1
BÁO CÁO
Sáng kiến
- Tên sáng kiến: Sử dụng sơ đồ tư duy trong các hoạt động học tập phần
Sinh học môn Khoa học tự nhiên lớp 9 nhằm phát triển năng lực phát triển
năng lực tư duy và sáng tạo cho học sinh.
- Họ và tên: ....................
- Đơn vị công tác:
- Cá nhân, tổ chức phối hợp:
- Thời gian đã được triển khai thực hiện: từ ngày 15/09/2024 đến ngày
15/03/2024.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Tên sáng kiến
Sử dụng sơ đồ tư duy trong các hoạt động học tập phần Sinh học môn
Khoa học tự nhiên lớp 9 nhằm phát triển năng lực phát triển năng lực tư duy và
sáng tạo cho học sinh.
2. Sự cần thiết, mục đích của việc thực hiện sáng kiến
Trong bối cảnh đất nước đang bước vào thời kỳ phát triển và hội nhập sâu
rộng với thế giới, giáo dục được xem là chìa khóa để nâng cao chất lượng nguồn
nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Để thực hiện được mục tiêu này,
Đảng và Nhà nước đã không ngừng đề ra các chính sách, chương trình đổi mới
giáo dục nhằm hướng tới việc phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của
học sinh. Nghị quyết số 29-NQ/TW năm 2013 về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo nhấn mạnh: "Phát triển năng lực sáng tạo, khả năng tự học,
tư duy độc lập, và kỹ năng giải quyết vấn đề là yêu cầu cốt lõi của giáo dục hiện
đại." Tương ứng, Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, ban hành theo Thông
tư số 32/2018/TT-BGDĐT, cũng khẳng định nhiệm vụ trọng tâm là "giáo dục
con người toàn diện" thông qua việc đổi mới nội dung, phương pháp dạy học và
hình thức đánh giá.
Trong chương trình Khoa học tự nhiên ở bậc trung học cơ sở, phần Sinh
học lớp 9 được thiết kế nhằm cung cấp cho học sinh những kiến thức quan trọng
về di truyền học, tiến hóa, và sinh thái học – những nội dung có ý nghĩa nền tảng
không chỉ trong học tập mà còn trong đời sống thực tiễn. Đây là những chủ đề

