TRỊNH THẾ TRUYỀN (Tổng Chủ biên)
PHẠM KHƯƠNG DUY (Chủ biên)
DƯƠNG THỊ THANH HƯƠNG – HÀ THỊ LỊCH – TRIỆU THỊ HƯƠNG LIÊN
ĐỖ THỊ NĂM – HOÀNG THỊ THẢO – NGUYỄN THỊ THUỶ – NGUYỄN THỊ NGỌC TRÂN

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TÀI LIỆU

Khởi động

Khám phá

Học sinh huy động kiến thức, khả năng
cá nhân để tham gia hoạt động tạo
hứng thú khám phá vào chủ đề mới.
Học sinh thực hiện các hoạt động
quan sát, thảo luận, tìm kiếm thông
tin nhằm phát hiện và làm chủ những
kiến thức mới của chủ đề.

Học sinh sử dụng kiến thức, kĩ năng
CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ được
XUẤT trang
BẢN GIÁO
DỤC
GIA các
ĐỊNH
bị để giải
quyết
vấn đề,
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
tình huống, bài tập tương tự,... nhằm
Thực
Hotline: 0931
406 hành
067
khắc sâu kiến thức, hình thành kĩ năng
Website: www.xuatbangiadinh.vn
một cách chắc chắn.

Vận dụng

Học sinh giải quyết các vấn đề của thực
tế hoặc vấn đề giả định có liên quan
đến tri thức của chủ đề, từ đó phát triển
tư duy linh hoạt và khả năng sáng tạo.

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
2
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

LỜI NÓI ĐẦU

Phú Thọ – vùng Đất Tổ của dân tộc Việt Nam không chỉ nổi
tiếng với truyền thống lịch sử lâu đời mà còn có nền văn hoá
phong phú, gắn liền với đời sống sinh hoạt và lao động sản xuất
của người dân địa phương. Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh
Phú Thọ – Lớp 4 gồm 6 chủ đề, được xây dựng theo cấu trúc
các hoạt động Khởi động, Khám phá, Thực hành, Vận dụng,
phù hợp với đặc điểm tâm lí và nhận thức của học sinh lớp 4,
kết hợp giữa tìm hiểu kiến thức, thảo luận, quan sát thực tế và
trải nghiệm.
Thông qua các chủ đề giáo dục dành cho học sinh lớp 4,
học sinh sẽ được tìm hiểu sâu hơn về quê hương mình dưới nhiều
góc độ khác nhau. Qua đó, giúp các em hiểu và trân trọng
CÔNG TYnhững
CỔ PHẦN
DỊCH
XUẤT
BẢN
GIÁObồi
DỤC
GIA ĐỊNH
giá trị
vănVỤ
hoá
truyền
thống,
dưỡng
lòng tự hào về
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
quê hương Phú Thọ; đồng thời hình thành ý thức bảo vệ môi trường,
Hotline: 0931 406 067
độ tôn trọng lao động và trách nhiệm đối với cộng đồng
Website: thái
www.xuatbangiadinh.vn
địa phương.
Chúc các em học tốt với Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh
Phú Thọ – Lớp 4.
NHÓM TÁC GIẢ

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
3
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

MỤC LỤC

Trang
Hướng dẫn sử dụng tài liệu

2

Lời nói đầu

3

Chủ đề 1. Các món ăn truyền thống tỉnh Phú Thọ

5

Chủ đề 2. Một số nhân vật lịch sử tiêu biểu
trên quê hương Phú Thọ từ thế kỉ X
đến thế kỉ XIX

12

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline:Chủ
0931đề
4063.067
Giỗ Tổ Hùng Vương – Lễ hội Đền Hùng
Website: www.xuatbangiadinh.vn

