BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN
MÔN

(Tài liệu lưu hành nội bộ)
ĐỖ XUÂN HỘI (Tổng Chủ biên) – NGUYỄN THỊ THU HẰNG (Chủ biên)
LƯU PHƯƠNG THANH BÌNH – TRẦN THỊ THU HIỀN
LÝ KHÁNH HOA – MAI THỊ KIM PHƯỢNG – TRẦN THANH SƠN

lớp

3

NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

NGUYỄN THỊ THU HẰNG

TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN
môn

TÖÏ NHIEÂN
VAØ XAÕ HOÄI
(Tài liệu lưu hành nội bộ)

lớp

NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

3

2

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 – Bộ sách Chân trời sáng tạo

Danh mục chữ viết tắt
GDPT

Giáo dục phổ thông

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

SGK

Sách giáo khoa

SGV

Sách giáo viên

3

LỜI NÓI ĐẦU
Nhằm giúp cho các giáo viên tiểu học hiểu rõ những nội dung cơ bản của Chương trình
giáo dục phổ thông ban hành theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12
năm 2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo và tổ chức hoạt động dạy học theo sách giáo khoa
Tự nhiên và Xã hội 3 hiệu quả, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã tổ chức biên soạn
Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 – Bộ sách Chân trời sáng tạo.
Cuốn tài liệu được cấu trúc gồm hai phần:
Phần thứ nhất. Những vấn đề chung: Hướng dẫn chung về sách giáo khoa môn Tự nhiên
và Xã hội lớp 3. Nội dung phần này tập trung giới thiệu về sách giáo khoa Tự nhiên
và Xã hội 3; về cấu trúc sách và cấu trúc chủ đề trong sách giáo khoa; về phương pháp
tổ chức hoạt động; về phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập; về cách sử dụng
hiệu quả sách giáo viên Tự nhiên và Xã hội 3 cũng như giới thiệu về sách bổ trợ cho môn
học; về khai thác thiết bị và học liệu trong tổ chức hoạt động cũng như cách khai thác, sử
dụng nguồn tài nguyên sách và các học liệu điện tử của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
Phần thứ hai. Hướng dẫn xây dựng kế hoạch bài dạy môn tự nhiên và xã hội 3: Hướng dẫn
tổ chức dạy học các dạng bài trong môn Tự nhiên và Xã hội 3. Nội dung phần này chủ yếu
gợi ý, hướng dẫn cho giáo viên cách tổ chức dạy học các dạng bài trong sách giáo khoa
Tự nhiên và Xã hội 3, bao gồm: dạy học bài hình thành kiến thức mới, dạy học bài thực hành,
trải nghiệm thực tiễn và dạy học bài ôn tập.
Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 – Bộ sách Chân trời sáng tạo
được biên soạn theo Chương trình giáo dục phổ thông mới và trên cơ sở kế thừa, phát
triển những thành tựu đổi mới về phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động theo
định hướng phát triển năng lực. Do đó, tác giả hi vọng đây sẽ là tài liệu hữu ích, thiết
thực cho các giáo viên khi triển khai đồng bộ, đại trà chương trình và sách giáo khoa
Tự nhiên và Xã hội 3. Đồng thời, tài liệu cũng được biên soạn theo hướng mở nhằm
giúp giáo viên có thể chủ động, linh hoạt trong tổ chức các hoạt động phù hợp với điều
kiện của các địa phương và năng lực thực tế của học sinh trên mọi vùng miền đất nước.
Tác giả rất mong nhận được ý kiến góp ý của quý thầy cô giáo và độc giả để tài liệu được
hoàn thiện hơn.
Trân trọng cảm ơn!
TÁC GIẢ

4

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 – Bộ sách Chân trời sáng tạo