2
giúp học sinh nhận thức được vai trò của khoa học trong giải quyết các vấn đề
thực tế như sức khỏe con người, bảo vệ môi trường, và quản lý tài nguyên thiên
nhiên. Tuy nhiên, đặc thù của các nội dung này là nhiều khái niệm trừu tượng,
thuật ngữ phức tạp, và yêu cầu sự kết nối hệ thống giữa các đơn vị kiến thức.
Điều này đã và đang gây khó khăn cho học sinh trong quá trình tiếp thu và vận
dụng kiến thức.
Bên cạnh đó, thực trạng dạy và học phần Sinh học lớp 9 tại nhiều trường
học hiện nay còn tồn tại một số vấn đề đáng lo ngại. Phương pháp giảng dạy
truyền thống, trong đó giáo viên đóng vai trò truyền thụ kiến thức một chiều,
vẫn chiếm ưu thế. Học sinh thường chỉ tiếp thu kiến thức thụ động mà ít có cơ
hội tham gia vào các hoạt động học tập sáng tạo hoặc vận dụng kiến thức vào
thực tế. Điều này không chỉ khiến học sinh khó ghi nhớ và hiểu sâu các nội dung
học tập mà còn làm giảm sự hứng thú và chủ động trong học tập. Theo khảo sát
tại một số trường trung học cơ sở, phần lớn học sinh gặp khó khăn trong việc hệ
thống hóa kiến thức Sinh học, đặc biệt là các mối quan hệ logic giữa các khái
niệm. Nhiều em học tập theo kiểu "ghi nhớ máy móc" mà không hiểu sâu bản
chất vấn đề. Thông tư số 22/2016/TT-BGDĐT về đánh giá học sinh trung học
cơ sở và trung học phổ thông đã yêu cầu chuyển trọng tâm đánh giá từ kết quả
học tập đơn thuần sang đánh giá quá trình, trong đó nhấn mạnh năng lực tư duy,
khả năng giải quyết vấn đề và sự sáng tạo của học sinh. Tuy nhiên, thực tế cho
thấy, nhiều giáo viên vẫn còn lúng túng trong việc triển khai các phương pháp
dạy học mới nhằm đáp ứng yêu cầu này. Sự thiếu hụt các công cụ hỗ trợ trực
quan, sáng tạo trong giảng dạy cũng là một nguyên nhân khiến việc nâng cao
chất lượng học tập môn Sinh học gặp nhiều hạn chế.
Trong bối cảnh đó, sơ đồ tư duy nổi lên như một công cụ hiệu quả để giải
quyết những vấn đề nói trên. Đây là một phương pháp học tập trực quan, sinh
động, cho phép học sinh tổ chức và hệ thống hóa kiến thức một cách logic và
sáng tạo. Sơ đồ tư duy không chỉ giúp học sinh dễ dàng ghi nhớ kiến thức mà
còn khuyến khích các em phát triển tư duy logic, khả năng tổng hợp và phân tích
thông tin. Đồng thời, việc xây dựng sơ đồ tư duy còn tạo cơ hội để học sinh rèn
luyện kỹ năng làm việc nhóm, chia sẻ ý tưởng, và phát huy sự sáng tạo cá nhân.
Chính vì vậy, việc nghiên cứu và áp dụng sáng kiến "Sử dụng sơ đồ tư
duy trong các hoạt động học tập phần Sinh học môn Khoa học tự nhiên lớp 9
nhằm phát triển năng lực tư duy và sáng tạo cho học sinh" là cần thiết và cấp

3
bách. Sáng kiến này không chỉ góp phần giải quyết các hạn chế trong thực trạng
giảng dạy và học tập hiện nay mà còn đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong
thời kỳ mới, góp phần nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực toàn
diện cho học sinh.
II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1. Thực trạng công tác dạy học và tính cấp thiết của vấn đề
a) Ưu điểm
- Ban lãnh đạo nhà trường luôn thể hiện sự quan tâm và khuyến khích đối
với việc đổi mới phương pháp giảng dạy của giáo viên. Điều này không chỉ tạo
ra một môi trường làm việc tích cực mà còn giúp giáo viên cảm thấy động viên
và tự tin hơn trong việc áp dụng những phương pháp mới. Sự chỉ đạo kịp thời và
các chính sách hỗ trợ từ phía nhà trường là những yếu tố quan trọng, giúp giáo
viên vượt qua những rào cản trong quá trình đổi mới giảng dạy.
- Cơ sở vật chất của nhà trường cũng đóng vai trò quan trọng trong việc
nâng cao chất lượng giảng dạy. Với trang thiết bị đầy đủ, từ bàn ghế thoải mái
cho học sinh đến các thiết bị dạy học cần thiết cho các môn học khác nhau, nhà
trường đã tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên trong việc truyền tải kiến thức.
Các trang thiết bị như máy chiếu và tivi kết nối internet ổn định giúp giáo viên
dễ dàng sử dụng các nguồn tài liệu đa phương tiện, từ đó nâng cao hiệu quả
giảng dạy và giúp học sinh tiếp thu bài học tốt hơn.
- Đội ngũ cán bộ giáo viên tại trường luôn thể hiện sự nhiệt tình và tận
tâm trong công việc. Họ không chỉ chú trọng đến việc giảng dạy mà còn luôn
quan tâm, giúp đỡ học sinh trong học tập và rèn luyện. Sự hỗ trợ từ đồng nghiệp
cũng rất quan trọng, nhờ đó tôi đã nhận được những chia sẻ, ý kiến đóng góp
quý báu, giúp hoàn thiện sáng kiến của mình. Tinh thần hợp tác và chia sẻ giữa
các giáo viên tạo nên một bầu không khí thân thiện và gắn kết trong môi trường
giáo dục.
- Phụ huynh học sinh ngày càng thể hiện sự quan tâm đến việc học tập của
con em mình. Họ không chỉ chăm lo về mặt vật chất, như việc trang bị đầy đủ
vở và đồ dùng học tập, mà còn thường xuyên duy trì mối liên hệ với giáo viên
chủ nhiệm và nhà trường. Sự quan tâm này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho
học sinh đến trường mà còn góp phần tạo ra một môi trường học tập tích cực,
khuyến khích các em phát triển và học tập tốt hơn.

