Trường THCS Tân Bình

MỤC LỤC

CHUYÊN ĐỀ:...........................................................................................................1
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:........................................................................................2
1. Lí do..................................................................................................................2
2. Thực trạng.........................................................................................................2
a. Thuận lợi.......................................................................................................2
b. Khó khăn.......................................................................................................2
c. Tình hình thực tế.........................................................................................3
II. GIẢI PHÁP THỰC HIỆN....................................................................................3
1. Giải pháp thực hiện:.........................................................................................3
a. Đối với giáo viên..........................................................................................3
b. Đối với học sinh...........................................................................................4
2. Kinh nghiệm việc rèn luyện kỹ năng sử dụng câu lệnh điều kiện if ... then
vào giảng dạy một tiết thực hành tin học 8 và các bước tiến hành rèn luyện:
...............................................................................................................................4
a. Câu lệnh điều kiện dạng thiếu:..................................................................4
b. Câu lệnh điều kiện dạng đủ:......................................................................5
c. Một số bài tập để rèn luyện sử dụng lệnh điều kiện if … then:.............5
3. Thành công – Hạn chế của chuyên đề.........................................................6
a. Thành công....................................................................................................6
b. Hạn chế.........................................................................................................7
Một số học sinh yếu kém mất kiến thức căn bản ở môn Toán, thêm vào
đó có một số thuật toán các em chưa được học trong chương trình, nên
giáo viên phải kiên trì, nhẫn nại, thậm chí mất nhiều thời gian trong việc
hướng dẫn các thuật toán cho học sinh...........................................................7
c. Tính mới trong chuyên đề...........................................................................7
III. KẾT QUẢ THU ĐƯỢC......................................................................................7
IV. PHẠM VI ÁP DỤNG VÀ KHẢ NĂNG NHÂN RỘNG....................................7
V. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ....................................................................................7
1. Kết luận:...........................................................................................................7
2. Đề xuất:............................................................................................................8

CHUYÊN ĐỀ:
RÈN LUYỆN KỸ NĂNG “SỬ DỤNG CÂU LỆNH ĐIỀU KIỆN”
TRONG THỰC HÀNH MÔN TIN HỌC 8.

Người thực hiện chuyên đề: Lý Vân Trường

1

Trường THCS Tân Bình

I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
1. Lí do.
Ứng dụng công nghệ tin học nói chung và việc dạy học Tin học nói riêng
vào hoạt động giảng dạy, học tập đang được sự quan tâm đặc biệt của ngành giáo
dục. Thực tế đã chứng minh, công nghệ thông tin đã đem lại hiệu quả rất lớn trong
quá trình dạy học. Giáo viên tiếp cận và sử dụng công nghệ thông tin làm cho giờ
dạy trở nên thú vị và hấp dẫn, học sinh hứng thú và tích cực hơn trong học tập. Đặc
biệt, trong việc “Rèn luyện kỹ năng sử dụng lệnh điều kiện” sao cho phù hợp với
Tiết thực hành trong Phần 1: Lập trình đơn giản – Môn Tin học 8.
Việc Rèn luyện kỹ năng sử dụng lệnh điều kiện trong hoạt động dạy học Tin
học 8 cũng là một yêu cầu trong đổi mới phương pháp dạy học, nhằm tích cực hoá
các hoạt động của học sinh với sự trợ giúp của các phương tiện dạy học hiện đại.
Hiện nay trong hệ thống nhà trường công nghệ thông tin đã được áp dụng
vào hầu hết các bộ môn như: Toán, lí, hoá, địa, sử, ... với việc lập trình đơn giản
cho tiết dạy soạn bằng vi tính. Riêng đối với bộ môn Tin học 8, với đặc thù của bộ
môn, việc lập trình đơn giản trong tiết thực hành thì việc Rèn luyện kỹ năng sử
dụng lệnh điều kiện là rất cần thiết. Vì vậy để khắc phục tình trạng trên, một số
giáo viên mới dạy Tin học và học sinh còn lúng túng trong quá trình dạy học minh
họa nên hiệu quả chưa được cao.
2. Thực trạng.
a. Thuận lợi
Qua thực tế giảng dạy môn Tin học 8, chúng tôi không khỏi băn khoăn, suy
nghĩ: “Rèn luyện kỹ năng sử dụng lệnh điều kiện”, vừa đáp ứng được yêu cầu của
môn học, vừa phù hợp với học sinh của mình và mở rộng thêm để các em có hứng
thú khi học môn này, yêu tin học và tìm thấy niềm say mê tìm tòi đối với bộ môn.
Nhờ sự quan tâm giúp đỡ của Phòng Giáo dục và Đào Tạo Bình Tân cũng
như của nhà trường, chúng tôi đã được tham dự lớp bồi dưỡng tin học do Phòng
Giáo dục - Đào Tạo Bình Tân tổ chức các năm qua. Từ những điều đã tiếp thu
được, tôi nhận thấy cần mạnh dạn ứng dụng công nghệ tin học vào mở rộng việc
Sử dụng lệnh điều kiện If ... then nói riêng và việc dạy bộ môn Tin học nói chung;
với sự hỗ trợ của với các phương tiện hiện đại như máy vi tính,... để làm cho giờ
dạy học sinh động, hấp dẫn hơn. Cách làm đó còn có tác dụng thực sự cho việc
nâng cao chất lượng dạy học Tin học ở nhà trường THCS.
b. Khó khăn.
Đa số học sinh còn chưa nắm rõ về ngộn ngữ lập trình Pascal nên ý thức tìm
tòi và nghiên cứu của các em còn hạn chế. Có không ít học sinh chưa cố gắng
trong học tập, không chịu khó nghiên cứu về lập trình, nên ảnh hưởng không nhỏ
đến việc học.
Người thực hiện chuyên đề: Lý Vân Trường