MỤC LỤC
PHẦN THỨ NHẤT: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
1. Khái quát về Chương trình môn Tự nhiên và xã hội....................................................................................5
1.1. Đặc điểm của môn Tự nhiên và Xã hội ...................................................................................................5
1.2. Nội dung và yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của môn Tự nhiên
và Xã hội lớp 3 .................................................................................................................................................5
1.3. Phương pháp dạy học ..................................................................................................................................6
1.4. Đánh giá kết quả học tập môn học .........................................................................................................6
2. Giới thiệu sách giáo khoa môn Tự nhiên và Xã hội 3 ..................................................................................7
2.1. Quan điểm biên soạn ...................................................................................................................................7
2.2. Những điểm mới của sách giáo khoa môn Tự nhiên và Xã hội 3 .................................................8
2.3. Cấu trúc sách và cấu trúc bài học môn Tự nhiên và Xã hội 3 .........................................................9
2.3.1. Ma trận nội dung và yêu cầu cần đạt...........................................................................................9
2.3.2. Cấu trúc một chủ đề........................................................................................................................ 16
2.3.3. Cấu trúc một bài học ...................................................................................................................... 16
2.4. Phân tích một số bài học đặc trưng ..................................................................................................... 17
2.4.1. Bài học hình thành kiến thức mới .............................................................................................. 17
2.4.2. Bài học thực hành, trải nghiệm thực tiễn ................................................................................ 19
2.4.3. Bài Ôn tập chủ đề ............................................................................................................................. 20
2.5. Kế hoạch dạy học môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 ............................................................................. 21
3. Phương pháp và hình thức tổ chức dạy học môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3.................................... 23
3.1. Những yêu cầu cơ bản về phương pháp và hình thức tổ chức dạy học
môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 .................................................................................................................. 23
3.2. Hướng dẫn và gợi ý phương pháp, hình thức tổ chức dạy học môn Tự nhiên
và Xã hội 3 ...................................................................................................................................................... 24
4. Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Tự nhiên và Xã hội 3 ............................................................. 25
4.1. Kiểm tra, đánh giá năng lực, phẩm chất ............................................................................................. 25
4.2. Một số gợi ý về hình thức và phương pháp kiểm tra, đánh giá năng lực học sinh
trong môn Tự nhiên và Xã hội 3 ............................................................................................................. 26
5. Hướng dẫn sử dụng, khai thác tài liệu bổ trợ, nguồn tài nguyên, học liệu điện tử ...................... 28
5.1. Hướng dẫn sử dụng sách giáo viên môn Tự nhiên và Xã hội 3 .................................................. 28
5.1.1. Cấu trúc sách giáo viên .................................................................................................................. 28
5.1.2. Sử dụng sách giáo viên hiệu quả ............................................................................................... 29
5.2. Hướng dẫn sử dụng sách bổ trợ, sách tham khảo .......................................................................... 30
5.3 Hướng dẫn sử dụng, khai thác nguồn tài nguyên, học liệu điện tử của NXBGDVN ............ 30

PHẦN THỨ HAI: HƯỚNG DẪN XÂY DỰNG KẾ HOẠCH BÀI DẠY MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI 3 ........................................31
1. Quy trình thiết kế kế hoạch bài dạy ............................................................................................................... 31
2. Hướng dẫn dạy học các dạng bài ................................................................................................................... 31
2.1. Dạng bài hình thành kiến thức mới ..................................................................................................... 31
2.1.1. Hướng dẫn dạy học bài hình thành kiến thức mới .............................................................. 31
2.1.2. Bài soạn minh hoạ ........................................................................................................................... 33
2.2. Dạng bài thực hành, trải nghiệm thực tiễn ....................................................................................... 37
2.2.1. Hướng dẫn dạy bài thực hành, trải nghiệm thực tiễn ........................................................ 37
2.2.2. Bài soạn minh hoạ ........................................................................................................................... 37
2.3. Dạng bài ôn tập ........................................................................................................................................... 40
2.3.1. Hướng dẫn dạy bài ôn tập ............................................................................................................ 40
2.3.2. Bài soạn minh hoạ ........................................................................................................................... 41