4
b) Hạn chế và nguyên nhân hạn chế
- Chương trình môn Khoa học tự nhiên lớp 9 đã được đổi mới với nhiều
nội dung và phương pháp giảng dạy khác biệt so với chương trình trước đây. Sự
thay đổi này, tuy mang lại nhiều cơ hội cho việc phát triển năng lực học sinh,
nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho cả giáo viên và học sinh trong việc
tiếp cận và làm quen với những yêu cầu mới của chương trình. Việc áp dụng
những phương pháp dạy học hiện đại, đặc biệt là sơ đồ tư duy, còn mới mẻ và
chưa được phổ biến rộng rãi trong nhà trường, khiến cho quá trình chuyển giao
kiến thức trở nên phức tạp hơn.
- Việc sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học Khoa học tự nhiên lớp 9 là một
phương pháp mới, cần thiết để hỗ trợ học sinh trong việc ghi nhớ và hệ thống
hóa kiến thức. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi cả học sinh và giáo viên cần có thời
gian để tìm hiểu và làm quen với phương pháp này. Nhiều học sinh chưa hình
thành thói quen học tập thông qua sơ đồ tư duy, dẫn đến việc các em gặp khó
khăn trong việc xây dựng và sử dụng công cụ này một cách hiệu quả. Để thiết kế
sơ đồ tư duy, học sinh không chỉ cần kiến thức về nội dung học mà còn phải có
kỹ năng tư duy logic, khả năng phân tích và tổng hợp thông tin — những kỹ
năng mà nhiều em chưa được rèn luyện đầy đủ trong quá trình học tập.
- Đối với giáo viên, việc áp dụng sơ đồ tư duy trong dạy học cũng đặt ra
nhiều thách thức. Giáo viên cần có kiến thức về các phần mềm hỗ trợ vẽ sơ đồ
tư duy và cách thiết kế sơ đồ một cách hợp lý để phù hợp với nội dung bài học.
Tuy nhiên, việc này đòi hỏi nhiều thời gian và công sức từ giáo viên, vì không
phải ai cũng có đủ kiến thức và kỹ năng để thiết kế sơ đồ tư duy một cách hiệu
quả. Điều này có thể dẫn đến tình trạng giáo viên cảm thấy bị áp lực trong việc
đổi mới phương pháp giảng dạy, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy và
học tập trong lớp học.
2. Các biện pháp được áp dụng để giải quyết vấn đề
a) Cấu trúc của sơ đồ tư duy
Sơ đồ tư duy là một công cụ hỗ trợ đắc lực trong việc tổ chức, phân tích
và liên kết các thông tin liên quan đến một chủ đề hoặc vấn đề cụ thể. Phương
pháp này giúp quá trình tư duy diễn ra một cách logic và rõ ràng, đồng thời giúp
người học hình dung mối liên hệ giữa các ý tưởng. Dưới đây là cấu trúc cơ bản
của một sơ đồ tư duy:

