Kiểm tra bài cũ:
Trong bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” của nhà thơ Thanh Hải, em thích nhất khổ thơ nào? Vì sao?

Giới thiệu bài mới:
Mùa thu là mùa đẹp nhất trong năm, là nguồn khơi gợi bao nhiêu cảm hứng cho thi ca nhạc họa. Cũng lấy cảm hứng từ mùa thu, Hữu Thỉnh đã khắc họa một bức tranh thu chốn làng quê rất đặc sắc. Chúng ta sẽ đến với bức tranh đó qua bài thơ “Sang thu”.

Tiết 121. Văn bản: Sang Thu
Hữu Thỉnh

Hoạt động của thầy và trò
Nội dung cần đạt




- Em biết gì về Hữu Thỉnh và xuất xứ bài thơ Sang thu?
- Giới thiệu chân dung Hữu Thỉnh.
- Giáo viên nhấn mạnh ý chính.




- Giáo viên hướng dẫn đọc.
- Giáo viên đọc mẫu.
- Học sinh đọc.
- Nhận xét học sinh đọc.
- Học sinh tìm hiểu chú thích SGK.

- Bài thơ viết theo thể gì?






- Phương thức biểu đạt chính?


- Bài thơ thuộc thể loại gì?


- Bài thơ có thể chia làm mấy phần?








- Học sinh đọc khổ 1.

- Không gian làng quê sang thu được tác giả cảm nhận từ những chi tiết, hình ảnh nào?

- Có gì đặc sắc về nghệ thuật ở những chi tiết này?

- Từ”bỗng” diễn tả trạng thái nào của sự cảm nhận?

- Con người cảm nhận mùa thu từ hương ổi, chi tiết đó nói lên điều gì?



-“Hương ổi” phả vào trong gió se, em cảm nhận như thế nào về nội dung lời thơ này?






- Em hình dung ra hình ảnh gì từ lời thơ “Sương chùng chình qua ngõ” ?



-Từ hình như gợi cho em hiểu gì về cảm xúc của nhà thơ?







- Từ khổ thơ thứ nhất, em cảm nhận như thế nào về bức tranh chuyển mùa từ hạ sang thu và cảm xúc của nhà thơ?


Học sinh đọc khổ II
- Đất trời sang thu được nhà thơ cảm nhận từ những biểu hiện nào của sự vật?



- Cách sử dụng từ ngữ ở trong hai câu thơ nay trên có gì độc đáo ?
- Em cảm nhận như thế nào từ hai chi tiết thơ: “Sông dềnh dàng”/ “chim vội vã” ?









- Cảm nhận của em về hình ảnh thơ:
“ Có đám mây mùa hạ
Vắt nữa mình sang thu” ?































- Khổ thơ thứ hai giúp em cảm nhận như thế nào về bức tranh thu và cảm xúc của nhà thơ?

- Học sinh đọc khổ III

- Đất trời sang thu được nhà thơ miêu tả qua những chi tiết nào?


- Khổ thơ có những tầng nghĩa nào?

- Nghĩa tả thực của khổ thơ là gì?



- Từ ý nghĩa tả thực đó nhà thơ muốn ẩn dụ điều gì về con người và cuộc đời?













- Từ khổ thơ thứ 3, em cảm nhận như thế nào về bức tranh thu và cảm xúc của nhà thơ?



- Em hãy khái quát những nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ.


- Bài thơ gợi lên trong em những cảm nhận gì về thiên nhiên, đất trời, con người lúc sang thu?


- Qua bài thơ em hiểu gì về tâm hồn tình cảm của nhà thơ Hữu Thỉnh ?





- Ngoài thơ “sang thu” của Hữu Thỉnh, em còn biết những bài thơ nào viết về mùa thu? Có gì khác trong miêu tả mùa thu của các nhà thơ ở những bài thơ đó?




Học sinh đọc ghi nhớ sách giáo khoa.