5

3+p17+1+q7

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
1. KHÁI QUÁT VỀ CHƯƠNG TRÌNH MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI
1.1. Đặc điểm của môn Tự nhiên và Xã hội
Trong Chương trình giáo dục phổ thông, môn Tự nhiên và Xã hội được dạy từ lớp 1 đến
lớp 3 ở cấp Tiểu học và là môn học bắt buộc. Môn học được dạy trong 35 tuần, mỗi tuần 2 tiết
với tổng số là 70 tiết trong một năm học ở mỗi lớp. Chương trình Tự nhiên và Xã hội bao gồm 6
chủ đề: Gia đình, Trường học, Cộng đồng địa phương, Thực vật và động vật, Con người và sức
khoẻ, Trái Đất và bầu trời. Chương trình được xây dựng quán triệt từ ba quan điểm cơ bản là:
dạy học tích hợp, dạy học theo chủ đề và tích cực hoá hoạt động của học sinh.
Môn Tự nhiên và Xã hội được xây dựng và phát triển trên nền tảng tích hợp những kiến
thức về thế giới tự nhiên và xã hội. Môn học trang bị cho học sinh một số hiểu biết cơ bản
ban đầu về con người, về các sự vật, hiện tượng, về các mối quan hệ trong thế giới tự nhiên
và xã hội xung quanh và những kĩ năng học tập cơ bản như quan sát, nhận xét, nêu thắc
mắc, đặt câu hỏi, tìm thông tin, xử lí thông tin và trình bày những ý tưởng khoa học đơn giản
bằng nhiều hình thức khác nhau (nói, viết, vẽ, biểu đồ,...). Cùng với các môn học, hoạt động
giáo dục khác, môn Tự nhiên và Xã hội đóng góp một phần quan trọng vào việc hình thành
cho học sinh những phẩm chất và năng lực chung được quy định trong chương trình GDPT
và bước đầu hình thành cho học sinh năng lực khoa học. Trong Chương trình các môn học ở
cấp Tiểu học, môn Tự nhiên và Xã hội có mối quan hệ mật thiết với môn Đạo đức, Hoạt động
trải nghiệm, Tiếng Việt, Toán,…
1.2. Nội dung và yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của môn Tự nhiên và
Xã hội lớp 3
Bên cạnh việc hình thành, phát triển ở học sinh phẩm chất chủ yếu và năng lực chung
theo các mức độ phù hợp với môn học, cấp học đã được quy định tại Chương trình tổng thể.
Môn Tự nhiên và Xã hội hình thành và phát triển ở học sinh năng lực khoa học, bao gồm các
thành phần: nhận thức khoa học, tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh, vận
dụng kiến thức, kĩ năng đã học.
Đối với lớp 3, Chương trình môn Tự nhiên và Xã hội được nhấn mạnh xoay quanh 6 chủ
đề được xây dựng và phát triển đồng tâm từ môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 và lớp 2 bao gồm:
Gia Đình, Trường học, Cộng đồng địa phương, Thực vật và động vật, Con người và sức khoẻ,
Trái Đất và bầu trời. So với chương trình hiện hành, chương trình Tự nhiên và Xã hội lớp 3
tinh giản một số nội dung khó hoặc sẽ được học ở ngay các lớp đầu của cấp Trung học cơ sở,
đồng thời cập nhật hoặc đưa vào một số nội dung mới thiết thực với học sinh.

6

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 – Bộ sách Chân trời sáng tạo

– Những nội dung đã tinh giảm: không dạy các nội dung về đơn vị hành chính (làng,
xã/phường; huyện/quận; tỉnh/thành phố) và các hoạt động văn hoá, giáo dục, y tế, nông
nghiệp, công nghiệp,… ở tỉnh/thành phố; giảm bớt một số nội dung kiến thức trong chủ đề
Trái Đất và bầu trời; giảm tải một số yêu cầu về cơ chế hoạt động của các cơ quan bên trong
cơ thể; tinh giản, điều chỉnh một số yêu cầu cần đạt về an toàn để tránh trùng lặp với môn
Đạo đức.
– Những nội dung mới được đưa vào nhằm tạo cơ hội cho học sinh tìm tòi khám phá môi
trường tự nhiên và xã hội xung quanh đồng thời làm tăng tính cập nhật, thực tiễn và ứng
dụng của những kiến thức cơ bản cốt lõi trong chương trình môn học. Dưới đây là những
mạch nội dung mới trong từng chủ đề của chương trình môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3:
+ Chủ đề Gia đình: Ngày kỉ niệm, sự kiện đáng nhớ của gia đình (tích hợp giáo dục lịch
sử gia đình).
+ Chủ đề Trường học: Hoạt động kết nối với xã hội của trường học; Truyền thống của nhà
trường (tích hợp giáo dục lịch sử nhà trường); An toàn ở trường hoặc khu vực xung quanh
trường thông qua các hoạt động trải nghiệm khảo sát để đánh gia sự an toàn ở trường hoặc
khu vực xung quanh trường của học sinh.
+ Chủ đề Cộng đồng địa phương: Một số hoạt động sản xuất của địa phương; Di tích văn
hoá, lịch sử và cảnh quan thiên nhiên (tích hợp giáo dục lịch sử địa phương).
+ Chủ đề Thực vật và động vật: Sử dụng hợp lí thực vật và động vật.
+ Chủ đề Con người và sức khoẻ: Chăm sóc, bảo vệ các cơ quan bên trong cơ thể (tiêu
hoá; tuần hoàn; thần kinh) thông qua ăn uống, vận động; thực hành thu thập thông tin về
các chất và hoạt động có hại cho các cơ quan.
+ Chủ đề Trái Đất và bầu trời: Một số đặc điểm của Trái Đất (bổ sung nội dung mới: Nhận
biết được một vài hoạt động tiêu biểu của con người ở từng đới khí hậu).
1.3. Phương pháp dạy học
Phương pháp dạy học môn Tự nhiên và Xã hội được thực hiện theo các định hướng
chung nêu tại Chương trình tổng thể, hướng đến phát triển phẩm chất và năng lực học sinh,
đặc biệt là năng lực khoa học. Giáo viên cần lựa chọn, phối hợp, vận dụng các phương pháp
giáo dục một cách linh hoạt, sáng tạo, phù hợp. Các phương pháp, kĩ thuật và hình thức tổ
chức dạy học thường được sử dụng trong môn Tự nhiên và Xã hội là: quan sát, thảo luận
nhóm, trò chơi học tập, đóng vai, động não, sơ đồ tư duy, tham quan,…
1.4. Đánh giá kết quả học tập môn học
– Nội dung đánh giá bao gồm đánh giá về kiến thức, kĩ năng đồng thời tăng cường đánh
giá thái độ của học sinh trong học tập; chú trọng đánh giá khả năng vận dụng kiến thức, kĩ
năng trong học tập môn học.
– Kết hợp giữa đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết; giữa đánh giá định tính và định
lượng; giữa đánh giá của giáo viên với tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng của học sinh, đánh
giá của cha mẹ học sinh và đánh giá của cộng đồng.

