Ngày soạn: 31/11/2021
Ngày giảng: 6/12/2021
Chủ đề 13: ỨNG DỤNG CỦA DI TRUYỀN HỌC
Tiết 39,40,41 - Bài 60. LAI GIỐNG VẬT NUÔI, CÂY TRỒNG
I. Mục tiêu:
1. Kiến thức
- Nêu được biểu hiện của hiện tượng thoái hóa do tự thụ phấn ở cây giao
phấn và do giao phối gần ở động vật
- Phân tích được nguyên nhân của hiện tượng thoái hóa giống.
- Nêu được biểu hiện và phân tích được nguyên nhân của hiện tượng ưu
thế lai
- Trình bày được một số phương pháp tạo ưu thế lai và ứng dụng trong
thực tiễn cuộc sống.
2. Năng lực
- Năng lực tự học: HS tự đọc thông tin, quan sát hình vẽ trả lời câu hỏi,
điền vào chỗ trống,…
- Năng lực giải quyết vấn đề: HS giải quyết một số vấn đề như hiện
tượng thoái hóa ở cây giao phấn tự thụ phấn bắt buộc, giao phối gần ở
động vật và ưu thế lai.
- Năng lực hợp tác: HS thảo luận để cùng giải quyết vấn đề
3. Phẩm chất
- Tự tin, Trung thực, Đam mê, yêu thích môn học.
II. Đồ dùng, học liệu
- GV: sách HDH KHTN 9, máy chiếu, máy tính
- HS: Nghiên cứu trước bài ở nhà, sách HDH KHTN 9.
III. Tổ chức hoạt động học
A. Đặt vấn đề
GV: Giao nhiệm vụ:
- Hoạt động nhóm: Quan sát hình 60.1 sách HDH , thảo luận cặp đôi
trả lời câu hỏi dưới hình.
HS: Hoạt động nhóm thực hiện theo yêu cầu của GV

GV: Quan sát hoạt động học tập của học sinh, giúp đỡ hướng dẫn nhóm
HS còn gặp khó khăn
GV: Gọi 1 nhóm HS báo cáo kết quả, chia sẻ ý kiến với các nhóm khác.
GV: Nhận xét và hướng học sinh vào nội dung bài học
B. Hoạt động hình thành kiến thức
Hoạt động 1. Hiện tượng thoái hóa
Hoạt động của GV và HS

GV: Giao nhiệm vụ

Nội dung

I. Hiện tượng thoái hóa

- Hoạt động cặp đôi: Đọc thông 1. Hiện tượng thoái hóa do tự
tin mục 1 trong sách HDH, trả thụ phấn ở cây giao phấn
lời câu hỏi:
KL: Là các cá thể của thế hệ kế
+ Vì sao có hiện tượng thoái hóa tiếp có sức sống dần biểu hiện các
giống ở thực vật do tự thụ phấn bắt dấu hiệu như phát triển chậm,
buộc ở cây giao phấn
chiều cao cây và năng suất giảm
dần, nhiều cây bị chết, bộc lộ đặc
+ Làm bài tập điền từ
điểm có hại.
HS: Hoạt động cặp đôi thực hiện
theo yêu cầu của GV
GV: Quan sát hoạt động học tập
của học sinh, giúp đỡ hướng dẫn
nhóm HS còn gặp khó khăn
GV: Gọi 1 nhóm HS báo cáo kết
quả, chia sẻ ý kiến với các nhóm
khác.
* Yêu cầu sản phẩm: Bố và mẹ
trên một bông hoa nên kiểu gen
của bố và mẹ giống nhau, do đó số
kiểu tổ hợp giao tử tạo ra ở đời con
ít, số cặp gen đồng hợp tử trong
các cơ thể con nhiều và số cặp gen
dị hợp ít. Trong khi ở các cây giao
phấn, cá thể con có tổ hợp các giao
tử của cây bố và mẹ khác nhau, do
đó có nhiều biến dị tổ hợp được tạo
ra, số kiểu gen đồng hợp ít và số
kiểu gen dị hợp nhiều hơn. Do vậy,
quá trình tự thụ phấn bắt buộc qua

nhiều thế hệ dẫn đến hiện tượng
thoái hóa giống do kiểu gen đồng
hợp tăng lên, kiểu gen dị hợp giảm
xuống, xuất hiện nhiều tính trạng
kém.
GV: Nhận xét, hoàn chỉnh kiến
thức và hướng dẫn học sinh hoàn
thiện nội dung vào vở cá nhân
HS: Ghi nội dung vào vở cá nhân
* Bài tập điền từ
1-kém 2dần
chậm

