phat trien ngon ngu 5 tuoi skkn phát triển ngôn ngữ sáng tạo

- 0 / 0
(Tài liệu chưa được thẩm định)
Nguồn:
Người gửi: Ngô Thị Hà
Ngày gửi: 08h:23' 04-07-2026
Dung lượng: 8.2 MB
Số lượt tải: 4
Nguồn:
Người gửi: Ngô Thị Hà
Ngày gửi: 08h:23' 04-07-2026
Dung lượng: 8.2 MB
Số lượt tải: 4
Số lượt thích:
0 người
UỶ BAN NHÂN DÂN PHƯỜNG THƯỢNG CÁT
TRƯỜNG MẦM NON THƯỢNG CÁT
BẢN MÔ TẢ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA SÁNG KIẾN
MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ
5–6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KỂ CHUYỆN SÁNG TẠO
Họ và tên
Chức vụ
Đơn vị công tác
: Nguyễn Thị Hồng
: Giáo viên
: Trường Mầm non Thượng Cát
Năm học 2025-2026
BẢN MÔ TẢ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA SÁNG KIẾN
“MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ 5-6 TUỔI
THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KỂ CHUYỆN SÁNG TẠO”
Tác giả: Nguyễn Thị Hồng
I. THỰC TRẠNG
1. Các vấn đề tồn tại trước khi thực hiện giải pháp
Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mục tiêu quan trọng nhất
của giáo dục mầm non. Vì nhờ có ngôn ngữ, trẻ có thể nói lên những suy nghĩ,
mong muốn của mình và mở rộng khả năng giao tiếp trong học tập cũng như vui
chơi. Trẻ mầm non rất nhạy cảm với nghệ thuật ngôn từ, âm điệu, hình tượng
của các bài hát, bài thơ, những câu chuyện cổ tích, thần thoại rất hấp dẫn đối với
trẻ thơ. Chính vì vậy, cho trẻ tiếp xúc với văn học, cụ thể là hoạt động dạy trẻ kể
chuyện sáng tạo là con đường phát triển ngôn ngữ cho trẻ tốt nhất. Thông qua
hoạt động dạy trẻ kể chuyện sáng tạo sẽ giúp trẻ giúp trẻ phát triển tư duy, óc
tưởng tượng bay bổng, phát triển khả năng mạnh dạn, tự tin vào chức năng tâm
lý của chính bản thân, phát triển ngôn ngữ mạch lạc, rõ ràng hơn. Tuy nhiên với
thực trạng hiện tại việc dạy trẻ phát triển ngôn ngữ qua hoạt động dạy trẻ kể
chuyện sáng tạo lại chưa mang lại hiệu quả cao vẫn còn nhiều khó khăn như sau:
* Đối với giáo viên: Chưa có nhiều tài liệu sách báo về việc dạy trẻ kể
truyện sáng tạo cho trẻ để giáo viên nghiên cứu, tham khảo.
- Giáo viên chưa khuyến khích xã hội hóa từ phụ huynh nhiều sách truyện,
truyện tranh chữ to, đẹp để trẻ hứng thú tham gia “đọc” truyện.
* Đối với trẻ: Mỗi cá nhân trẻ là một sự khác biệt, mức độ tiếp thu kiến
thức và kỹ năng thực hành diễn đạt ngôn ngữ, sự tự tin là khác nhau.
- Một số cháu khả năng ngôn ngữ còn chưa mạch lạc, trẻ hay ngại thể hiện
trước tập thể.
- Một số trẻ chưa hứng thú, tự giác, tự tin khi tham gia hoạt động.
Tôi nhận thấy hầu như trẻ chưa có khả năng tưởng tượng, cảm thụ, nhận
thức, sáng tạo qua tác phẩm văn học gây rất nhiều khó khăn cho trẻ khi phát triển
ngôn ngữ. Khi trẻ không nhận thức được, không nói lên được suy nghĩ, ý tưởng
cảm nhận của mình về tác phẩm văn học thì trẻ sẽ không hiểu được nội dung của
tác phẩm đó, từ đó ngôn ngữ của trẻ cũng bị hạn chế. Chính vì vậy, việc phát triển
ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo được xác định là một
trong các nhiệm vụ quan trọng được tiến hành trong quá trình hình thành và phát
triển toàn diện nhân cách trẻ.