7

– Sử dụng đa dạng các phương pháp, công cụ đánh giá khác nhau như đánh giá thông
qua trả lời miệng, bài viết; đánh giá thông qua quan sát; đánh giá qua các sản phẩm thực
hành của học sinh;…
2. GIỚI THIỆU SÁCH GIÁO KHOA MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI 3
2.1. Quan điểm biên soạn
a. Đảm bảo sự phù hợp với mục tiêu giáo dục tiểu học và chương trình môn học
Sách giáo khoa môn Tự nhiên và Xã hội nói chung và ở lớp 3 nói riêng được biên soạn
theo định hướng góp phần hình thành, phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu và năng
lực chung quy định trong Chương trình tổng thể. Đồng thời, đáp ứng các yêu cầu cần đạt
về năng lực đặc thù của môn học như: năng lực Nhận thức khoa học, năng lực Tìm hiểu môi
trường tự nhiên và xã hội xung quanh và năng lực Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học. Bên
cạnh đó, thông qua các hoạt động học tập, sách góp phần hình thành và phát triển ở HS
tiểu học tình yêu con người, thiên nhiên, đức tính chăm chỉ; ý thức bảo vệ sức khoẻ của bản
thân, gia đình, cộng đồng; ý thức tiết kiệm, giữ gìn, bảo vệ tài sản; tinh thần trách nhiệm với
môi trường sống.
b. Chú trọng quan điểm dạy học tích hợp, hướng đến trải nghiệm cao
Tiếp cận quan điểm dạy học tích hợp, SGK Tự nhiên và Xã hội 3 được xây dựng theo
cấu trúc chủ đề. Nội dung các chủ đề xoay quanh mối quan hệ giữa Tự nhiên – Con người –
Xã hội trong một thể thống nhất, có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, trong đó con người là
trung tâm của các mối quan hệ trong tự nhiên và xã hội. Cấu trúc này tạo điều kiện thuận
lợi để người học có nhiều cơ hội hơn trong việc vận dụng, gắn kết kiến thức bài học với
thực tiễn, nâng cao năng lực giải quyết vấn đề.
Bên cạnh đó, sách còn chú trọng khai thác mối quan hệ tích hợp liên môn giữa chương
trình môn Tự nhiên và Xã hội với các môn học khác, đặc biệt là môn Tiếng Việt, Nghệ thuật
và Hoạt động trải nghiệm. Mối quan hệ này được thể hiện thông qua sự phối hợp giữa nội
dung và gợi ý thể hiện cách thức tham gia và thực hiện các hoạt động học tập của người học.
c. Nhấn mạnh đến quan điểm lấy người học làm trung tâm, chú trọng phát triển phẩm chất
và năng lực cho người học
Các phẩm chất chủ yếu: yêu nước, nhân ái, trung thực, chăm chỉ, trách nhiệm được tiếp
cận và khai thác tối đa thông qua nội dung các bài học của sách. Bên cạnh đó, để góp phần
hình thành và phát triển năng lực cho người học, các bài học trong sách tiếp cận tối đa quá
trình gắn kiến thức, kĩ năng khoa học của môn học vào thực tiễn.
Các nhóm năng lực chung: tự chủ và tự học; giao tiếp và hợp tác; giải quyết vấn đề và
sáng tạo cũng được định hướng và phát triển thông qua những gợi ý về nội dung và cách
thức tổ chức dạy học trong sách. Những gợi ý này được thể hiện dưới nhiều hình thức trình
bày hấp dẫn thông qua các sơ đồ, tranh ảnh mô tả, hướng dẫn và gợi ý hoạt động học tập
của HS. Đặc biệt, các nhóm năng lực đặc thù của môn Tự nhiên và Xã hội cũng được khai
thác và phát triển tối đa qua việc thể hiện cấu trúc và tổ chức các hoạt động học tập gắn với
các biểu hiện đặc thù của môn học; người học được tạo cơ hội tối đa để phát triển, đặc biệt
là năng lực tư duy phản biện, tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề.