- Trong bài thơ “Sang thu” em thích nhất hình ảnh thơ nào? Nêu cảm nhận của em về hình ảnh thơ đó.
- Bài thơ có những từ láy nào? Nêu tác dụng của những từ láy đó.


I Tìm hiểu chung:

1/ Tác giả, tác phẩm: (sgk)
-Tác giả: Hiện là tổng thư ký hội nhà văn Việt Nam.
-Tác phẩm: Bài thơ rút từ tập thơ “ Từ chiến hào đến thành phố” của Hữu Thỉnh –NXB Văn học-Hà Nội-1991.

2/ Đọc và giải nghĩa từ khó:
- Đọc: Giọng nhẹ, nhịp chậm, khoan thai, trầm lắng, thoáng suy tư. Sau mỗi khổ dừng lại lâu hơn so với sau mỗi câu.
- Giải nghĩa từ khó(SGK)

3/ Thể loại:
- Thể thơ 5 chữ, cả bài có 3 khổ, mỗi khổ 4 câu, ít vần.
+ Khổ I: Vần cách (se-về).
+ Khổ II: Vần liền (vã-hạ).
+ Khổ III: Vần thông-không thật chỉnh(mưa-ngờ).
- Phương thức biểu đạt: Miêu tả kết hợp với biểu cảm. Miêu tả để biểu cảm.

- Thể loại: Thơ trữ tình.


4/ Bố cục: 3 phần.
- Khổ I: Cảm nhận không gian làng quê sang thu.
- Khổ II: Cảm nhận trời mây, sông nước sang thu.
- Khổ III: Cảm nhận không gian đất trời sang thu.

II Phân tích:
Khổ I:

Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về.
- Bằng quan sát tinh tế và cảm giác trực tiếp, giong thơ êm nhẹ, sử dụng từ láy và biện pháp nhân hóa.
- Từ bỗng thể hiện trạng thái có phần ngạc nhiên, ngỡ ngàng của con người trước sự thay đổi của thời tiết.
- Hương ổi cho thấy mùa thu được cảm nhận từ nơi làng quê của con người sống gắn bó với làng quê miền Bắc (cây ổi, quả ổi là thứ cây quả gần gũi quen thuộc với làng quê miền Bắc)
- Phả là tỏa vào, thổi vào, trộn lẫn vào.
Gió se là gió thu se lạnh chứ chưa phải là gió heo may. Hương ổi trộn lẫn trong gió thu se lạnh làm thức dậy mùi hương bình dị ngọt ngào mà rất đổi thân thương trong không gian vườn ngõ.
- Không chỉ vận dụng khả năng khứu giác, nhà thơ còn sử dụng tối đa thị giác của mình khi miêu tả làn sương.
- Sương chùng chình có thể là bởi gió rất nhẹ, sương cũng trôi rất chậm. ở đây làn sương được nhân hóa như một một cô thôn nữ duyên dáng, ngập ngừng không muốn rời vườn quê ngõ xóm.
- Cảm xúc ngỡ ngàng trước cảnh thu sang.
- Hình ảnh thời khắc giao mùa nơi làng quê diễn ra chậm rải, nhẹ nhàng, thanh khiết, tinh khôi trong cảm nhận ngỡ ngàng, ngạc nhiên của tác giả. Câu thơ cuối cùng “Hình như thu đã về” một lần nữa nói lên tâm trạng ngỡ ngàng đó của nhà thơ.
* Không gian làng quê chuyển mùa từ hạ sang thu và tâm trạng ngỡ ngàng của nhà thơ.


Khổ II:
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nữa mình sang thu.

- Sử dụng từ láy “dềnh dàng, vội vã”.

-Sông dềnh dàng: nước sông lớn nhưng không cuộn chảy. Từ dềnh dàng là từ láy tạo hình đã nhân hóa con sông. Sông cũng như lưu luyến với hơn với làng quê, nên nước không muốn chảy ra biển cả.
- Từ láy vội vã gợi hình ảnh những đàn chim bay đi trú đông.
- Hai biểu hiện trái ngược nhau nhưng cùng phản ánh một hiện tượng đó là thời tiết bát đầu sang thu, gió se lạnh đã về.

