Tiết 35: Ngày soạn: 12/10/2015
Ngày dạy: 21/10/2015

Tiếng Việt: TỪ ĐỒNG NGHĨA

I. Mục tiêu: Giúp HS
1. Kiến thức: Hiểu thế nào từ đồng nghĩa, hiểu và phân biệt được đồng nghĩa hoàn toàn và đồng nghĩa không hoàn toàn.
2. Kỹ năng:
- Nâng cao kỹ năng sử dụng từ đồng nghĩa.
- Lựa chọn cách sử dụng các từ đồng nghĩa phù hợp với thực tiễn giao tiếp của bản thân.
- Trình bày suy nghĩ, ý tưởng, thảo luận và chia sẻ những ý kiến cá nhân về cách sử dụng các từ đồng nghĩa.
3. Thái độ: Có ý thức sử dụng từ đồng nghĩa, tránh lạm dụng.
II. Chuẩn bị:
GV: Sgk, soạn giảng, giáo án điện tử…
HS: học bài và chuẩn bị bài
III. Phương pháp dạy: Vấn đáp, gợi mở, nêu vấn đề, thảo luận. Kỹ thuật động não…
IV. Tiến trình bài dạy:
Ổn định lớp: Sĩ số
Kiểm tra bài cũ:
*Câu hỏi: Nêu các lỗi thường gặp khi dùng quan hệ từ? Cách sửa? Đặt câu có sử dụng quan hệ từ?
3. Bài mới:
*Giới thiệu bài:

HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
NỘI DUNG

*Hoạt động 1: HD HS tìm hiểu ví dụ, hình thành khái niệm.
GV gọi HS đọc bản dịch thơ bài “Xa ngắm thác núi Lư”-Tương Như.
? Trong bản dịch thơ “Xa ngắm thác núi Lư” của Tương Như có từ rọi, trông, bằng kiến thức đã học em hãy tìm những từ đồng nghĩa với mỗi từ đó?
HS:
Rọi: chiếu, soi
Trông: Nhìn, ngó, dòm
? Ngoài nghĩa trên từ “trông” còn có nghĩa nào khác?
HS:
Coi sóc, giữ gìn cho yên ổn
Mong
? Tìm từ đồng nghĩa với mỗi nghĩa trên của từ trông?
HS:
Trông coi, chăm sóc
Hi vọng, trông mong, trông đợi.
? Từ trông là từ có một nghĩa hay nhiều nghĩa?
HS: Nhiều nghĩa.
? Từ các ví dụ trên, hãy cho biết thế nào là từ đồng nghĩa?
HS: Đọc ghi nhớ1/ T114.
GV cho HS lấy thêm ví dụ.

*Hoạt động 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu, phân loại từ đồng nghĩa.
GV yêu cầu HS đọc ngứ liệu SGK.
? So sánh nghĩa của từ quả và từ trái trong 2 vd trên?
HS: Giống nhau hoàn toàn.
? Từ Trái và từ quả có thể thay thế cho nhau được không? Vì sao?
HS: Có thể dùng thay thế trong mọi hoàn cảnh. Vì hai từ trên là từ đồng nghĩa hoàn toàn, là từ không phân biệt nhau về sắc thái nghĩa.

GV gọi HS đọc ví dụ 2.
? Nghĩa của hai từ bỏ mạng và hy sinh trong hai câu trên giống và khác nhau chỗ nào?
HS:
- Giống: đều nói về cái chết
- Khác: Sắc thái ý nghĩa. Từ Hy sinh (chết vì nghĩa vụ, vì lý tưởng cao đẹp), từ Bỏ mạng (chết vô ích mang sắc thái khinh bỉ).
? Như vậy có mấy loại từ đồng nghĩa? Đó là những loại nào?
HS: Có 2 loại. Từ đồng nghĩa hoàn toàn và đồng nghĩa không hoàn toàn.
? Em hiểu như thế nào về từ đồng nghĩa hoàn toàn và đồng nghĩa không hoàn toàn?
HS: phát biểu.


*Hoạt động 3: HDHS tìm hiểu cách sử dụng từ đồng nghĩa.
? Thử thay các từ đồng nghĩa: quả- trái, bỏ mạng-hy sinh trong các ví dụ trên. Từ đó em rút ra kết luận gì?
HS: Tử quả-trái thay thế được. Từ bỏ mạng – hy sinh không thay thế được.
GV lấy thêm ví dụ cho HS hiểu rõ:
- Phụ nữ Việt Nam anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang.
- Đàn bà
- Đứa trẻ đã chết tối qua.
- Cụ là nhà cách mạng lão thành. Sau khi cụ từ trần, nhân dân đã mai táng cụ trên một ngọn đồi.
? Tại sao đoạn trích “Chinh phụ ngâm khúc”|lấy tiêu đề “Sau phút chia li” mà không lấy tiêu đề “Sau phút chia tay”?
HS: Hai từ chia tay và chia li đều có nghĩa rời nhau, mỗi người một nơi. Nhưng “chia li” mang sắc thái cổ xưa và diễn tả được cảnh ngộ bi sầu của người chinh phụ.
? Như vậy, khi nói và viết từ đồng nghĩa cần chú ý điều gì?