8

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 – Bộ sách Chân trời sáng tạo

d. Đảm bảo tính thực tiễn
Trong lịch sử phát triển của môn Tự nhiên và Xã hội, tính gần gũi và gắn bó với cuộc sống
hằng ngày là một trong các đặc điểm cơ bản được nhấn mạnh. Chính vì thế, khi biên soạn
SGK môn Tự nhiên và Xã hội thuộc bộ sách Chân trời sáng tạo, tính thực tiễn được phát huy
tối đa qua việc tìm kiếm ngữ liệu, nhân vật và thể hiện nội dung bài học.
Thông qua các câu chuyện của một số nhân vật đang học lớp 3 xảy ra trong mối quan hệ
của HS với gia đình, nhà trường, cộng đồng và môi trường tự nhiên, sách mang đến cho HS
cách tiếp nhận tri thức khoa học nhẹ nhàng. Một vài nhân vật đi xuyên suốt trong cả cuốn
sách tạo không gian thân quen, gần gũi và tạo sự thích thú cho HS. Qua đó, người học có cơ
hội phát triển năng lực tìm hiểu, khám phá thế giới tự nhiên và nâng cao năng lực vận dụng
kiến thức, kĩ năng được học để giải quyết các vấn đề gắn với các tình huống quen thuộc của
thực tiễn.
e. Đảm bảo tính đa dạng, phù hợp với học sinh ở các vùng miền khác nhau
Dù sinh hoạt của mỗi HS thường gắn với một không gian địa lí nhất định theo vùng,
miền, lãnh thổ nhưng theo thời gian thì không gian học tập và các mối quan hệ của HS
cũng được phát triển và mở rộng lên. Do đó, bên cạnh việc nhấn mạnh đến những yếu tố
đặc trưng tiêu biểu của từng địa phương, vùng miền, SGK Tự nhiên và Xã hội còn đảm bảo
hướng đến tính đa dạng. Sách giúp HS có cách tiếp cận mở đến các vùng, miền văn hoá khác
nhau qua các bài học, đặc biệt là trong chủ đề về trường học và cộng đồng địa phương.
f. Chú trọng tính mở, linh hoạt cho người dạy và người học
Nội dung sách được biên soạn theo hướng mở, tạo điều kiện thuận lợi cho người dạy và
người học có thể cập nhật, bổ sung nội dung dạy học hoặc sử dụng các phương tiện dạy học
phù hợp với thực tiễn, tận dụng các điều kiện thuận lợi, phù hợp của từng trường.
Mỗi bài học định hướng chung được dạy trong một, hai, ba hoặc bốn tiết. Tuy nhiên,
không quy định rõ ràng, phân chia từng tiết. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho giáo
viên về việc linh hoạt tiến độ thực hiện bài học theo năng lực HS và điều kiện cụ thể của HS.
2.2. Những điểm mới của sách giáo khoa môn Tự nhiên và Xã hội 3
a. Sách được biên soạn theo mô hình hoạt động học và định hướng phát triển năng lực
Mỗi bài học trong SGK được trình bày theo logic tiến trình hoạt động học, đi từ khởi
động, khám phá để hình thành năng lực, nhận thức, tìm hiểu khoa học đến năng lực vận
dụng kiến thức và kĩ năng đã học. Tiến trình học tập này không chỉ phù hợp với quy luật
nhận thức chung mà còn gắn nội dung bài học với việc vận dụng, giải quyết vấn đề thực tiễn
có liên quan. Đặc biệt, HS được tiếp cận nội dung bài học thông qua các hoạt động học tập
gắn liền với các năng lực khoa học trong môn Tự nhiên và Xã hội, giúp HS hình thành và phát
triển năng lực đặc thù một cách rõ ràng, cụ thể thông qua nội dung học tập, đồng thời, giúp
GV dễ dàng nhận xét và đánh giá sự phát triển năng lực đặc thù của HS.