5
- Chủ đề: Chủ đề là phần trung tâm của sơ đồ tư duy, thường được đặt ở
giữa và được thể hiện bằng chữ hoặc hình ảnh nổi bật. Chủ đề này phản ánh nội
dung chính mà sơ đồ muốn truyền tải, từ đó tạo nên một nền tảng để phát triển
các ý tưởng liên quan.
- Nút: Nút là các ô vuông hoặc hình tròn được sử dụng để đại diện cho các
ý tưởng hoặc thông tin liên quan đến chủ đề chính. Các nút này không chỉ là
điểm khởi đầu cho mỗi ý tưởng mà còn giúp người học nhận diện rõ hơn các
khía cạnh khác nhau của chủ đề. Những nút này có thể được kết nối với nhau
bằng các mũi tên để tạo thành một chuỗi ý tưởng hoặc thông tin liên quan.
- Mũi tên: Mũi tên đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các nút trong
sơ đồ tư duy. Chúng thường được vẽ từ nút to (chủ đề chính) đến các nút nhỏ
hơn (các ý tưởng liên quan), giúp người học dễ dàng theo dõi mối liên hệ giữa
các ý tưởng và thông tin.
- Cụm từ: Cụm từ là các từ hoặc cụm từ ngắn được ghi lại trên các nút
trong sơ đồ tư duy để mô tả ý tưởng hoặc thông tin liên quan đến chủ đề chính.
Việc sử dụng cụm từ ngắn gọn giúp người học dễ dàng ghi nhớ và nắm bắt
thông tin một cách nhanh chóng.
- Hình ảnh: Hình ảnh là yếu tố trực quan được sử dụng để trình bày ý
tưởng hoặc thông tin liên quan đến chủ đề chính. Chúng thường được đặt trên
các nút hoặc giữa các nút trong sơ đồ tư duy, giúp làm nổi bật và hỗ trợ quá
trình tiếp thu thông tin một cách sinh động hơn.
Tổng thể, sơ đồ tư duy không chỉ giúp tổ chức thông tin một cách khoa
học mà còn khuyến khích tư duy sáng tạo và khả năng phân tích của người học.
Việc áp dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy sẽ giúp học sinh phát triển kỹ năng tư
duy logic, khả năng tổng hợp và phân tích thông tin, từ đó nâng cao hiệu quả
học tập trong môn Khoa học tự nhiên lớp 9. Việc vẽ hoặc học tập với sơ đồ tư
duy giúp học sinh tổ chức, phân tích và liên kết các thông tin một cách rõ ràng
và logic, từ đó giúp học sinh hiểu bài học một cách sâu sắc hơn và nhớ lâu hơn.
b) Quy trình thiết kế sơ đồ tư duy
Sơ đồ tư duy là một công cụ hữu ích trong việc tổ chức và trình bày thông
tin, giúp hỗ trợ quá trình học tập hiệu quả. Để thiết kế một sơ đồ tư duy, trước
tiên cần xác định chủ đề chính, từ đó phát triển các ý tưởng liên quan và phân
loại thông tin thành các nhóm ý tưởng con. Việc thu thập thông tin từ sách giáo
khoa và các nguồn tài liệu khác là rất quan trọng để tạo nền tảng cho sơ đồ.