3giảm
dần

4- bị
chết

5- có 6- lùn
hại

7- dị 8- rất
dạng
ít

GV: Giao nhiệm vụ

2. Hiện tượng thoái hóa do giao
phối gần ở động vật

- Hoạt động cá nhân: Đọc thông tin - Giao phối gần (giao phối cận
mục 2. quan sát hình 60.3, 4 trong huyết) là sự giao phối giữa các
sách HDH, trả lời các câu hỏi:
con cái sinh ra từ 1 cặp bố mẹ
+ Ở động vật có hiện tượng thoái hoặc giữa bố mẹ với con cái của
chúng.
hóa giống không? Tại sao
- Giao phối gần gây ra hiện tượng
+Giải thích hình 60.4.
thoái hoá ở thế hệ con cháu: sinh
HS: Hoạt động cá nhân thực hiện
trưởng và phát triển yếu, khả
theo yêu cầu của GV
năng sinh sản giảm, quái thai,dị
GV: Quan sát hoạt động học tập tật bẩm sinh, chết non.
của học sinh, giúp đỡ hướng dẫn
* Nguyên nhân của hiện tượng
nhóm HS còn gặp khó khăn
thoái hóa: do trải qua nhiều thế
GV: Gọi 1 – 2 HS báo cáo kết hệ tự thụ phấn hoặc giao phối gần
quả, chia sẻ ý kiến với các nhóm kiểu gen đồng hợp tăng lên, kiểu
khác.
gen dị hợp giảm xuống, xuất hiện
nhiều tính trạng kém.
* Yêu cầu sản phẩm:
- Ở động vật cũng có hiện tượng

thoái hóa giống. Khi động vật giao
phối gần thường gây ra hiện tượng
thoái hóa ở các thế hệ sau như:
sinh trưởng và phát triển yếu, khả
năng sinh sản giảm, quái thai, dị
tật bẩm sinh, chết non.
- Hình 60.4 cho thấy, khi động vật
giao phối gần làm giảm tỷ lệ cá thể
dị hợp, tăng tỷ lệ cá thể đồng hợp
trội và đồng hợp lặn, tạo điều kiện
cho các cặp gen lặn gây hại được
biểu hiện, do vậy dẫn đến hiện
tượng thoái hóa giống.
- Vì những loài này có các cặp gen
đồng hợp nhưng không gây hại cho
chúng.
GV: Nhận xét, hoàn chỉnh kiến
thức và hướng dẫn học sinh hoàn
thiện nội dung vào vở cá nhân
HS: Ghi nội dung vào vở cá nhân

3. Vai trò của phương pháp tự
thụ phấn bắt buộc và giao phối
cận huyết trong chọn giống

GV: Giao nhiệm vụ

- Dùng phương pháp này để củng
cố và duy trì 1 số tính trạng mong
muốn, tạo dòng thuần, thuận lợi
cho sự kiểm tra đánh giá kiểu gen
của từng dòng, phát hiện các gen
xấu để loại ra khỏi quần thể,
chuẩn bị lai khác dòng để tạo ưu
thế lai.