21

Chủ đề 4. Điều kiện tự nhiên tỉnh Phú Thọ

27

Chủ đề 5. Vấn đề môi trường trong
sản xuất kinh doanh tại tỉnh Phú Thọ

39

Chủ đề 6. Trải nghiệm nghề truyền thống
của địa phương

45

Giải thích thuật ngữ

53

Danh sách hình ảnh sử dụng trong tài liệu

54

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
4
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CHỦ ĐỀ

TRUYỀN
N
Ă
N
TH
Ó
M
Ố
H
Ú
P
T
H
H
N
C
N
Ọ
Ỉ
Á
T

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
5
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

G

C

1

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Khởi
động
Website:
www.xuatbangiadinh.vn

Sinh ra và lớn lên trên quê hương Phú Thọ – vùng đất nổi tiếng với
những rừng cọ, đồi chè và nhiều cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp –
người dân nơi đây được nuôi dưỡng bởi những món ăn truyền thống
dân dã, bình dị mà đậm đà, khó quên.
Em hãy kể tên một số món ăn truyền thống tiêu biểu của tỉnh Phú Thọ
mà em biết.
Khám phá

1. Một số nét văn hoá ẩm thực đặc sắc của người dân Phú Thọ
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và thực hiện yêu cầu:
Phú Thọ là vùng đất có bề dày lịch sử và văn hoá lâu đời. Nét
bình dị, mộc mạc của cảnh sắc và con người nơi đây không chỉ nuôi
dưỡng tình yêu sâu nặng của người dân bản xứ, mà còn gieo vào
lòng
duTY
khách
một sức
hấp
khó
quên.
Phú
Thọ
cóĐỊNH
nhiều món ăn
CÔNG
CỔ PHẦN
DỊCH
VỤdẫn
XUẤT
BẢN
GIÁO
DỤC
GIA
Địatiếng
chỉ: 231
Nguyễn
Văn Cừ,
phường
Chợ
Quán,
TP. Hồ
nổi
là sự
giao hoà
giữa
sản vật
vùng
Trung
duChí
và Minh
miền núi phía
Hotline:
0931
406
067
Bắc, kinh nghiệm chế biến của cư dân bản địa và bản sắc văn hoá
Website:
www.xuatbangiadinh.vn
truyền
thống
như: cọ ỏm, xôi cọ, cháo se, bánh hòn, cá thính, bánh
uôi, xôi ngũ sắc, thịt chua,…
1

3

2

Cọ ỏm

Xôi ngũ sắc

5

4

Bánh uôi

Cá thính

6

Thịt chua

Cháo se, bánh hòn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
6
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Những
nguyên liệu dùng để chế biến món ăn truyền thống hầu hết
Website:
www.xuatbangiadinh.vn

là các sản phẩm đến từ hoạt động trồng trọt và chăn nuôi như: gạo
nếp, đỗ xanh, quả cọ, thịt lợn, cá,...

Em hãy mô tả một số nét chính về văn hoá ẩm thực của người dân
Phú Thọ.

2. Một số món ăn truyền thống của người dân Phú Thọ
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và thực hiện yêu cầu:
a. Bánh chưng, bánh giầy
Bánh chưng, bánh giầy là những món ăn truyền thống đặc trưng
của miền Đất Tổ, có nguồn gốc lâu đời. Bánh chưng được làm từ gạo
nếp, đỗ xanh, thịt lợn và một số loại gia vị. Bánh giầy truyền thống
thường làm từ gạo nếp, một số nơi làm bánh giầy có nhân đỗ xanh,
có vị mặn hoặc ngọt. Theo truyền thuyết, bánh chưng, bánh giầy là lễ
CÔNG
CỔ PHẦN
DỊCH
VỤdâng
XUẤTlên
BẢN
GIÁO
vật doTY
hoàng
tử Lang
Liêu
vua
cha,DỤC
thể GIA
hiệnĐỊNH
lòng hiếu thảo
Địa
chỉ:
231
Nguyễn
Văn
Cừ,
phường
Chợ
Quán,
TP.
Hồ
Chí
Minh
và ước vọng về một đất nước phồn thịnh, trường tồn. Vì thế, bánh
Hotline: 0931 406 067
chưng, bánh
giầy đã trở thành lễ vật truyền thống không thể thiếu
Website:
www.xuatbangiadinh.vn
vào dịp Tết cổ truyền của mỗi gia đình Việt Nam.
1