6

Hình. Minh họa một sơ đồ tư duy
Khi đã có đủ thông tin, cần sắp xếp chúng một cách logic. Chủ đề chính
được đặt ở giữa, với các nút đại diện cho những ý tưởng chính và liên kết chúng
bằng các mũi tên để thể hiện mối quan hệ giữa các thông tin. Các cụm từ ngắn
gọn và hình ảnh minh họa nên được sử dụng để làm cho sơ đồ trở nên sinh động
và dễ hiểu hơn.
Sau khi hoàn thành sơ đồ, cần thực hiện việc rà soát và chỉnh sửa để đảm
bảo rằng mọi thông tin đều được trình bày rõ ràng và hợp lý. Cuối cùng, việc
chia sẻ sơ đồ tư duy và thảo luận về nội dung với các bạn sẽ thúc đẩy khả năng
tư duy sáng tạo và khuyến khích sự tương tác trong quá trình học tập. Áp dụng
sơ đồ tư duy trong dạy học môn Khoa học tự nhiên lớp 9 không chỉ giúp tiếp thu
kiến thức dễ dàng hơn mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng
ghi nhớ thông tin một cách hiệu quả.
c) Các công cụ hỗ trợ tạo sơ đồ tư duy
Hiện nay, có nhiều công cụ hỗ trợ tạo sơ đồ tư duy một cách nhanh chóng
và dễ dàng, giúp người dùng có thể tổ chức và trình bày thông tin một cách trực
quan. Một trong những công cụ phổ biến nhất là PowerPoint, với khả năng sử
dụng các hình dạng có sẵn để tạo ra các nút cho sơ đồ tư duy. Công cụ này cho
phép thêm màu sắc và hình ảnh, làm cho sơ đồ trở nên sinh động và dễ đọc hơn.
Để tạo sơ đồ tư duy trên PowerPoint, có thể thực hiện theo quy trình sau:
- Mở PowerPoint: Khởi động PowerPoint và chọn một slide trống để bắt
đầu thiết kế sơ đồ tư duy. Việc lựa chọn slide trống sẽ giúp người dùng tự do
sáng tạo mà không bị ràng buộc bởi các yếu tố có sẵn.

7
- Chọn tab Insert: Trong thanh công cụ, chọn tab Insert và sau đó chọn
Shapes. Tại đây, người dùng có thể thấy nhiều hình dạng khác nhau, bao gồm
hình tròn, hình vuông và nhiều hình dạng tùy chọn khác.
- Tạo ô chứa chính: Chọn hình dạng mà bạn muốn sử dụng làm ô chứa
chính của sơ đồ tư duy. Hình oval thường được ưa chuộng để biểu thị chủ đề
chính. Sau khi chọn, hãy vẽ hình dạng này trên slide bằng cách kéo chuột từ góc
trái trên đến góc dưới bên phải của slide.
- Nhập nội dung: Bấm đúp chuột vào hình dạng vừa vẽ để nhập nội dung
cho ô chứa chính. Nội dung này thường là chủ đề chính hoặc tiêu đề.
- Tạo các ô con: Để tạo các ô con, hãy quay lại tab Insert, chọn hình dạng
và vẽ chúng xung quanh ô chứa chính. Các ô con này đại diện cho những ý
tưởng hoặc thông tin liên quan đến chủ đề chính.
- Nhập nội dung cho các ô con: Bấm đúp chuột vào từng ô con để nhập
nội dung. Nội dung ở đây cần được diễn đạt ngắn gọn, súc tích, và thể hiện rõ ý
tưởng chính của từng nhánh.
- Kết nối các ô: Để thể hiện mối liên hệ giữa các ô, sử dụng hình dạng
Đường cong hoặc mũi tên. Kéo chuột từ ô chứa chính đến ô con để tạo ra sự kết
nối. Điều này giúp người xem dễ dàng nhận ra mối quan hệ giữa các thông tin.
- Tạo thêm các ô con: Lặp lại các bước trên để thêm nhiều ô con khác,
giúp mở rộng và làm phong phú thêm nội dung sơ đồ tư duy.
- Tùy chỉnh sơ đồ: Sử dụng các tùy chọn để thay đổi màu sắc, kiểu chữ,
và kích thước hình dạng. Điều này không chỉ làm cho sơ đồ trở nên hấp dẫn hơn
mà còn giúp người học dễ dàng nhận diện và ghi nhớ thông tin.