* Đối với phụ huynh: Phụ huynh ít có thời gian dành cho con, phần lớn đều
nhờ ông bà và người giúp việc, vì vậy việc thống nhất quan điểm, biện pháp
chăm sóc giáo dục trẻ giữa giáo viên và phụ huynh còn gặp nhiều khó khăn.
Phụ huynh còn chưa biết cách tạo thói quen tư duy tưởng tượng cho trẻ
trong khi kể truyện.
2. Lý do chọn đề tài:
Theo Usinxkin: “Ngôn ngữ là cơ sở của mọi sự phát triển trí tuệ và là kho
tàng của mọi kiến thức. Tất cả mọi sự hiểu biết đều bắt đầu từ ngôn ngữ, thông
qua ngôn ngữ và trở lại cũng bằng ngôn ngữ.
Ở trường Mầm non cũng vậy phát triển ngôn ngữ cho trẻ là nhiệm vụ hết
sức quan trọng nó giúp trẻ phát triển một cách toàn diện nhất. Do đó nhiệm vụ
của người giáo viên là tổ chức xây dựng môi trường ngôn ngữ một cách chuẩn
mực nhất. Ngôn ngữ của trẻ phát triển tốt sẽ giúp cho trẻ nhận thức và giao tiếp
tốt góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ.
Trong công tác giáo dục mầm non, chúng ta càng thấy rõ vai trò của ngôn
ngữ đối với giáo dục trẻ, ngôn ngữ đã góp phần tạo cho trẻ trở thành những con
người phát triển toàn diện. Trẻ 5 tuổi sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc chịu ảnh
hưởng lớn của việc tích cực hoá vốn từ, ngôn ngữ cũa trẻ đã trở nên được mở
rộng hơn, có trật tự hơn, mặc dù cấu trúc còn chưa hoàn thiện. Khả năng nói
trình bày ý nghĩa, hiểu ngôn ngữ hoàn cảnh của trẻ cũng đã bắt đầu phát triển.
Bằng các hình tượng văn học mở ra cho trẻ cuộc sống với xã hội và thiên nhiên,
các mối quan hệ qua lại của con người. Những hình tượng đó giúp trẻ nhận thức
được tính rõ ràng, chính xác của từ ngữ trong tác phẩm văn học.
Với mục tiêu nâng cao và phát triển khả năng ngôn ngữ bao gồm từ ngữ,
câu cảm xúc thẩm mỹ, phát huy trí tưởng tượng và xử lý các tình huống đối với
lứa tuổi Mẫu giáo lớn, kể chuyện sáng tạo đã được đưa vào là một nội dung giáo
dục thường ngày. Những câu chuyện cổ tích, thần thoại đặc biệt hấp dẫn trẻ.
Chính vì vậy cho trẻ tiếp xúc với văn học và đặc biệt là hoạt động dạy trẻ kể
chuyện sáng tạo là một nội dung giáo dục để phát triển ngôn ngữ cho trẻ tốt
nhất, hiệu quả nhất. Thông qua việc trẻ kể chuyện sáng tạo giúp trẻ phát triển
năng lực tư duy, óc tưởng tượng sáng tạo, biết yêu quý cái đẹp, hướng tới cái
đẹp. Khi trẻ kể chuyện, ngôn ngữ của trẻ phát triển, trẻ phát âm rõ ràng mạch
lạc, vốn từ phong phú. Trẻ biết trình bày ý kiến, suy nghĩ, kể về một sự vật hay
sự kiện nào đó… Bằng chính ngôn ngữ của trẻ.
Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mục tiêu phát triển toàn
diện cho trẻ mầm non. Do vậy là giáo viên dạy trẻ 5-6 tuổi tôi đã nhận thức rõ được
tầm quan trọng của việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Đặc biệt là thông qua hoạt động
kể chuyện sáng tạo. Từ đó tôi đã đi sâu nghiên cứu và tìm ra một số biện pháp phát
triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo.
Chính vì vậy tôi chọn đề tài “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho
trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo”. Phát triển ngôn ngữ cho
trẻ là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của giáo dục Mầm non. Ngôn
ngữ là công cụ để trẻ giao tiếp, học tập và vui chơi. Ngôn ngữ giữ vai trò quyết
định sự phát triển của tâm lý trẻ em. Bên cạnh đó ngôn ngữ còn là phương tiện
để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm sự phát triển về đạo đức, tư duy
nhận thức và các chuẩn mực hành vi văn hoá.
II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1. Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp cụ thể
1.1 Phân tích phương pháp giáo dục cũ và đưa ra số liệu khảo sát trước
khi thực hiện
So với các phương pháp phát triển ngôn ngữ truyền thống trước đây (chủ
yếu là cô kể – trẻ nghe – trả lời câu hỏi theo mẫu), giải pháp “Một số biện pháp
phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo” có
những điểm mới nổi bật sau:
Giáo viên chuyển từ “tiếp nhận thụ động” sang “sáng tạo chủ động” của trẻ:
Trước đây: Trẻ nghe cô kể chuyện, ghi nhớ và trả lời câu hỏi mang tính tái hiện.
Với giải pháp mới, trẻ được tự xây dựng nội dung câu chuyện, thay đổi tình tiết,
sáng tạo lời thoại, từ đó phát triển khả năng diễn đạt ngôn ngữ một cách tự nhiên
và linh hoạt.
Giáo viên đã đa dạng hóa hình thức kể chuyện sáng tạo: không chỉ dừng ở
kể chuyện theo tranh như trước, giải pháp đã đưa vào nhiều hình thức mới như:
kể chuyện theo trải nghiệm cá nhân của trẻ, kể chuyện bằng rối, đóng vai, sân
khấu hóa, kể chuyện theo chuỗi tranh mở, tranh chưa hoàn chỉnh, từ đó giúp
kích thích trí tưởng tượng và mở rộng vốn từ phong phú hơn. Không những thế
giáo viên đã tích hợp công nghệ thông tin trong hoạt động kể chuyện hấp dẫn,
thu hút trẻ. Với các giải pháp mới đòi hỏi mỗi giáo viên đã phân loại trẻ theo
mức độ phát triển ngôn ngữ, cá thể hóa hoạt động phát triển ngôn ngữ cho từng
trẻ, giao nhiệm vụ kể chuyện phù hợp từng nhóm (trẻ nhút nhát, trẻ nói tốt, trẻ
nói
chưa
rõ…)
→ Giúp mọi trẻ đều có cơ hội tiến bộ.
Khảo sát trước khi thực hiện các giải pháp
Xuất phát từ tình hình thực tế, tôi đã tiến hành khảo sát trẻ theo các tiêu
chí sau:
BẢNG KHẢO SÁT ĐẦU NĂM
TT
1
Nội dung khảo sát
Kết quả
Đạt
11/20 = 55%
12/20 = 60 %
Chưa đạt
9/20 = 45%
8/20 = 40%
Ngôn ngữ rõ ràng, mạch lạc
Hứng thú tham gia kể chuyện sáng
2
tạo.
3
Biết kể chuyện sáng tạo.
9/20 = 45 %
11/20 = 55%
Trí tưởng tượng, khả năng phán đoán 10/20 = 50 % 10/20 = 50 %
4
tình huống
Thông qua bảng khảo sát đầu năm tôi nhận thấy kiến thức về văn học của trẻ
lớp tôi còn chưa đồng đều, hạn chế….. Tỷ lệ trẻ đạt chưa cao. Do vậy, tôi nhận
thấy việc tìm ra các giải pháp để phát triển ngôn ngữ cho trẻ qua hoạt động kể
chuyện sáng tạo là vô cùng cần thiết.