Bánh chưng Cát Trù nhiều lần được
lựa chọn làm lễ vật dâng cúng các
Vua Hùng trong dịp Giỗ Tổ Hùng Vương

2

Bánh giầy được bày bán tại quầy giới thiệu
sản phẩm Khu di tích lịch sử Đền Hùng

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
7
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
b.
Xôi cọ www.xuatbangiadinh.vn
3
Website:

Xôi cọ được chế biến từ gạo
nếp nương và quả cọ ỏm. Món
ăn có hương vị thơm ngon đậm
đà từ những hạt xôi nếp tròn trịa
hoà quyện với vị béo bùi của thịt
quả cọ ỏm. Xôi cọ thường được
sử dụng trong các dịp lễ hội của
người dân Phú Thọ, mang hương
vị đặc trưng của người dân các xã
Hạ Hoà, Cẩm Khê, Đoan Hùng,...

Xôi cọ

c. Cháo se, bánh hòn
Cháo se và bánh hòn là hai
4
món ăn truyền thống quen thuộc
trong đời sống hằng ngày lẫn dịp
lễ Tết của người dân Phú Thọ, đặc
CÔNG
TYbiến
CỔ PHẦN
XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
biệt
phổ
tại xãDỊCH
Bình VỤ
Nguyên.
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Cả
hai món ăn đều sử dụng
Hotline: 0931 406 067
nguyên
chính từ bột gạo tẻ.
Website:liệu
www.xuatbangiadinh.vn
Bột được nhào thật kĩ cho đến khi
đạt độ dẻo mịn vừa phải. Để làm
nên món cháo se, người nấu đặt bột
giữa hai lòng bàn tay, nhẹ nhàng
miết đều cho bột chảy thành các
Cháo se, bánh hòn
sợi dài mềm mại, rơi liên tục vào
nồi nước đang sôi. Tên gọi cháo se cũng xuất phát từ động tác se bột
đặc trưng này. Bánh hòn được nặn tròn và hấp cách thuỷ, bên ngoài
là lớp vỏ bột gạo và có phần nhân bên trong gồm thịt lợn, mộc nhĩ,
hành lá.
d. Bánh uôi
Bánh uôi (hay còn gọi là Peẻng uôi) là đặc sản truyền thống lâu đời
của người Mường ở tỉnh Phú Thọ. Nguyên liệu chính để tạo ra bánh
uôi là gạo nếp, đỗ xanh, thịt lợn mỡ gói trong lá chuối hoặc lá
bương. Bánh uôi được làm vào các dịp lễ Tết hay cưới hỏi của người
Mường, tượng trưng cho sự gắn kết và ấm no.
CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
8
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931
5 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