Hình. Minh họa tạo sơ đồ tư duy từ powerpoint

8
- Lưu sơ đồ tư duy: Cuối cùng, chọn tab File và chọn Save As để lưu sơ
đồ tư duy dưới dạng tệp PowerPoint. Người dùng cũng có thể chọn tab Export
để lưu dưới dạng PDF hoặc ảnh, thuận tiện cho việc chia sẻ hoặc in ấn.
Ngoài ra, trong powerpoint còn có một chức năng đó là Hierarchy (Cấu
trúc phân cấp) là một công cụ hữu ích giúp tạo ra các sơ đồ tổ chức hoặc sơ đồ
tư duy một cách trực quan. Với chức năng này, người dùng có thể dễ dàng minh
họa các mối quan hệ giữa các phần tử khác nhau trong một cấu trúc phân cấp.

Hình. Chức năng Hierachy trong powerpoint
Canva là một công cụ trực tuyến rất hữu ích trong việc tạo sơ đồ tư duy,
với giao diện thân thiện và nhiều tính năng hỗ trợ cho người dùng. Việc sử dụng
Canva để tạo sơ đồ tư duy không chỉ giúp cho quá trình tổ chức và trình bày
thông tin trở nên dễ dàng mà còn tạo cơ hội cho người dùng thể hiện sự sáng tạo
của mình. Giao diện trực quan và các tính năng kéo-thả giúp tiết kiệm thời gian
và công sức, đồng thời cho phép người dùng tập trung vào nội dung chính của
sơ đồ tư duy. Dưới đây là quy trình chi tiết để tạo sơ đồ tư duy trên Canva:
- Đăng nhập hoặc đăng ký tài khoản: Trước tiên, cần truy cập vào trang
web của Canva và đăng nhập vào tài khoản của mình. Nếu chưa có tài khoản,
người dùng có thể dễ dàng đăng ký miễn phí.
- Truy cập trang tạo thiết kế: Sau khi đăng nhập, hãy truy cập vào phần
tạo thiết kế. Tìm kiếm mục “Sơ đồ tư duy” trong danh mục “Tài liệu” để bắt đầu
tạo sơ đồ.

9

Hình. Giao diện đăng nhập trên web của Canva
- Chọn mẫu sơ đồ tư duy: Canva cung cấp nhiều mẫu sơ đồ tư duy có sẵn.
Người dùng có thể chọn một mẫu phù hợp hoặc bắt đầu từ một thiết kế trống để
tạo sơ đồ của riêng mình.

Hình. Nhập nội dung vào khung để tìm kiếm template
- Sử dụng công cụ vẽ và chỉnh sửa: Khi đã chọn mẫu, người dùng có thể
sử dụng các công cụ vẽ để thêm nút, chủ đề hoặc hình ảnh theo ý muốn. Việc
kéo và thả các yếu tố sẽ giúp tạo ra sơ đồ có cấu trúc rõ ràng và dễ hiểu.

10

Hình. Kết quả khi tìm kiếm nội dung “Sơ đồ tư duy”
- Thay đổi màu sắc và kiểu chữ: Để làm cho sơ đồ tư duy trở nên sinh
động, người dùng có thể thay đổi màu sắc và kiểu chữ cho từng phần tử trong sơ
đồ. Canva cung cấp nhiều tùy chọn về màu sắc và kiểu chữ, giúp người dùng dễ
dàng lựa chọn theo sở thích.
- Thay đổi kích thước và hình dạng: Các phần tử trong sơ đồ tư duy có thể
được thay đổi kích thước và hình dạng để phù hợp với nội dung và cấu trúc
mong muốn. Điều này giúp người dùng có thể trình bày thông tin một cách rõ
ràng và dễ nhìn.
- Tạo liên kết giữa các ý tưởng: Để thể hiện mối liên hệ giữa các ý tưởng,
người dùng có thể thêm mũi tên hoặc đường kết nối giữa các nút. Việc này giúp
làm rõ sự liên quan và hỗ trợ quá trình tư duy.