2

Trường THCS Tân Bình

c. Tình hình thực tế.
Trong các tiết dạy Tin học chúng tôi, đồng nghiệp và học sinh cũng hay bị
vấp phải việc Sử dụng lệnh điều kiện If ... then sao cho phù hợp. Đây cũng là cơ sở
để học sinh phát huy tính độc lập, tự giác, tích cực trong học tập.
Việc sử dụng phương tiện hiện đại một cách hợp lý, khoa học sẽ rút ngắn
khoảng cách giữa lý thuyết với thực hành và làm cho quá trình nhận thức của học
sinh được cụ thể hơn. Các em lĩnh hội tri thức một cách đầy đủ chính xác hơn đồng
thời củng cố, mở rộng, khắc sâu và nâng cao kiến thức cơ bản cho các em.
Kết quả kiểm tra cuối học kỳ I như sau:
* Kết quả kiểm tra cuối học kỳ I như sau:
Lớp
8.1
8.2
8.3
8.4

Sĩ số
36
37
36
38

Giỏi
8
5
7
9

%
Khá
%
22.22 12 33.33
13.51 10 27.02
19.44 12 33.33
23.68 11 28.94

TB
16
22
17
18

%
44.44
59.45
47.22
47.36

Yếu
0
0
0
0

%
0
0
0
0

Kém
0
0
0
0

%
0
0
0
0

II. GIẢI PHÁP THỰC HIỆN.
1. Giải pháp thực hiện:
a. Đối với giáo viên.
Nghiên cứu tài liệu kỹ năng lập trình trong việc chuyên môn, tiến hành tham
gia dự giờ các đồng nghiệp và trao đổi kinh nghiêm giảng dạy với đồng nghiệp
trong trường hay các đơn vị bạn, đồng thởi rút kinh nghiệm cho bản thân qua các
tiết dạy lí thuyết và thực hành trong phòng máy.
Tham khảo các giáo trình, sách bào và tìm hiểu thêm về ngôn ngữ lập trình
pascal qua mạng internet, các tài liệu và tích lũy kinh nghiệm giảng dạy. Giới thiệu
tạo hứng thú cho học sinh bằng việc đưa nhiều hình ảnh liên quan đến bài học, bài
tập để tiến hành tiết dạy các em dễ dàng khắc sâu các kiến thức bài học đồng thời
áp dụng cho bài tập có liên quan.
Đồng thời chia nhỏ nội dung bài tập thực hành gồm nhiều yêu cầu khác
nhau, giáo viên có thể chia nhỏ ra thành nhiều yêu cầu từ dễ đến khó, cho học sinh
thực hành theo yêu cầu đã nêu.
Thường xuyên kiểm tra kiến thức của học sinh, kịp thời nắm rõ các đối
tượng học sinh yếu kém, hỗ trợ kịp thời kiến thức trọng tâm có thể thức đẩy sự cố
gắng hoàn thành nhiệm vụ của học sinh góp phần giảm tỉ lệ học sinh yếu kém; kịp
thời phát hiện bồi dưỡng học sinh khá giỏi.
Lồng ghép lí thuyết với thực hành, đồng thời đưa ra nhiều dạng bài tập khác
nhau ở 2 dạng câu lệnh điểu kiện ở dạng thiếu và dạng đủ.
Người thực hiện chuyên đề: Lý Vân Trường

3

Trường THCS Tân Bình

Ngoài ra, trong tiết học để khích lệ động viên tinh thần các em giáo viên nên