Đặc sản bánh uôi có trong mâm cỗ của cộng đồng người Mường

e. Thịt chua
Thịt chua là món ăn truyền thống của
6
người dân nhiều vùng ở tỉnh Phú Thọ và
phổ biến nhất ở xã Thanh Sơn. Đặc sản
này được chế biến từ thịt lợn và bì lợn
thái mỏng sau khi đã luộc chín vừa tới,
trộn với thính gạo cùng các gia vị, ủ lên
men tựTY
nhiên
trong DỊCH
ống nứa.
Khi ăn,
thịtGIÁO DỤC GIA ĐỊNH
CÔNG
CỔ PHẦN
VỤ XUẤT
BẢN
Địa
chỉ:
231 Nguyễn
Cừ, phường
chua
thường
được Văn
ăn kèm
với cácChợ
loạiQuán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline:
0931
406
067
lá như lá sung, lá ổi, lá dổi và chấm với
Website: www.xuatbangiadinh.vn
Thịt chua
tương ớt hoặc nước chấm đặc trưng,
tạo nên hương vị thơm ngon, hấp dẫn.
g. Bánh gạo rang Tiên Lữ
Người xưa thường có câu “Bánh nẳng
chợ Tràng, gạo rang Tiên Lữ” là để chỉ
món ăn dân dã nhưng đậm đà tình
quê của người dân Tiên Lữ. Bánh gạo
rang từ bao đời đã là thức quà quê của
người dân xã Tiên Lữ dành cho nhau
vào mỗi dịp lễ Tết. Món bánh là sự hoà
quyện giữa gạo nếp rang, mật mía và
gừng cay rồi ép thành phên nhỏ vừa ăn.

7

Bánh gạo rang Tiên Lữ

Em hãy kể tên những nguyên liệu chính và nêu cách làm một
món ăn truyền thống của người dân Phú Thọ.
CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
9
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline:
406 067
3.
Giữ gìn0931
và phát
huy những giá trị truyền thống từ món ăn quê hương
Website: www.xuatbangiadinh.vn

Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi:

Mỗi món ăn truyền thống
của người dân Phú Thọ đều
chứa đựng trong đó tình yêu,
lòng biết ơn đối với tổ tiên và sự
trân trọng những sản vật từ bàn
tay người lao động làm ra. Các
món ăn truyền thống không chỉ
là hương vị quê hương, mà còn
là kết tinh của những giá trị văn
hoá từ bao đời.

1

Thực hiện tạo màu cho món xôi ngũ sắc

Để giữ gìn, phát huy, mỗi người
dân Phú Thọ hãy duy trì việc nấu
2
các món ăn truyền thống trong
những dịp lễ Tết, đồng thời chủ
động chia sẻ với bạn bè và du
khách những câu chuyện văn
CÔNG
TYsau
CỔ mỗi
PHẦN
DỊCH
XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
hoá
phía
món
ăn.VỤ
Chính
Địa
chỉ:
231 Nguyễn
Vănấy
Cừ,
sự
trân
trọng
và lan toả
sẽphường
giúp Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline:
0931
406
067
Làm bánh uôi chuẩn bị cho mâm cỗ Tết
giá trị di sản ẩm thực quê hương
Website: www.xuatbangiadinh.vn
mãi trường tồn với thời gian.
– Vì sao các món ăn truyền thống của người dân Phú Thọ lại thể hiện
lòng biết ơn đối với tổ tiên?
– Theo em, mỗi người dân Phú Thọ cần làm gì để giữ gìn các món ăn
truyền thống của quê hương?
Thực hành
1. Em hãy chọn 1 – 2 món ăn truyền thống của quê hương Phú Thọ mà
em thích và giới thiệu với các bạn theo gợi ý:
Gợi ý:
– Món ăn em thích là gì?
– Nguyên liệu chính để làm ra món ăn là gì?
– Cách chế biến món ăn như thế nào?
CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
10
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
2. Chọn hình
ảnh món ăn ở cột A phù hợp với nguyên liệu làm món ăn
Website:
www.xuatbangiadinh.vn

ở cột B (học sinh làm vào vở).

B

A
1

2

a

gạo nếp, đỗ xanh, thịt lợn

b
thịt lợn nạc, bì lợn thái mỏng,
thính gạo
4

3

c
gạo nếp rang, mật mía, gừng
d
bột gạo tẻ, thịt lợn, mộc nhĩ,
hành lá

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931
067
Vận406
dụng
Website: www.xuatbangiadinh.vn