- Hoạt động nhóm: Hoàn thành
nội dung mục 3 trong sách HDH.
HS: Hoạt động nhóm thực hiện
theo yêu cầu của GV
GV: Quan sát hoạt động học tập
của học sinh, giúp đỡ hướng dẫn
nhóm HS còn gặp khó khăn
GV: Gọi 1 nhóm HS báo cáo kết
quả, chia sẻ ý kiến với các nhóm
khác.
* Yêu cầu sản phẩm
+ Tự thụ phấn bắt buộc và giao

phối cận huyết tạo các cặp gen
đồng hợp do đó các tính trạng
được biểu hiện, nếu tính trạng tốt
sẽ được giữ lại còn tính trạng xấu
sẽ bị loại bỏ ra khỏi quần thể.
+ Đáp án: a, b, e, f
+
1Củng
cố

2- duy 3- dòng 4- gen
trì
thuần
xấu

GV: Nhận xét, hoàn chỉnh kiến
thức và hướng dẫn học sinh hoàn
thiện nội dung vào vở cá nhân
HS: Ghi nội dung vào vở cá nhân
Hoạt động 2. Hiện tượng ưu thế lai và nguyên nhân
Hoạt động của GV và HS

GV: Giao nhiệm vụ

Nội dung

I. Hiện tượng thoái hóa

- Hoạt động cặp đôi: Đọc thông 1. Hiện tượng thoái hóa do tự
tin mục 1 trong sách HDH, trả thụ phấn ở cây giao phấn
lời câu hỏi:
KL: Là các cá thể của thế hệ kế
+ Vì sao có hiện tượng thoái hóa tiếp có sức sống dần biểu hiện các
giống ở thực vật do tự thụ phấn bắt dấu hiệu như phát triển chậm,
buộc ở cây giao phấn
chiều cao cây và năng suất giảm
dần, nhiều cây bị chết, bộc lộ đặc
+ Làm bài tập điền từ
điểm có hại.
HS: Hoạt động cặp đôi thực hiện
theo yêu cầu của GV
GV: Quan sát hoạt động học tập
của học sinh, giúp đỡ hướng dẫn
nhóm HS còn gặp khó khăn
GV: Gọi 1 nhóm HS báo cáo kết
quả, chia sẻ ý kiến với các nhóm
khác.
* Yêu cầu sản phẩm: Bố và mẹ

trên một bông hoa nên kiểu gen
của bố và mẹ giống nhau, do đó số
kiểu tổ hợp giao tử tạo ra ở đời con
ít, số cặp gen đồng hợp tử trong
các cơ thể con nhiều và số cặp gen
dị hợp ít. Trong khi ở các cây giao
phấn, cá thể con có tổ hợp các giao
tử của cây bố và mẹ khác nhau, do
đó có nhiều biến dị tổ hợp được tạo
ra, số kiểu gen đồng hợp ít và số
kiểu gen dị hợp nhiều hơn. Do vậy,
quá trình tự thụ phấn bắt buộc qua
nhiều thế hệ dẫn đến hiện tượng
thoái hóa giống do kiểu gen đồng
hợp tăng lên, kiểu gen dị hợp giảm
xuống, xuất hiện nhiều tính trạng
kém.
GV: Nhận xét, hoàn chỉnh kiến
thức và hướng dẫn học sinh hoàn
thiện nội dung vào vở cá nhân
HS: Ghi nội dung vào vở cá nhân
* Bài tập điền từ
1-kém 2dần
chậm

3giảm
dần

5- có 6- lùn
hại

7- dị 8- rất
dạng
ít

GV: Giao nhiệm vụ

4- bị
chết

2. Hiện tượng thoái hóa do giao
phối gần ở động vật

- Hoạt động cá nhân: Đọc thông tin - Giao phối gần (giao phối cận
mục 2. quan sát hình 60.3, 4 trong huyết) là sự giao phối giữa các
sách HDH, trả lời các câu hỏi:
con cái sinh ra từ 1 cặp bố mẹ
+ Ở động vật có hiện tượng thoái hoặc giữa bố mẹ với con cái của
chúng.
hóa giống không? Tại sao
- Giao phối gần gây ra hiện tượng
+Giải thích hình 60.4.