biểu dương những học sinh có thành tích tốt bằng nhiều biện pháp, có thể cho điểm
khuyến khích, động viên khen thưởng trước lớp và điều quan trọng hơn nữa là học
sinh có tư duy tốt.
Bên cạnh đó để học sinh hiểu được, giáo viên cần chú ý đến khía cạnh thông
hiểu của học sinh, nên cho các em làm quen với những bài tập đơn giản nhất liên
quan đến câu lệnh điểu kiện điều kiện dạng thiếu và dạng đủ, không quá vội vàng
để học sinh tiếp cận với bài tập quá khó. Nếu các em chưa thông hiểu, chưa giải
quyết được vấn đề về bài tập, bản thân giáo viên nên giải thích hướng dẫn các em
mô tả, phân tích cụ thể từ đó rõ hơn về bài học.
b. Đối với học sinh.
Rèn luyện kỹ năng đọc hiểu được bài toán, các bước giải quyết vấn đề, các
bước giải quyết vấn đề, các bước mô tả thuật toán và giải quyết các bài toán trên
máy tính một cách logic và khoa học.
Rèn luyện kỹ năng lập trình đồng thời phát huy khả năng lập trình đặt biệt
trong giờ học thực hành đề xuất những khó khăn gặp phải khi lập trình.
Trước tiên các em phải nắm rõ cú pháp câu lệnh điều kiện ở dạng thiếu và
dạng đủ, tên biến phù hợp trong chương trình và đảm bảo đúng nguyên tắc.
2. Kinh nghiệm việc rèn luyện kỹ năng sử dụng câu lệnh điều kiện if ...
then vào giảng dạy một tiết thực hành tin học 8 và các bước tiến hành rèn
luyện:
Ta đã biết rằng, khi thực hiện một chương trình, máy tính sẽ thực hiện tuần
tự các câu lệnh, từ câu lệnh đầu tiên đến câu lệnh cuối cùng. Trong nhiều trường
hợp, chúng ta muốn máy tính thực hiện một câu lệnh nào đó, nếu một điều kiện cụ
thể được thoả mãn; ngược lại, nếu điều kiện không được thoả mãn thì bỏ qua câu
lệnh hoặc thực hiện một câu lệnh khác.
Trong các ngôn ngữ lập trình, các cấu trúc rẽ nhánh được thể hiện bằng câu
lệnh điều kiện. Trong Pascal, lệnh điều kiện được viết dưới hai dạng cụ thể, đó là:
a. Câu lệnh điều kiện dạng thiếu:
Cú pháp: If <điều kiện> then ;
Ví dụ 1: Giả sử cần in số a ra màn hình nếu a > b.
+ Nếu a > b thì in ra màn hình giá trị của a. Thế hiện bằng lệnh điều kiện dạng
thiếu trong Pascal là: If a > b then write(a);
Ví dụ 2: Chương trình đọc số không lớn hơn 10, kiểm tra tính hợp lệ và không hợp
lệ. Khi đó các hoạt động của chương trình có thể biểu diễn bằng thuật toán sau:
+ Bước 1: Nhập số a;
+ Bước 2: Nếu a > 10 thì thông báo lỗi;
Các lệnh điều kiện dạng thiếu của Pascal sẽ thể hiện thuật toán trên như sau:
Readln(a);
Người thực hiện chuyên đề: Lý Vân Trường