Hình. Giao diện tải xuống thiết kế

11
- Lưu và tải xuống sơ đồ tư duy: Sau khi hoàn thành sơ đồ tư duy, người
dùng có thể lưu lại dự án của mình. Canva cho phép tải xuống sơ đồ dưới nhiều
định dạng khác nhau như PNG, JPG, hoặc PDF. Ngoài ra, người dùng cũng có
thể chia sẻ sơ đồ trực tuyến qua các liên kết hoặc gửi qua email.
Ngoài ra, người dùng còn có thể sử dụng một số phần mềm thí kế sơ đồ tư
duy khác như sau:
- MindMeister là một công cụ trực tuyến mạnh mẽ, cho phép người dùng
tạo sơ đồ tư duy một cách trực quan và đơn giản. Người dùng có thể dễ dàng
thêm các nút, mũi tên và cụm từ để thể hiện các ý tưởng liên quan. Một trong
những ưu điểm nổi bật của MindMeister là khả năng chia sẻ và làm việc nhóm.
Điều này cho phép nhiều người có thể cùng nhau chỉnh sửa và hoàn thiện sơ đồ,
tạo ra môi trường học tập hợp tác và sáng tạo. MindMeister còn cung cấp tính
năng đồng bộ hóa, giúp người dùng có thể truy cập sơ đồ từ bất kỳ đâu, miễn là
có kết nối internet.
- Lucidchart là một nền tảng trực tuyến chuyên nghiệp cho phép người
dùng tạo ra sơ đồ tư duy, sơ đồ luồng, biểu đồ và nhiều loại sơ đồ khác. Với giao
diện thân thiện và trực quan, Lucidchart giúp người dùng nhanh chóng bắt đầu
mà không cần phải thiết kế từ đầu. Công cụ này cung cấp nhiều mẫu sẵn có và
hình ảnh minh họa phong phú, giúp người dùng tạo ra sơ đồ một cách nhanh
chóng và dễ dàng. Ngoài ra, tính năng chia sẻ và làm việc nhóm của Lucidchart
cũng giúp người dùng có thể hợp tác dễ dàng, cùng nhau chỉnh sửa và hoàn
thiện sơ đồ trong thời gian thực.
- Coggle là một công cụ trực tuyến miễn phí cho phép người dùng tạo sơ
đồ tư duy và các loại sơ đồ khác. Với giao diện dễ sử dụng, Coggle cho phép
người dùng thêm nút, mũi tên, cụm từ và hình ảnh vào sơ đồ của mình một cách
trực quan. Một tính năng nổi bật của Coggle là khả năng chia sẻ và làm việc
nhóm, giúp nhiều người có thể cùng nhau chỉnh sửa và hoàn thiện sơ đồ. Coggle
còn cho phép người dùng xuất sơ đồ dưới dạng PDF hoặc hình ảnh, rất tiện lợi
cho việc chia sẻ và lưu trữ.
- XMind là một phần mềm miễn phí có thể tải về và cài đặt trên máy tính,
cho phép người dùng tạo ra các sơ đồ tư duy với các tính năng đa dạng. XMind
cung cấp nhiều kiểu mẫu và định dạng cho sơ đồ, giúp người dùng tùy chỉnh
theo ý muốn. Công cụ này còn hỗ trợ người dùng tạo ra các biểu đồ và sơ đồ
phức tạp với nhiều mức độ chi tiết khác nhau. Với giao diện thân thiện và trực