1. Em hãy đóng vai một hướng dẫn viên du lịch và giới thiệu một món
ăn đặc sắc của tỉnh Phú Thọ cho du khách trong và ngoài nước.
2. Em hãy thực hành làm một món ăn đã được tìm hiểu trong chủ đề
dưới sự hướng dẫn của giáo viên hoặc người thân; hoặc sưu tầm
tranh ảnh, video về quy trình chế biến món ăn đó.
G h i

n h ớ

Mỗi miền quê trên vùng đất Phú Thọ đều có các món ăn
truyền thống mang đặc trưng riêng. Những món ăn ấy có hương vị
thơm ngon, đậm đà, kết tinh giá trị văn hoá lâu đời, đồng thời
gắn liền với đời sống lao động của người dân. Chúng ta hãy cùng
chung tay bảo tồn và giữ gìn nét đẹp văn hoá ẩm thực vùng
Đất Tổ từ những món ăn bình dị của quê hương.
CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
11
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CHỦ ĐỀ

2

N VẬT LỊCH SỬ T
Â
H
N
IÊU
Ố
S
BI
T
Ơ
N
Ư
G
H
ỂU
Ê
P
HÚ T
U
Ộ
Q
M RÊN
HỌ
T
X ĐẾN THẾ
Ỉ
K
Ế
KỈ
H
XI
T
X
Ừ
T
CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
12
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website:
www.xuatbangiadinh.vn
Khởi
động

Từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX, dân tộc Việt Nam đã nhiều lần anh dũng
chiến đấu chống lại quân xâm lược. Trên mảnh đất Phú Thọ, nhiều
người con ưu tú đã thể hiện tài trí, lòng dũng cảm để góp phần bảo vệ
quê hương, đất nước.
– Em hãy kể tên con đường hoặc ngôi trường mang tên một vị anh hùng
mà em biết tại địa phương.
– Theo em, vì sao tỉnh Phú Thọ lại chọn tên các vị anh hùng để đặt
cho những công trình quan trọng đó?

Khám phá

1. Một số anh hùng trong công cuộc bảo vệ nền độc lập và
giải phóng dân tộc (thế kỉ X – XVI)

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa
chỉ:anh
231em
Nguyễn
Vănvà
Cừ,Hà
phường
Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
a. Hai
Hà Đặc
Chương
Hotline: 0931 406 067
Đọc thông
tin và trả lời câu hỏi:
Website:
www.xuatbangiadinh.vn

Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ hai (thế kỉ XIII),
vùng đất Phù Ninh đã ghi dấu chiến công của hai anh em Hà Đặc và
Hà Chương.
Khi quân giặc hung hãn tiến vào, hai ông đã tập hợp dân binh,
ngày đêm luyện tập võ nghệ. Đặc biệt, hai ông đã dùng mưu kế vô
cùng độc đáo: cho dân đốn tre, nứa, rồi đan thành hình người to lớn,
cho mặc áo, có dây kéo, cứ đến tối thì dẫn ra dẫn vào. Quân giặc
trông thấy tưởng hai ông có thần linh giúp sức nên rất hoảng sợ. Lợi
dụng lúc giặc hoang mang, nghĩa quân đã tổ chức phục kích, gây
cho địch nhiều tổn thất, góp phần quan trọng vào đại thắng chung
của quân dân nhà Trần.
Để bày tỏ lòng biết ơn và tri ân công lao của hai anh em Hà Đặc,
Hà Chương, nhân dân ở nhiều địa phương đã lập đền thờ hai ông.

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
13
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

– Mưu kế hình nộm tre của hai anh em Hà Đặc và Hà Chương tại vùng
đất Phù Ninh đã mang lại kết quả gì trong trận đánh quân Nguyên?
– Nhân dân địa phương đã làm gì để thể hiện lòng biết ơn đối với
công lao của hai anh em Hà Đặc và Hà Chương?

b. Tả Tướng quốc Trần Nguyên Hãn
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi:
Tả Tướng quốc Trần Nguyên Hãn (1390 – 1429) là một vị tướng tài
trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chống quân Minh ở thế kỉ XV. Ông
sinh ra ở xã Sơn Đông, thuộc tỉnh Phú Thọ ngày nay (trước đây thuộc
huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc).
Năm 1418, khi nghĩa quân Lam Sơn nổi dậy, ông là người góp công
lớn đánh thắng giặc Minh, giải phóng đất nước. Sau khi cuộc khởi nghĩa
Lam Sơn thắng lợi, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế, mở đầu triều đại Lê sơ, đã
phong ông làm Tả Tướng quốc – chức quan võ cao cấp nhất. Ông còn
được vua Lê phong tặng bốn chữ “khai quốc nguyên huân”.

