BÀI 36.
ĐẶC ĐIỂM ĐẤT VIỆT NAM
Câu 1. Trình bày đặc điểm chung của đất Việt Nam
Gợi ý làm bài
a) Đất ở nước ta rất đa dạng, thể hiện rõ tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm của thiên nhiên Việt Nam.
Sự đa dạng của đất là do nhiều nhân tố tạo nên như: đá mẹ, địa hình, khí hậu, nguồn nước, sinh vật
và sự tác động của con người.
b) Nước ta có ba nhóm đất chính
- Nhóm đất feralit hình thành trực tiếp tại các miền đồi núi thấp, chiếm 65% diện tích đất tự nhiên.
Đặc tính của đất là chua, nghèo mùn, nhiều sét. Đất có màu đỏ, vàng do có nhiều hợp chất sắt, nhâm. Các
hợp chất này thường tích tụ thành kết von hoặc thành đá ong nằm cách mặt đất khá sâu (0,5 – 1m). Khi đá
ong bị mất lớp che phủ và lộ ra ngoài trời sẽ khô cứng lại. Đất xấu đi nhanh chóng và không thể trồng trọt
được.
Đất feralit hình thành trên đá badan và đá vôi có màu đỏ thẫm hoặc đỏ vàng có độ phì rất cao, thích
hợp với nhiều loại cây công nghiệp.
- Nhóm đất mùn núi cao:
+ Khi lên núi cao, nhiệt độ giảm dần, đất feralit chuyển dần sang các loại đất mùn feralit và đất mún
núi cao, hình thành dưới thảm rừng á nhiệt đới hoặc ôn đới vùng núi cao.
+ chiếm khoảng 11% diện tích đất tự nhiên, chủ yếu là rừng đầu nguồn cần được bảo vệ.
- Nhóm đất phù sa song và biển chiếm 24% diện tích đất tự nhiên:
+ Tập trung tại các đồng bằng lớn, nhỏ từ bắc vào nam. Rộng lớn và phì nhiêu nhất là đồng bằng
sông Cửu Long và đồng bằng sông Hồng.
+ Độ phì của đất phù sa phụ thuộc vào đặc tính phù sa của các song và chế độ canh tác của con
người. Đất phù sa nhìn chung rất phì nhiêu, dễ canh tác và làm thủy lợi. Đất tơi xốp, ít chua, giàu mùn,…
thích hợp với nhiều loại cây trồng (lúa, hoa màu, cây ăn quả,…)
+ Nhóm đất này chia thành nhiều loại và phân bố ở nhiều nơi: đất trong đê, đất ngoài đê (hay đất
bãi đồi) khu vực sông Hồng; đất phù sa cổ miền Đông Nam Bộ; đất phù sa ngọt dọc sông Tiền, sông Hậu;
đất chua, mặn, phèn ở các vùng trũng Tây Nam Bộ,…
Câu 2. Trình bày vấn đề sử dụng và cải tạo đất ở Việt Nam
Gợi ý làm bài
- Đất đai là tài nguyên quý giá. Ngày nay, nhiều vùng đất nông nghiệp đã được cải tạo và sử dụng
có hiệu quả.
- Tuy nhiên, việc sử dụng đất ở nước ta vẫn còn nhiều điều chưa hợp lí. Tài nguyên đất bị giảm sút,
có tới 50% diện tích đất tự nhiên có vấn đề cần phải cải tạo. Riêng đất trống, đồi trọc bị xói mòn mạnh đã
tới trên mười triệu hecta.

- Cần phải sử dụng đất hợp lí, chống xói mòn, rửa trôi, bạc màu đất ở miền đồi núi và cải tạo các
loại đất chua, mặn, phèn ở miền đồng bằng ven biển.
Câu 3. Em hãy so sánh ba nhóm đất chính ở nước ta về đặc tính, sự phân bố và giá trị sử dụng.
Gợi ý làm bài
Nhóm đất

Đặc tính

feralit

chua,

Đất

(chiếm Đất

Phân bố

Gia trị sử dụng

nghèo Các miền đồi núi thấp (đất feralit Trồng

cây

công

65% diện tích đất tự mùn, nhiều sét. Có trên đá badan ở Tây Nguyên, nghiệp, cây ăn quả,…
nhiên)

màu đỏ, vàng do có Đông Nam Bộ; đất feralit trên đá
nhiều hợp chất sắt, vôi ở Đông Bắc, Tây Bắc, Bắc
nhôm.