12
quan, người dùng có thể dễ dàng tạo ra sơ đồ tư duy chất lượng cao. Ngoài ra,
XMind còn cho phép người dùng xuất sơ đồ dưới nhiều định dạng khác nhau, từ
hình ảnh cho đến các tài liệu văn bản.
- Microsoft Visio là một phần mềm mạnh mẽ do Microsoft phát triển, cho
phép người dùng tạo sơ đồ tư duy và nhiều loại sơ đồ khác. Visio cung cấp
nhiều tính năng tùy chỉnh mạnh mẽ, giúp người dùng có thể thiết kế sơ đồ theo
cách mà họ mong muốn. Giao diện của Visio rất trực quan, giúp người dùng dễ
dàng kéo và thả các yếu tố vào sơ đồ. Đặc biệt, Visio còn cho phép người dùng
chia sẻ các sơ đồ một cách dễ dàng với các thành viên trong nhóm, tạo ra môi
trường làm việc hiệu quả.
Ngoài những công cụ trên, còn có nhiều lựa chọn khác như Gliffy,
MindNode, và nhiều công cụ khác, mỗi công cụ đều có những tính năng và mẫu
riêng để người dùng có thể tạo sơ đồ tư duy một cách dễ dàng và chuyên nghiệp.
Một số công cụ này cung cấp tính năng hỗ trợ trên di động, giúp người dùng có
thể tạo sơ đồ bất cứ lúc nào và ở bất kỳ đâu.
Việc sử dụng các công cụ này không chỉ giúp người dùng tổ chức thông
tin hiệu quả mà còn hỗ trợ trong việc phát triển tư duy sáng tạo và khả năng làm
việc nhóm. Sơ đồ tư duy có thể được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ
học tập cho đến quản lý dự án, giúp người dùng nhìn nhận các vấn đề một cách
tổng thể và từ đó đưa ra giải pháp hiệu quả hơn. Hãy lựa chọn công cụ phù hợp
với nhu cầu và phong cách học tập để tối ưu hóa quá trình tạo sơ đồ tư duy, từ
đó nâng cao hiệu quả học tập và làm việc.
3. Thực nghiệm sư phạm
Thực nghiệm sư phạm được tiến hành trong chủ đề 11. Di truyền, chương
trình phân môn Sinh học môn Khoa học tự nhiên lớp 9, kéo dài trong khoảng
thời gian 12 tuần. Mục tiêu là áp dụng phương pháp sử dụng sơ đồ tư duy để
nâng cao hiệu quả học tập của học sinh.
- Thời gian và địa điểm: Thực nghiệm diễn ra tại trường trung học cơ sở
………………………, trong các tiết học Khoa học tự nhiên.
- Đối tượng tham gia: Toàn bộ lớp học với 115 học sinh lớp 9 thuộc 3 lớp
9A1, 9A2 và 9A3.
- Phương pháp: Giáo viên áp dụng sơ đồ tư duy trong các hoạt động khởi
động, hình thành kiến thức, ôn tập và củng cố kiến thức, ôn tập chương. Giáo
viên thiết kế đa dạng các hoạt động tùy theo đặc điểm nội dung từng bài học.

13
Học sinh được khuyến khích xây dựng sơ đồ tư duy cá nhân và thảo luận theo
nhóm về các nội dung học tập có sử dụng sơ đồ tư duy.
Biện pháp 1: Sử dụng sơ đồ tư duy trong hoạt động khởi động
Sử dụng sơ đồ tư duy trong hoạt động khởi động là một biện pháp hiệu
quả nhằm kích thích tư duy và sự sáng tạo của học sinh ngay từ đầu bài học.
Biện pháp này không chỉ giúp học sinh nắm bắt nhanh chóng nội dung chính mà
còn khuyến khích các em tham gia vào quá trình học tập và bày tỏ ý kiến của
mình. Hơn nữa, việc tạo ra một môi trường học tập năng động và sáng tạo sẽ
góp phần nâng cao chất lượng giờ học.
Để tổ chức hoạt động khởi động bằng sơ đồ tư duy dưới dạng trò chơi,
giáo viên có thể thực hiện theo một số bước cụ thể nhằm tạo không khí học tập
sinh động và hấp dẫn cho học sinh.
Bước 1: Chuẩn bị trò chơi. Trước khi bắt đầu, giáo viên cần chuẩn bị các
tài liệu liên quan đến chủ đề bài học. Những tài liệu này có