HS: Hoạt động cá nhân thực hiện thoái hoá ở thế hệ con cháu: sinh
theo yêu cầu của GV
trưởng và phát triển yếu, khả
GV: Quan sát hoạt động học tập năng sinh sản giảm, quái thai,dị
của học sinh, giúp đỡ hướng dẫn tật bẩm sinh, chết non.
nhóm HS còn gặp khó khăn

* Nguyên nhân của hiện tượng
GV: Gọi 1 – 2 HS báo cáo kết thoái hóa: do trải qua nhiều thế
quả, chia sẻ ý kiến với các nhóm hệ tự thụ phấn hoặc giao phối gần
kiểu gen đồng hợp tăng lên, kiểu
khác.
gen dị hợp giảm xuống, xuất hiện
* Yêu cầu sản phẩm:
nhiều tính trạng kém.
- Ở động vật cũng có hiện tượng
thoái hóa giống. Khi động vật giao
phối gần thường gây ra hiện tượng
thoái hóa ở các thế hệ sau như:
sinh trưởng và phát triển yếu, khả
năng sinh sản giảm, quái thai, dị
tật bẩm sinh, chết non.
- Hình 60.4 cho thấy, khi động vật
giao phối gần làm giảm tỷ lệ cá thể
dị hợp, tăng tỷ lệ cá thể đồng hợp
trội và đồng hợp lặn, tạo điều kiện
cho các cặp gen lặn gây hại được
biểu hiện, do vậy dẫn đến hiện
tượng thoái hóa giống.
- Vì những loài này có các cặp gen
đồng hợp nhưng không gây hại cho
chúng.
GV: Nhận xét, hoàn chỉnh kiến
thức và hướng dẫn học sinh hoàn
thiện nội dung vào vở cá nhân
HS: Ghi nội dung vào vở cá nhân

GV: Giao nhiệm vụ

3. Vai trò của phương pháp tự
thụ phấn bắt buộc và giao phối
cận huyết trong chọn giống

- Hoạt động nhóm: Hoàn thành - Dùng phương pháp này để củng
nội dung mục 3 trong sách HDH. cố và duy trì 1 số tính trạng mong
muốn, tạo dòng thuần, thuận lợi

HS: Hoạt động nhóm thực hiện cho sự kiểm tra đánh giá kiểu gen
theo yêu cầu của GV
của từng dòng, phát hiện các gen
GV: Quan sát hoạt động học tập xấu để loại ra khỏi quần thể,
của học sinh, giúp đỡ hướng dẫn chuẩn bị lai khác dòng để tạo ưu
thế lai.
nhóm HS còn gặp khó khăn
GV: Gọi 1 nhóm HS báo cáo kết
quả, chia sẻ ý kiến với các nhóm
khác.
* Yêu cầu sản phẩm
+ Tự thụ phấn bắt buộc và giao
phối cận huyết tạo các cặp gen
đồng hợp do đó các tính trạng
được biểu hiện, nếu tính trạng tốt
sẽ được giữ lại còn tính trạng xấu
sẽ bị loại bỏ ra khỏi quần thể.
+ Đáp án: a, b, e, f
+
1Củng
cố

2- duy 3- dòng 4- gen
trì
thuần
xấu

GV: Nhận xét, hoàn chỉnh kiến
thức và hướng dẫn học sinh hoàn
thiện nội dung vào vở cá nhân
HS: Ghi nội dung vào vở cá nhân
4. Luyện tập - Vận dụng
Mục tiêu : vận dụng kiến thức lai tạo giống mới.
-Nội dung : Xem video Thực hành giao phấn ở cây lúa, ngô.
-Sản phẩm : HS được xem video thực hành giao phấn và viết báo cáo về quá trình
giao phấn.
- Em hãy nêu biểu hiện của hiện tượng thoái hóa giống do tự thụ phấn và do giao
phối gần.
- Nguyên nhân của thoái hóa giống là gì?
5. Hướng dẫn về nhà
- Ôn tập kiến thức đã học

- Chuẩn bị bài mới: tìm hiểu hiện tượng ưu thế lai (khái niệm, nguyên nhân, phương
pháp tạo ưu thế lai)