duyên, gọi bạn
của những chàng trai, cô gái... Những câu
hát được ken vào vách gỗ không chỉ gợi được
cuộc sống lạc quan, tươi vui mà còn toát lên
không khí trữ tình, quấn quýt của cuộc sống
con người vùng cao.
? Với cách nói đó, Y Phương đã làm nổi bật
phẩm chất nào của con người quê hương
mình?
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
? Cùng với việc nói về người đồng mình,
người cha còn nói với con về thiên nhiên quê
hương. Thiên nhiên ấy hiện lên qua những
câu thơ nào?
- Hình ảnh “ rừng”, “ hoa”', “ con đường”
trước hết được dùng với nghĩa nào? Tái hiện
được điều gì?
- Ngoài hình ảnh thực, những biện pháp tu
từ nào xuất hiện trong 2 dòng thơ này ?
? Em hiểu thế nào là Rừng cho hoa ?
? Còn hình ảnh Con đường cho những tấm
lòng ?
+ HS báo cáo.
+ HS khác nhận xét bổ sung.
Kết luận, nhận định: 
- GV bình: Rừng chở che và nuôi dưỡng con
như bao đời nay vẫn chở che, nuôi dưỡng
người đồng mình. “Rừng cho hoa” nghĩa là
cho những gì đẹp đẽ của quê hương. “Con
đường” không chỉ cho con đường đi lối bước
96

- Hình ảnh “vách nhà ken câu hát”->
gợi không khí tươi vui, lạc quan, trữ tình
và sự gắn bó của con người quê hương.

-> Con người quê hương cần cù, khéo
léo, cốt cách tài hoa, sáng tạo; có tinh
thần lạc quan và niềm vui sống.
+ Thiên nhiên quê hương:
" Rừng cho hoa
Con đường cho những tấm lòng".
- Sử dụng những hình ảnh thực: " rừng",
"hoa", "con đường” -> Tái hiện vẻ đẹp
của thiên nhiên quê hương.
- Nghệ thuật nhân hóa và ẩn dụ:

Rừng cho hoa: Rừng cho con những gì
đẹp đẽ nhất.
Con đường cho những tấm lòng : con
đường mở lối cho con đến với những tấm
lòng nhân ái, bao dung.

mà còn mở lối “cho những tấm lòng” nhân
ái, bao dung. Trên con đường ấy con sẽ đến
với tương lai rộng mở, con sẽ gặp được
những tấm lòng nhân hậu cao cả, sẽ học
được nhiều điều về lối sống.
? Với những hình ảnh vừa thực vừa giàu ý
nghĩa đó, Y Phương đã cho ta thấy điều gì về
thiên nhiên quê hương mình ?
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
1/ Sau những lời thơ về quê hương, Y
Phương đã nói như thế nào về tình cảm cha
mẹ?
? Nhận xét về việc sử dụng cụm từ “ mãi nhớ
về” trong 2 dòng thơ trên ? Cụm từ này đã
khẳng định được điều gì?

2/ Những câu thơ vừa tìm hiểu, chúng ta thấy
Y Phương đã nói về cội nguồn. Vậy em hiểu
cội nguồn mà nhà thơ nói tới bao gồm những
gì ?
( Cội nguồn mà nhà thơ nói tới là gia đình, là
quê hương, là cha mẹ )
3/ Vận dụng kĩ năng tổng hợp, hãy khái quát
những nét chính về nghệ thuật và nội dung
của đoạn thơ này ?

-> Thiên nhiên quê hương tươi đẹp,
nghĩa tình. Quê hương đã chở che, nuôi
dưỡng con cả về tâm hồn và lối sống.

* Tình cảm cha mẹ:
" Cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới
Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời".
- Sử dụng cụm từ mang ý khẳng định
“mãi nhớ về”
-> Cha mẹ luôn nhớ về ngày hạnh phúc
để giữ gìn, tạo dựng cho con một không
khí gia đình thuận hòa, hạnh phúc, cho
con điều kiện tốt nhất để con lớn lên,
trưởng thành.

* Tóm lại:
+ Với lời thơ giản dị, tự nhiên; cách nói
giàu hình ảnh nhưng cũng rất sáng tạo của
4/ Nói với con về cội nguồn, người cha mong người miền núi, giọng thơ tha thiết, đoạn
muốn con điều gì?
thơ là lời người cha nói với con về cội
B2: Thực hiện nhiệm vụ: 
nguồn sinh dưỡng. Đó là một gia đình
+ HĐ cá nhân 5';
đầm ấm, cha mẹ thuận hòa, hạnh phúc;
B3: Báo cáo, thảo luận: 
một quê hương có thiên nhiên tươi đẹp,
+ HS báo cáo.
nghĩa tình, con người cần cù, lạc quan,
+ HS khác nhận xét bổ sung.
khéo léo.
B4: Kết luận, nhận định: 
+ Người cha muốn con biết tự hào, yêu
quý, trân trọng gia đình, quê hương. Đây
không chỉ là mong muốn của người cha
trong bài thơ mà còn là mong muốn của
rất nhiều người cha khác, trong đó có nhà
thơ.
97