Đất

mùn

núi

Trung Bộ,…).

cao Xốp, nhiều mùn, có Dưới thảm rừng á nhiệt đới hoặc Phát triển lâm nghiệp,

(chiếm 11% diện tích màu đen hoặc nâu.

ôn đới vùng núi cao.

đất tự nhiên)

trồng rừng phòng hộ
đầu nguồn.

Đất bồi tự phù sa Nhìn

chung

phì Ở các vùng đồng bằng và ven Được sử dụng trong

song và biển (chiếm nhiêu, tơi xốp, ít biển (đất trong đê, đất ngoài đê nông nghiệp để trồng
24% diện tích đất tự chua, giàu mùn, giữ khu vực sông Hồng; đất phù sa lúa, hoa màu, cây
nhiên)

nước tốt,…

cổ miền Đông Nam Bộ; đất phù công

nghiệp

hàng

sa ngọt dọc sông Tiền, sông năm, cây ăn quả,…
Hậu; đất chua, mặn, phèn ở các
vùng trũng Tây Nam Bộ,…)
Câu 4. Nêu tình trạng suy thoái tài nguyên đất và các biện pháp bảo vệ đất ở vùng đồi núi và vùng
đồng bằng nước ta.
Gợi ý làm bài
a) Suy thoái tài nguyên đất
- Trong 5,35 triệu ha đất chưa sử dụng thì ở đồng bằng có khoảng 350 nghìn ha, còn lại 5 triệu ha là
đất đồi núi bị thoái hóa nặng (năm 2015).
- diện tích đất đai bị thoái hóa vẫn còn rất lớn. hiện có khoảng 9,3 triệu ha đất bị đe dọa thoái hóa
(chiến 28% diện tích đất đai).
b) Các biện pháp bảo vệ tài nguyên đất
- Đối với vùng đồi núi:
+ Áp dụng tổng thể các biện pháp thủy lợi, canh tác như: làm ruộng bậc thang, đào hố vẩy cá, trồng
cây theo băng.
+ Cải tạo đất hoang, đồi núi trọc bằng các biện pháp nông- lâm kết hợp.
+ Bảo vệ rừng và đất rừng, tổ chức định canh, định cư.
- Đối với vùng đồng bằng:

+ Cần phải có biện pháp quản lí chặt chẽ và có kế hoạch mở rộng diện tích đất nông nghiệp.
+ Thâm canh, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, cần canh tác hợp lí, chống bạc màu, glây, nhiễm mặn,
nhiễm phèn.
+ Bón phân cải tạo đất thích hợp; chống ô nhiễm do chất độc hóa học, thuốc trừ sâu, nước thải công
nghiệp chứa chất độc hại, chất bẩn chứa nhiều vi khuẩn gây bệnh hại cây trồng.
Câu 5. Cho bảng số liệu sau:
Cơ cấu các nhóm đất chính của nước ta
(Đơn vị; %)
Nhóm đất

Tỉ lệ

Đất feralit đồi núi thấp

65

Đất mùn núi cao

11

Đất phù sa

24
(Nguồn: SGK Địa lý 8, NXB Giáo dục, 2014)

a) Vẽ biểu đồ thích hợp thể hiện cơ cấu các nhóm đất chính của nước ta.
b) Qua biểu đồ, rút ra nhận xét cần thiết và giải thích.
Gợi ý làm bài
a) Vẽ biểu đồ
Biểu đồ thể hiện cơ cấu các nhóm đất chính của nước ta

b) Nhận xét và giải thích
- Do nước ta có diện tích đồi núi lớn (chiếm ¾ diện tích), lại có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tạo
điều kiện cho quá trình feralit diễn ra mạnh trên vùng đồi núi thấp nên nhóm đất feralit đồi núi thấp chiếm
tỉ trọng cao nhất (65%).
- Đồi núi nước ta chủ yếu đồi núi thấp, núi cao chiếm tỉ lệ nhỏ nên đất mùn núi cáo chiếm tỉ trọng
thấp nhất trong cơ cấu (11%).

- Đất phù sa chiếm tỉ trọng thứ 2 trong cơ cấu (24%) do nước ta có các đồng bằng châu thổ và đồng
bằng ven biển rộng lớn.