9

Bên cạnh đó, mỗi hoạt động trong SGK không chỉ có vai trò hướng dẫn, gợi ý HS thực
hiện các hoạt động học tập mà còn gợi ý cho GV về việc tổ chức các hoạt động dạy học
thông qua kênh chữ và kênh hình. Trong đó, nhiều bài học có sự kết hợp giữa kênh hình và
kênh chữ thông qua bóng nói, bóng nghĩ nhằm thu hút, hấp dẫn HS (giúp sách có cách thể
hiện giống truyện tranh, tạo sự thân thiết, gần gũi với HS tiểu học); đồng thời dẫn dắt, tạo
sự tò mò, kích thích HS tư duy, khám phá; giúp sách tiếp cận thực tiễn và đi vào thực tiễn.
b. Cấu trúc và nội dung bài học được biên soạn theo hướng tích hợp
Trong hệ thống các môn học ở tiểu học theo Chương trình GDPT mới, môn Tự nhiên và
Xã hội có mối quan hệ chặt chẽ với môn Tiếng Việt, môn Đạo đức và Hoạt động trải nghiệm.
Phát triển mối quan hệ này, SGK môn Tự nhiên và Xã hội tăng cường tính tích hợp liên môn
với môn Đạo đức và môn Tiếng Việt, thể hiện ngay trong cấu trúc và nội dung các bài học.
Cuối mỗi bài học trong SGK Tự nhiên và Xã hội trước đây là một nội dung kiến thức khoa
học trọng tâm mà HS cần biết và nhớ, thì trong SGK môn Tự nhiên và Xã hội thuộc bộ sách
Chân trời sáng tạo, HS không chỉ được nhấn mạnh và hệ thống lại nội dung kiến thức trọng
tâm của bài mà còn được khắc sâu hơn những giá trị đạo đức, nhân văn thể hiện thông qua
những câu văn ngắn gọn dễ đọc, dễ nhớ.
Phần từ khoá cuối mỗi bài học: Đây là một số từ trọng tâm của bài học, giúp HS vừa làm
quen với các thuật ngữ khoa học của môn học, vừa giúp các em củng cố và mở rộng vốn từ
tiếng Việt của mình.
c. Tính thực tiễn được tăng cường
Nội dung bài học trong SGK môn Tự nhiên và Xã hội, bộ sách Chân trời sáng tạo phát huy
tối đa tính thực tiễn và sự gần gũi với HS. Người học hình thành các năng lực khoa học thông
qua các câu chuyện, tình huống xoay quanh cuộc sống hằng ngày với những nhân vật phù
hợp với độ tuổi của các em.
d. Chú trọng hướng dẫn hoạt động tự học cho học sinh
Mỗi bài học được cấu trúc gồm 7 phần. Mỗi phần được kí hiệu bằng một logo đặc trưng
(hình ảnh quy ước chỉ dẫn hoạt động). Nội dung và mục đích của từng phần được giới thiệu
với GV và HS ngay từ trang 2 của SGK Tự nhiên và Xã hội 3. Điều này tạo điều kiện thuận lợi
để HS có thể quan sát các logo, kết hợp với kênh hình và kênh chữ (yêu cầu lệnh hoạt động)
được thể hiện trong bài, HS có thể định hướng và tự tổ chức hoạt động học tập phù hợp
trong từng bài học.
2.3. Cấu trúc sách và cấu trúc bài học môn Tự nhiên và Xã hội 3
2.3.1. Ma trận nội dung và yêu cầu cần đạt
Dựa trên hướng dẫn thực hiện chương trình môn học, SGK Tự nhiên và Xã hội 3 thuộc bộ
sách Chân trời sáng tạo gợi ý cấu trúc nội dung và yêu cầu cần đạt như sau:

10

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 – Bộ sách Chân trời sáng tạo

Chủ đề

Tên bài
Bài 1: Họ nội,
họ ngoại

Nội dung

Yêu cầu cần đạt

– Mối quan hệ họ hàng nội, – Nêu được mối quan hệ họ
ngoại.
hàng nội, ngoại.
– Tỉnh cảm, sự gắn bó của – Xưng hô đúng với các thành
bản thân với họ hàng nội, viên trong gia đình thuộc họ nội,
ngoại.
họ ngoại.
– Vẽ, viết hoặc cắt dán ảnh vào
sơ đồ gia đình và họ hàng nội,
ngoại theo mẫu.
– Bày tỏ được tình cảm, sự gắn
bó của bản thân với họ hàng
nội, ngoại.