2/ Nói với con về đức tính của người
? Đoạn 2 của bài thơ có thể chia làm mấy đồng mình và mong ước của cha.
phần?
? Hãy xác định giới hạn và nội dung từng a- Phần 1:
phần?
Người đồng mình thương lắm con ơi
- 2 phần:
Cao đo nỗi buồn
+ Phần 1: " Người đồng mình....Không lo Xa nuôi chí lớn
cực nhọc"
Dẫu làm sao thì cha vẫn muốn
+ Phần 2: “ Người đồng mình thô sơ da Sống trên đá không chê đá gập ghềnh
thịt”-> “ Nghe con”.
Sống trong thung không chê thung nghèo
(Mỗi phần đều có lời cha nói với con về đức đói
tính của người đồng mình và lời dặn dò,
Sống như sông như suối
mong ước của người cha).
Lên thác xuống ghềnh
Không lo cực nhọc.
* Nhiệm vụ 1.
* Nói với con về đức tính của người
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
đồng mình:
- Quan sát vào phần 1 của đoạn thơ. Mở đầu
phần một Y Phương viết: Người đồng mình
thương lắm con ơi/ Cao đo nỗi buồn/ Xa nuôi
chí lớn.
1/ Nhận xét cách nói của Y Phương ở những - Cách nói ngắn gọn, khác lạ: Mượn cái
cụ thể để nói cái trừu tượng, lấy chiều cao
câu thơ này? Theo em khác lạ ở chỗ nào?
2/ Em hiểu người đồng mình “buồn” vì điều và độ xa để đo nỗi buồn và ý chí.
+ Người đồng mình buồn vì chưa làm cho
gì ?
? “Chí lớn” của người đồng mình được nói quê hương phát triển giàu mạnh như
những vùng quê khác.
tới ở đây là gì ?
? Em đánh giá như thế nào về người đồng + Người đồng mình có ý muốn và quyết
tâm đạt được những điều tốt đẹp trong
mình qua nỗi buồn và chí lớn đó ?
tương lai.
B2: Thực hiện nhiệm vụ: 
-> Người đồng mình có khát vọng lớn
+ HĐ cá nhân 5';
lao.
B3: Báo cáo, thảo luận: 
+ HS báo cáo.
+ HS khác nhận xét bổ sung.
B4: Kết luận, nhận định: 
- GV bình: Khát vọng của họ rất đáng trân
trọng. Họ luôn muốn vươn tới những điều tốt
đẹp, muốn làm cho quê hương phát triển giàu
mạnh như những vùng quê khác nhưng trong
điều kiện hiện tại họ chưa thể thực hiện được
khát vọng đó nên họ buồn là điều dễ hiểu. Đó
98

không phải là nỗi buồn cơm áo, gạo tiền
thường nhật mà là nỗi buồn lớn lao.
B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- Yêu cầu h/s quan sát tiếp vào những dòng
thơ:
“ Sống trên đá không chê..........nghèo đói”.
? Nhận xét về những hình ảnh “ đá”, “
thung” ?
- Trước hết những từ ngữ này phản ánh được
điều gì ?
- Đằng sau lớp nghĩa thực đó, những hình
ảnh này còn là ẩn dụ cho điều gì ?
+ HS báo cáo.
+ HS khác nhận xét bổ sung.
B4: Kết luận, nhận định: 
- GV bình: Và đó là một thực tế không thể
phủ nhận. Bởi đặc điểm vùng miền nên người
đồng mình phải sống trên những triền đá
cheo leo hay sống trong những thung lũng
luôn tiềm ẩn những mối đe dọa. Vì thế, người
đồng mình rất khó tìm thấy những điều kiện
thuận lợi cho cuộc mưu sinh.
Nhưng trong điều kiện ấy người đồng
mình vẫn sống như thế nào. Để trả lời cho
câu hỏi đó, các em hãy chú ý vào cụm từ
“không chê”.
? Đây là cách nói như thế nào ? Với cách nói
đó nhà thơ đã khẳng định điều gì?
? Với những hình ảnh thơ đa nghĩa và cách
nói phủ định ấy, Y Phương đã làm nổi bật
phẩm chất nào của người đồng mình ?
Yêu cầu HS quan sát vào 3 dòng thơ cuối:
? Những thủ pháp nghệ thuật nào được sử
dụng trong 3 dòng thơ cuối ?
- Chú ý vào các từ “thác”, “ghềnh” ? Hình
ảnh này biểu trưng cho điều gì ?
- Em còn nhận thấy biện pháp tu từ nào
nữa ?
Tác dụng của biện pháp so sánh này ?
+ HS báo cáo.
+ HS khác nhận xét bổ sung.
99

- Những hình ảnh đa nghĩa: “đá”, “
thung”:
+ Phản ánh đặc điểm vùng miền nơi
người đồng mình sinh sống.
+ Ẩn dụ cho những điều kiện sống còn
nhiều khó khăn, vất vả.

- Cách nói phủ định để khẳng định:
“ không chê”( không chê đá gập ghềnh,
không chê thung nghèo đói): khẳng định
thái độ sống gắn bó thủy chung.
-> Người đồng mình sống vất vả nhưng
bền bỉ gắn bó với quê hương cho dẫu quê
hương còn nhiều đói nghèo cực nhọc.

- Hình ảnh ẩn dụ “ thác”, “ ghềnh” :
biểu trưng cho những gian nan, thử thách.
- Hình ảnh so sánh “ Sống như sông như
suối / lên thác xuống ghềnh / Không lo
cực nhọc”: Cụ thể hóa cách sống mạnh
mẽ, khoáng đạt.

B4: Kết luận, nhận định: 
- GV bình: Nếu như sông, suối trong dòng
chảy tự nhiên bao giờ cũng gặp nhiều ghềnh
thác và phải có một sức chảy dẻo dai, mãnh
liệt mới có thể hòa được vào biển lớn thì
người đồng mình cũng vậy, mạnh mẽ và
khoáng đạt, người đồng mình đã vượt qua
b...