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Tả Tướng
quốc
Trần Chợ
Nguyên
Hãn
ĐịaTên
chỉ:tuổi
231của
Nguyễn
Văn Cừ,
phường
Quán,
TP.được
Hồ Chínhân
Minhdân nhắc
đến
như 0931
một 406
vị tướng
Hotline:
067 trung nghĩa, hết lòng vì quê hương, đất nước.
Website:
www.xuatbangiadinh.vn
Để
ghi nhớ
công lao của ông, nhân dân đã lập đền thờ và tượng đài

mang tên ông. Hiện nay, trên địa bàn xã Sơn Đông có hai trường học
mang tên Tả Tướng quốc Trần Nguyên Hãn: Trường Trung học phổ thông
Trần Nguyên Hãn và Trường Trung học cơ sở Trần Nguyên Hãn.
2

1

Đền thờ Tả Tướng quốc
Trần Nguyên Hãn, xã Sơn Đông

Các đại biểu cắt băng khánh thành
tượng đài Tả Tướng quốc Trần Nguyên Hãn,
xã Lập Thạch

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
14
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
3
Việc www.xuatbangiadinh.vn
tham gia các
Website:

buổi học tập ngoại khoá,
hành trình về nguồn tại
đền thờ Tả Tướng quốc
Trần Nguyên Hãn cũng
đã trở thành hoạt động
thường niên của nhiều
thế hệ học sinh tại tỉnh
Phú Thọ.

Học sinh tham quan, tìm hiểu lịch sử tại đền thờ
Tả Tướng quốc Trần Nguyên Hãn, xã Sơn Đông

– Tả Tướng quốc Trần Nguyên Hãn sinh ra ở đâu? Ông đã có những
đóng góp gì cho cuộc khởi nghĩa Lam Sơn?
– Chính quyền và nhân dân địa phương đã làm gì để thể hiện lòng
tri ân đối với Tả Tướng quốc Trần Nguyên Hãn?
c. Bảng nhãn Nguyễn Mẫn Đốc
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi:

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Đốc
(1497
1522) sinh
raQuán,
và lớnTP.
lênHồ
trong
Địa Nguyễn
chỉ: 231 Mẫn
Nguyễn
Văn
Cừ,–phường
Chợ
Chí một
Minhgia đình có
truyền thống
thi thư,
Hotline:
0931 406
067 lễ nghĩa ở xã Xuân Lũng, một làng khoa bảng danh
Website:
tiếng trênwww.xuatbangiadinh.vn
quê hương Phú Thọ. Phụ thân của ông là Nguyễn Doãn Cung –

một vị quan có tài trong lĩnh vực đối ngoại, đỗ Tiến sĩ năm Kỷ Sửu, niên
hiệu Quang Thuận thứ 10 (1469), đời vua Lê Thánh Tông.
4

Bình phong bằng đá ghi tiểu sử của Bảng nhãn Nguyễn Mẫn Đốc
tại đền thờ Bảng nhãn Nguyễn Mẫn Đốc, xã Xuân Lũng

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
15
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Sớm có
tư chất thông minh hơn người, nên trong khoa thi năm Mậu
Website:
www.xuatbangiadinh.vn

Dần (1518), Nguyễn Mẫn Đốc đã thi đỗ Bảng nhãn. Ông làm quan
đến chức Thượng thư, được phong Phúc thần. Đây là một vinh dự lớn
của dòng họ và quê hương Xuân Lũng.
5