Bài 2: Kỉ niệm đáng
nhớ của gia đình

GIA ĐÌNH

– Nêu được tên một số ngày kỉ
niệm hay sự kiện quan trọng
của gia đình và thông tin có liên
quan đến những sự kiện đó (ví
dụ: một chuyến đi dã ngoại, du
– Sự thay đổi của gia đình
lịch đáng nhớ của cả gia đình;
theo thời gian.
thay đổi nơi ở, nơi học, công việc
của thành viên gia đình,...).
– Tên và thông tin có liên
quan đến một số ngày kỉ
niệm hoặc sự kiện quan
trọng của gia đình.

– Vẽ được đường thời gian theo
thứ tự các sự kiện lớn, các mốc
quan trọng đã xảy ra trong gia
đình.
– Nhận xét được sự thay đổi của
gia đình theo thời gian qua một
số ví dụ.
Bài 3: Phòng tránh
hoả hoạn khi ở nhà

– Nguyên nhân dẫn đến – Nêu được một số nguyên nhân
cháy nhà và thiệt hại có thể dẫn đến cháy nhà và nêu được
những thiệt hại có thể xảy ra (về
xảy ra.
người, tài sản,...) do hoả hoạn.
– Kinh nghiệm ứng xử khi
– Đưa ra được cách ứng xử phù
có cháy xảy ra.
hợp trong tình huống có cháy
– Điều tra tìm hiểu những
xảy ra; Nhận xét về những cách
thứ có thể gây cháy trong
ứng xử đó.
nhà và biện pháp phòng
– Thực hành ứng xử trong tình
cháy.
huống giả định khi có cháy xảy
ra.
– Điều tra, phát hiện được những
thứ có thể gây cháy trong nhà và
nói với người lớn có biện pháp
để phòng cháy.

11

Bài 4: Giữ vệ sinh
xung quanh nhà

– Sự cần thiết phải giữ vệ – Kể tên và làm được một số việc
sinh xung quanh nhà ở.
phù hợp để giữ vệ sinh xung
quanh nhà.
– Một số việc làm để giữ vệ
– Giải thích được một cách đơn
sinh xung quanh nhà ở.
giản tại sao cần phải giữ vệ sinh
xung quanh nhà.

Bài 5: Ôn tập chủ đề Gia đình
Bài 6: Chúng em
tham gia các
hoạt động xã hội
của trường

TRƯỜNG
HỌC

– Tên, một số hoạt động và
ý nghĩa của một số hoạt
động kết nối với xã hội của
trường học và mô tả được
hoạt động đó.
– Sự tham gia của học sinh
trong các hoạt động.
– Cảm nhận của học sinh về
các hoạt động ở trường.

– Nêu được tên và ý nghĩa một
đến hai hoạt động kết nối với
xã hội của trường học và mô tả
được hoạt động đó.
– Nhận xét được về sự tham gia
của học sinh trong các hoạt
động đó.

Bài 7: Truyền thống
của trường em

– Các truyền thống của nhà – Đặt được một số câu hỏi để tìm
hiểu về truyền thống nhà trường.
trường.
– Tình cảm hoặc mong ước – Giới thiệu được một cách đơn
của bản thân đối với nhà giản về truyền thống nhà trường.
– Bày tỏ được tình cảm hoặc
trường.
mong ước của bản thân đối với
nhà trường.

Bài 8: Thực hành:
Giữ an toàn và
vệ sinh trường học

– Khảo sát an toàn khu vực – Thực hành khảo sát về sự an
xung quanh trường học.
toàn trong khuôn viên nhà
trường hoặc khu vực xung
– Giữ vệ sinh khu vực xung
quanh trường theo nhóm:
quanh trường học.
+ Lập được kế hoạch khảo sát
về sự an toàn của phòng học,
tường rào, sân chơi, bãi tập hoặc
khu vực xung quanh trường
theo mẫu.
+ Khảo sát được về sự an toàn
liên quan đến cơ sở vật chất của
nhà trường hoặc khu vực xung
quanh trường theo sự phân
công của nhóm.
+ Làm báo cáo, trình bày được
kết quả khảo sát và đưa ra được
ý tưởng khuyến nghị với nhà
trường nhằm khắc phục, hạn
chế những rủi ro có thể xảy ra.
– Có ý thức giữ gìn và làm được
một số việc phù hợp để giữ vệ
sinh trường học và khu vực xung
quanh trường.