4

Trường THCS Tân Bình

If a > 10 then write('So da nhap khong hop le.');
Ví dụ 3: Tìm giá trị lớn nhất Max của hai số nguyên a và b.
Thuật toán:
- Giả sử ta gán Max:=a;
- If b>a then max:=b;
Áp dụng cú pháp dạng thiếu sau:
Max:=a;
If b>a then Max:=b;
b. Câu lệnh điều kiện dạng đủ:
Cú Pháp:
If <điều kiện> then
else ;
Ví dụ 4: Viết chương trình tính kết quả của a chia cho b, với a và b là hai số bất kì.
Phép tính chỉ được thực hiện khi b ≠ 0. Chương trình cần kiểm tra giá trị của b, nếu
b ≠ 0 thì thực hiện phép chia; nếu b = 0 sẽ thông báo lỗi.
+ Nếu b ≠ 0 thì tính kết quả
Ngược lại thì thông báo lỗi
+ Dưới đây là câu lệnh Pascal thể hiện cấu trúc rẽ nhánh dạng đủ nói trên là:
If b <> 0 then x:= a/b
else write('Mau so bang 0, khong chia duoc');
Ví dụ 5: Tìm giá trị lớn nhất Max của hai số nguyên a và b.
Thuật toán:
- Giả sử ta gán Max:=a;
- If b>a then max:=b;
Áp dụng cú pháp dạng đủ sau:
If a>b then Max:=a
else Max:=b;
c. Một số bài tập để rèn luyện sử dụng lệnh điều kiện if … then:
Bài 1: Viết chương trình tìm giá trị lớn nhất Max của hai số nguyên a và b.
Thuật toán:
Cách 1: Áp dụng cú pháp 1 dạng thiếu
- Giả sử ta gán Max:=a;
- If b>a then max:=b;
Giải:
Program Max_1;
Var a, b, Max: Integer;
Begin
Writeln('nhap vao a va b='); Readln(a,b);
Max:=a;
If b>a Then Max:=b;
Write(' Gia tri lon nhat Max la:', Max);
Người thực hiện chuyên đề: Lý Vân Trường

5

Trường THCS Tân Bình

Readln;

End.
Cách 2: Áp dụng cú pháp 2 dạng đủ
If a>b Then Max:=a Else Max:=b;
Giải:
Program Max_2;
Var a, b, Max: Integer;
Begin
Writeln('nhap vao a va b='); Readln(a,b);
If a>b Then Max:=a
Else Max:=b;
Write(' Gia tri lon nhat Max la:', Max);
Readln;
End.
Bài 2: Nhập số nguyên dương x, in ra kết quả cho biết số đó có chia hết cho 3 hay
7 không.
Thuật toán:
- Để kiểm tra 1 số có chia hết cho 3 hay không ta dùng hàm Mod, nếu x mod 3
=0, nghĩa là x chia hết cho 3, ngược lại x không chia hết cho 3
- Hàm mod là hàm chia lấy phần dư của 2 số nguyên.
Giải:
Program songuyenduong;
Var x: Integer;
Begin
Write('Nhap so nguyen x='); readln(x);
If (x mod 3) = 0 then write(x',chia het cho 3')
Else write(x',khong chia het cho 3');
If (x mod 7) = 0 then write(x',chia het cho 7')
Else write(x',khong chia het cho 7');
Readln;
End.
3. Thành công – Hạn chế của chuyên đề.
a. Thành công.
Mỗi ngôn ngữ lập trình đều có các câu lệnh để thực hiện các cấu trúc rẽ
nhánh dạng thiếu và đủ. Cấu trúc rẽ nhánh giúp cho việc lập trình đơn giản hơn.
Với cách chuẩn bị như vậy, chúng tôi thấy giờ dạy luôn đạt hiệu quả cao,
còn giáo viên chủ động lựa chọn nội dung thích hợp để đổi mới phương pháp dạy
học.