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

Một số sắc phong cho Bảng nhãn Nguyễn Mẫn Đốc qua các triều vua

Khi vua Lê Chiêu Tông lên ngôi (năm 1516), tình hình đất nước rối
loạn. Các thế lực phong kiến tìm cách nắm quyền, đánh giết lẫn nhau,
trong đó có thế lực Mạc Đăng Dung. Vua tôi nhà Lê phải rời bỏ kinh
thành Thăng Long. Nguyễn Mẫn Đốc đã nêu cao tinh thần “phù Lê,
diệt Mạc”, ông mưu trí và quả cảm cứu vua thoát khỏi vòng nguy
hiểm để lui về rừng núi Lương Sơn. Tuy nhiên, do lực lượng mỏng, binh
sĩ bị tử trận quá nhiều, Nguyễn Mẫn Đốc đã hướng về lăng Thái Tổ mà
bái lạy rồi chọn cái chết để giữ trọn lòng trung nghĩa với nhà Lê. Để
ghi nhớ công lao của Nguyễn Mẫn Đốc, nhà Lê đã phong ông làm
Thượng đẳng thần và cho lập đền thờ.
Với tấm lòng trung quân ái quốc, Bảng nhãn Nguyễn Mẫn Đốc
đã được nhà Lê truy phong là Tiết Nghĩa Đại Vương và tôn làm
Thành hoàng làng Xuân Lũng. Không chỉ tại quê nhà, nhiều
địa phương lân cận cũng thờ phụng ông làm Thành hoàng tại đình làng.
CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
16
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website: www.xuatbangiadinh.vn

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0931 406 067
Website:6www.xuatbangiadinh.vn

Khu lăng mộ Bảng nhãn Nguyễn Mẫn Đốc tại Rừng Lăng, xã Xuân Lũng

– Bảng nhãn Nguyễn Mẫn Đốc sinh ra trong một gia đình có
truyền thống như thế nào?
– Để ghi nhớ công ơn của Bảng nhãn Nguyễn Mẫn Đốc đối với
quê hương, đất nước, chính quyền và nhân dân đã làm gì?

CÔNG TY CỔ PHẦN DỊCH VỤ XUẤT BẢN GIÁO DỤC GIA ĐỊNH
Địa chỉ: 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán, TP. Hồ Chí Minh
Hotline:
0931
406hùng
067 trong phong trào đấu tranh chống áp bức và
2. Một số
anh
Website: www.xuatbangiadinh.vn

xâm lược (thế kỉ XVI – XIX)

a. Anh hùng Nguyễn Danh Phương
Đọc thông tin và trả lời câu hỏi:
Nguyễn Danh Phương (? – 1751) hay còn gọi là Quận Hẻo, là một
thủ lĩnh nghĩa quân nổi tiếng vào thế kỉ XVIII dưới triều Lê – Trịnh. Ông là
người phường Hội Hợp, thành phố Vĩnh Yên (nay thuộc phường Vĩnh Yên,
tỉnh Phú Thọ). Ông sinh ra trong một gia đình nông dân nên sớm chứng
kiến cuộc sống khó khăn của người dân.
Khi trưởng thành, ông đã tập hợp nghĩa quân, xây dựng căn cứ ở
vùng núi rừng Tam Đảo (nay thuộc xã Tam Đảo, tỉnh Phú Thọ), tổ chức
nhiều trận đánh chống lại chính quyền phong kiến. Trong nhiều năm,
nghĩa quân do ông lãnh đạo đã chiến đấu kiên cường, khiến cho đối
phương gặp nhiều khó khăn.
Tinh thần dũng cảm và ý chí chống áp bức của thủ lĩnh Nguyễn Danh
Phương vẫn luôn được nhân dân ghi nhớ và ca ngợi đến ngày nay