12

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 – Bộ sách Chân trời sáng tạo

Bài 9: Ôn tập chủ đề Trường học
Bài 10: Di tích lịch – Cảnh đẹp về di tích lịch – Giới thiệu được (bằng lời hoặc
sử – văn hoá và cảnh sử, văn hoá, thiên nhiên của kết hợp lời nói với hình ảnh) một
quan thiên nhiên Việt Nam và quê hương.
di tích lịch sử – văn hoá hoặc
cảnh quan thiên nhiên ở địa
– Tôn trọng và giữ vệ sinh
phương.
khi tham quan.
– Thể hiện sự tôn trọng và có
ý thức giữ vệ sinh khi đi tham
quan di tích lịch sử – văn hoá
hoặc cảnh quan thiên nhiên.
Bài 11: Hoạt động
sản xuất ở địa
phương em

– Một số hoạt động sản – Kể được tên, sản phẩm và ích
xuất: nông nghiệp, công lợi của một số hoạt động sản
nghiệp, thủ công.
xuất (nông nghiệp, công nghiệp
hoặc thủ công) ở địa phương.
– Hoạt động sản xuất và
sản phẩm của địa phương. – Trình bày, giới thiệu được một
trong số các sản phẩm của địa
phương dựa trên các thông tin,
tranh ảnh, vật thật,... sưu tầm
được.

Bài 12: Tiêu dùng
tiết kiệm và bảo vệ
môi trường

– Tiêu dùng tiết kiệm và – Viết, vẽ hoặc sử dụng tranh ảnh,
bảo vệ môi trường.
video,... để chia sẻ với những
người xung quanh về sự cần
thiết phải tiêu dùng tiết kiệm,
bảo vệ môi trường.

Bài 13: Thực hành:
Khám phá cuộc
sống xung quanh
em

– Các hoạt động sản xuất ở – Thực hành quan sát, tìm hiểu
địa phương.
các hoạt động sản xuất và cảnh
đẹp về di tích lịch sử – văn hoá,
– Một số di tích lịch sử, văn
cảnh đẹp thiên nhiên ở địa
hoá, cảnh quan thiên nhiên
phương.
ở địa phương.

CỘNG
ĐỒNG
ĐỊA
PHƯƠNG

Bài 14: Ôn tập chủ đề Cộng đồng địa phương
Bài 15: Lá, thân, rễ
của thực vật

THỰC
VẬT VÀ
ĐỘNG
VẬT

– Hình dạng, kích thước, – So sánh (hình dạng, kích thước,
màu sắc của rễ, thân, lá của màu sắc) rễ, thân, lá của các thực
các thực vật khác nhau.
vật khác nhau.
– Phân loại thân, rễ, lá.

– Phân loại được thực vật dựa
trên một số tiêu chí (ví dụ: đặc
điểm của thân, rễ, lá,...).
– Vẽ hoặc sử dụng sơ đồ sẵn có
để chỉ vị trí và nói (hoặc viết)
được tên thân, rễ, lá của thực vật.
– Trình bày được chức năng của
lá, thân, rễ.

13

Bài 16: Hoa và quả

– Hình dạng, kích thước, – So sánh (hình dạng, kích thước,
màu sắc của hoa, quả ở các màu sắc) hoa quả của các thực
thực vật khác nhau.
vật khác nhau.

Bài 17: Thế giới
– Tên các phần cơ thể của – Vẽ hoặc sử dụng sơ đồ sẵn có
để chỉ vị trí và nói (hoặc viết)
động vật quanh em động vật.
được tên một số bộ phận của
– Chức năng của các bộ
động vật.
phận bên ngoài động vật.
– Trình bày được chức năng các
– Đặc điểm cấu tạo của một
bộ phận của động vật (sử dụng
số động vật khác nhau;
sơ đồ, tranh ảnh).
phân loại được động vật
dựa trên một số tiêu chí – So sánh được đặc điểm cấu tạo
(ví dụ: đặc điểm cơ quan di của một số động vật khác nhau;
phân loại được động vật dựa
chuyển,...).
trên một số tiêu chí (ví dụ: đặc
điểm cơ quan di chuyển,...).
Bài 18: Sử dụng
hợp lí thực vật và
động vật

– Sử dụng thực vật và động – Nêu được ví dụ về việc sử dụng
vật trong đời sống h...