Người thực hiện chuyên đề: Lý Vân Trường

6

Trường THCS Tân Bình

b. Hạn chế.
Một số học sinh yếu kém mất kiến thức căn bản ở môn Toán, thêm vào đó
có một số thuật toán các em chưa được học trong chương trình, nên giáo viên phải
kiên trì, nhẫn nại, thậm chí mất nhiều thời gian trong việc hướng dẫn các thuật toán
cho học sinh.
c. Tính mới trong chuyên đề.
Chuyên đề này là sự tổng hợp và đút kết kinh nghiệm của tôi trong trong quá
trình giảng dạy. Nhầm giúp các em tiếp cận nhanh nhất kiến thức, đem lại hiệu quả
khá cao trong quá trình giảng dạy môn tin học 8 THCS.
III. KẾT QUẢ THU ĐƯỢC.
* Khảo sát sau khi thực hiện chuyên đề như sau:
Lớp
8.1
8.2
8.3
8.4

Sĩ số
36
37
36
38

Giỏi
10
9
12
10

%
Khá
%
27.77 16 44.44
24.32 20 54.05
33.33 15 41.66
26.31 20 52.63

TB
10
8
9
8

%
27.77
21.62
25.00
21.05

Yếu
0
0
0
0

%
0
0
0
0

Kém
0
0
0
0

%
0
0
0
0

IV. PHẠM VI ÁP DỤNG VÀ KHẢ NĂNG NHÂN RỘNG.
Chuyên đề này sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích trong giảng dạy tin học 8. Có
thể áp dụng các giải phăp này để giảng dạy lập trình pascal cho học sinh trong cấp
THCS.
Trong thời gian tới tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu chuyên đề này để mở rộng
nhiều hơn, bổ sung thêm một số bài tập giúp học sinh hứng thú nhiều hơn với việc
lập trình trên máy tính với ngôn ngữ lập trình pascal.
Nó giúp phát triển rèn luyện tư duy, mang tính mở, khuyến khích học sinh
tìm tòi, hiện thực hóa những kiến thức đã học vào thực tiển nhầm nâng cao hiệu
quả giảng dạy môn Tin học.
V. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
1. Kết luận:
Trên đây là tóm lược nội dung cú pháp, cách thực hiện các câu lệnh điểu
kiện và phân tích trên ngôn ngữ lập trình Pascal, một số ví dụ của các bài toán điển
hình cho từng dạng cụ thể mà bản thân đã đúc kết được trong quá trình giảng dạy
môn tin học ở trường. Qua đó giúp học sinh và đồng nghiệp có thể làm tài liệu
tham khảo trong quá trình học tập và giảng dạy của mình có hiệu quả. Học sinh sẽ
cảm thấy rất hứng thú và say mê học Tin học 8 khi bản thân phát hiện ra các bài
toán ở dạng thực hiện trong các câu lệnh điểu kiện.

Người thực hiện chuyên đề: Lý Vân Trường

7

Trường THCS Tân Bình

2. Đề xuất:
Về phía lãnh đạo Nhà trường: Nên xếp học sinh có trình độ về năng lực học
tập trong một lớp để dễ nghiên cứu chuyên đề và dễ dạy hơn.
Về phía giáo viên: Trong phạm vi là một sáng kiến kinh nghiệm có thể việc
phân tích về nội dung câu lệnh và ví dụ về các dạng lệnh có thể chưa thật chi tiết
và phong phú rất mong nhận được sự góp ý chân thành từ quý đồng nghiệp, học
sinh để đề tài được hoàn thiện hơn, ... (nếu có điều kiện).
Xác nhận của Lãnh đạo đơn vị

Tân Bình, ngày 3 tháng 04 năm 2023
Người viết

Lý Vân Trường

Người thực hiện chuyên đề: Lý Vân Trường

8