- Chi tiết hình ảnh thơ được tạo bằng trí liên tưởng, tưởng tượng bay bỗng và biện pháp tu từ, nhân hóa.

- Đây là hai câu thơ hay nhất bài thơ là hình ảnh đặc sắc nhất của bức tranh thu được sáng tạo bằng trí liên tuởng thú vị.
Sự thật không thể có đám mây nào như thế. Vì làm sao có sự phân chia rạch ròi mùa thu, mùa hạ trên bầu trời mà mắt nhìn thấy được. Đó chỉ là đám mây trong liên tưởng, tưởng tượng của nhà thơ.
Hình ảnh đó làm cho bức tranh thu nồng nàn, sinh động hẵn lên.Ta hình dung trên bầu trời những đám mây mùa thu vẫn còn vương nắng mùa hạ. Đám mây như tấm khăn voan của người thiếu nữ nối hai mùa là một liên tưởng rất độc đáo, rất riêng của Hữu Thỉnh khi viết về mù thu.
- Cũng viết về mùa thu Nguyễn Khuyến viết : Tầng mây lơ lững trời xanh ngắt. Thu của Nguyễn Khuyến đã thực sự là thu. Nó không còn vương vấn chút gì của mùa hè rực lửa. Còn Hữu Thỉnh chắc hẵn phải yêu mùa thu lắm mới vẽ ra được một khoảnh khắc giao mùa từ hạ sang thu nồng đượm hơi ấm đất trời, nồng đượm hơi ấm làng quê, mang vẽ đẹp tinh khôi và gợi hồn thơ đến thế. Ta như thấy nhà thơ bâng khuâng trước vẽ đẹp trời mây sông nước mùa thu.
*Bức tranh trời mây sông nước chuyển mùa sang thu và cảm xúc bâng khuâng của tác giả.

Khổ III

Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.
- Khổ thơ có 2 tầng nghĩa: Nghĩa tả thực và nghĩa ẩn dụ.
- Nghĩa tả thực: Cảnh vật, thời tiết thay đổi. Tất cả vẫn còn dấu hiệu của mùa hạ, nhưng giảm dần mức độ, cường độ, đất trời lặng lẽ vào thu.
- Nghĩa ẫn dụ: Nắng, mưa, sấm, hàng cây ẩn dụ cho những thay đổi, vang động của cuộc đời, xã hội, cũng là những thay đổi của tuổi đời sang thu, tuổi đời con người từng trải.
-Từ những thay đổi mùa thu thiên nhiên, nhà thơ liên tưởng đến thay đổi của mùa thu đời người. Khi đã đứng tuổi, từng trải thì con người sẽ bình tĩnh, tự tin hơn trước những biến động của cuộc đời. Hai câu thơ cuối bài thơ không chỉ tả cảnh thu mà còn chứa chất suy ngẫm, chiêm nghiệm của nhà thơ về con người và cuộc sống.

* Đất trời chuyển mình sang thu và suy ngẫm của nhà thơ về con người, cuộc đời.
III Tổng kết:

1/ Nghệ thuật:
Cảm nhận tinh tế; từ ngữ, hình ảnh giàu sức biểu cảm, giọng thơ êm nhẹ.

2/ Nôi dung:
- Hình ảnh thiên nhiên, đất nước, con người trong thời khắc giao mùa từ hạ sang thu với những biến chuyển nhẹ nhàng mà rõ rệt thật là đẹp và gợi hồn thơ.
- Tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, biết nhìn, biết lắng nghe. Tình cảm tha thiết với thiên nhiên làng quê, với thời tiết thu, với đất nước, con người. Đó là biểu hiện tốt đẹp của tình yêu với cuộc đời.

- Thu điếu của Nguyễn Khuyến viết về thời điểm giữa thu.
- Đây mùa thu tới của Xuân Diệu viết về thời điểm cuối thu.
- Sang thu của Hữu Thỉnh viết về thời điểm chớm thu, g