Bài 10
Tiết 39
Tuần :10
Tiếng Việt: TỪ TRÁI NGHĨA

I.MỤC TIÊU :
1.Kiến thức:
- Khái niệm về từ trái nghĩa.
- Tác dụng của việc dùng từ trái nghĩa trong văn bản.
2.Kĩ năng:
- Nhận biết từ trái nghĩa trong văn bản
- Sử dụng từ trái nghĩa phù hợp với ngữ cảnh
3.Thái độ:Yêu thích môn tiếng Việt
II.NỘI DUNG HỌC TẬP: Khái niệm và tác dụng của việc dùng từ trái nghĩa
III. CHUẨN BỊ
- Giáo viên:Sách tham khảo
- Học sinh:Chuẩn bị bài,SGK, VBT, Vghi
IV. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
1.Ổn định tổ chức và kiểm diện : Kiểm diện HS(1 phút)
2. Kiểm tra miệng (4 phút)
Câu 1: Thế nào là đồng nghĩa? có mấy loại từ đồng nghĩa .(3đ)
+ Từ đồng nghĩa là từ có nghĩa giống hoặc gần giống nhau
+ Có 2 loại từ đồng nghĩa: Đồng nghĩa hoàn toàn. Đồng nghĩa không hoàn toàn
Câu 2: Khi sử dụng từ đồng nghĩa cần phải chú ý điều gì?(3 đ)
+ Không phải bao giờ các từ đồng nghĩa cũng có thể thay thế cho nhau. Khi nói cũng như khi viết, cần cân nhắc để chọn trong số các từ đồng nghĩa những từ thể hiện đúng thực tế khách quan và sắc thái biểu cảm.
Câu 3: “Anh em như thể chân tay
Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần.”(Ca dao)
- Tìm từ đồng nghĩa với từ đùm bọc? Vì sao? (2đ)
+ Đồng nghĩa với đùm bọc là che chở- vì 2 từ này có nghĩa như nhau.
Câu 4: Từ lành- rách có phải là cặp từ đồng nghĩa không? Vì sao? (2đ)
+ Không - vì nghĩa của 2 từ này không giống nhau
3. Tiến trình bài học(32 phút)

HOẠT ĐỘNG GIỮA GV VÀ HS
NỘI DUNG BÀI DẠY

Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới(2 phút)
Cặp từ rách - lành không phải là từ đồng nghĩa mà là từ trái nghĩa. Vậy thế nào là từ trái nghĩa và sử dụng từ trái nghĩa như thế nào? Chúng ta đi tìm hiểu bài hôm nay
Hoạt động 2: Thế nào là từ trái nghĩa (10 phút)
- Treo bảng phụ, Gọi Hs đọc VD bản dịch thơ “ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh” của Tương Như “ Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê” của Trần Trọng San.
CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH
Đầu giường ánh trăng rọi,
Ngỡ mặt đất phủ sương.
Ngẩng đầu nhìn trăng sáng,
Cúi đầu nhớ cố hương.
NGẪU NHIÊN VIẾT NHÂN BUỔI MỚI VỀ QUÊ
Khi đi trẻ, lúc về già
Giọng quê vẫn thế, tóc đà khác bao.
Trẻ con nhìn lạ không chào
Hỏi rằng: khách ở chốn nào lại chơi ?
? Dựa vào kiến thức đã học ở Tiểu học, tìm các cặp từ trái nghĩa trong hai bài thơ trên .
- Bài 1: Ngẩng – cúi
- Bài 2 : trẻ - già ; đi – trở lại
? Vì sao em biết đó là những cặp từ trái nghĩa.
- Vì chúng có nghĩa trái ngược nhau.
? Sự trái nghĩa này dựa trên cơ sở , tiêu chí nào.
- Bài 1; Ngẩng - cúi-> trái nghĩa về hoạt động của đầu theo hướng lên xuống
-Bài 2 : Trẻ - già-> trái nghĩa về tuổi tác của người.
Đi - trở lại-> trái nghĩa về sự di chuyển, rời khỏi nơi xuất phát hay quay trở lại nơi xuất phát
? Qua tìm hiểu trên , như thế nào là từ trái nghĩa ? VD
- Từ trái nghĩa: là những từ có nghĩa trái ngược nhau.
GV cho HS em một số tranh ảnh và tìm cặp từ trái nghĩa tương ứng.








cao – thấp vui - buồn
( cao ) ( tâm trạng )
?Tìm từ trái nghĩa với từ già với trường hợp rau già, cau già.
- rau già - rau non,
- cau già - cau non
- >Già - non : trái nghĩa về tính chất của thực vật.
? Như vậy từ già là từ đơn nghĩa hay nhiều nghĩa.
- Từ già là từ nhiều nghĩa
? Em có thể rút ra kết luận gì về từ nhiều nghĩa .
- Từ nhiều nghĩa, có thể thuộc nhiều cặp từ trái nghĩa khác nhau
BTN: Tìm từ trái nghĩa với từ “ lành”