1. 2. Các giải pháp cụ thể
1.2.1. Biện pháp 1: Tạo môi trường hoạt động cho trẻ kể chuyện sáng
tạo.
* Tác dụng của biện pháp
Tạo môi trường cho trẻ hoạt động là rất cần thiết trong chương trình đổi
mới hiện nay, nếu cô tạo được môi trường cho trẻ hoạt động tốt thì sẽ kích
thích trẻ phát triển ngôn ngữ, tham gia vào các hoạt động và kết quả đạt được
rất cao. Vì thế ngay từ đầu năm học tôi đã đi sâu vào tạo môi trường bằng
cách đưa hình ảnh nhân vật của các câu chuyện nổi bật vào góc văn học. Vẽ
và sưu tầm một số bộ truyện tranh ngoài chương trình để đưa vào giảng dạy,
vận động phụ huynh đóng góp truyện tranh đưa vào góc văn học cho trẻ hoạt
động thường ngày. Từ đó trẻ biết vận dụng những kiến thức đó vào kể chuyện
sáng tạo một cách dễ dàng.
* Cách thực hiện biện pháp
Ngoài việc tạo ra những tập truyện tranh chữ to tôi còn đi sâu làm một số
đồ dùng trực quan cho trẻ hoạt động như: Một số con rối dẹt có bánh xe, có cử
động tay chân và tận dụng những truyện tranh cũ, những sản phẩm vẽ của trẻ,
cắt dán bồi bìa cứng cho trẻ ghép tranh kể chuyện sáng tạo hoặc cắt dời các con
vật cho trẻ tự chọn các con vật đó để kể chuyện sáng tạo theo ý tưởng của mình.
Tại lớp học tôi luôn quan tâm xây dựng và tạo ra một góc văn học với đầy
đủ đồ dùng trực quan đa dạng phong phú, đã giúp trẻ hứng thú tham gia vào
hoạt động và nhiều ý tưởng hay khi trẻ kể chuyện sáng tạo.
Ngoài việc chú trọng xây dựng môi trường học tập ở góc văn học tôi còn
tận dụng cả những hình ảnh trang trí ở các góc khác như góc xây dựng, góc nghệ
thuật cũng được tận dụng để hướng dẫn trẻ kể chuyện sáng tạo.
Ví dụ: Từ hình ảnh góc phân vai tôi đã gợi ý hướng dẫn trẻ và trẻ đã kể
được câu chuyện sáng tạo có tên gọi “Quả cam diệu kỳ”, “Đôi tay khéo léo”
“Đầu bếp tài ba” ….
Hình 1: Hình ảnh các bước pha nước cam
Tôi không chỉ hướng dẫn, gợi ý cho trẻ kể những câu chuyện sáng tạo từ
những hình ảnh trang trí ở góc xây dựng, trên các mảng tường ngoài sân mà
ngay cả trong giờ hoạt động góc trẻ chơi ở góc văn học, tôi thường cho trẻ vẽ
tranh theo ý thích, tôi thường xuyên động viên gợi mở để hỏi trẻ vẽ tranh gì và
hãy kể về bức tranh mà con vẽ được...Từ những hình ảnh trẻ vẽ được trẻ có thể
kể theo ý thích cho cô và các bạn cùng nghe.
Bên cạnh đó trong giờ hoạt động ngoài trời tôi còn tận dụng những bức
tranh treo tường ở trong trường bằng cách gợi mở cho trẻ cùng nhau kể chuyện
về những bức tranh đó hoặc có các con vật trong sân trường tôi cũng gợi mở cho
trẻ thi nhau kể chuyện về các con vật đó…hình thức này đã giúp trẻ em có nhiều
ý tưởng sáng tạo hay và có ý thức thi đua để đạt kết quả tốt.
Tôi đầu tư suy nghĩ và làm ra các loại rối tay cho trẻ hoạt động. Qua nghiên
cứu tìm tòi tôi đã vận dụng làm từ các quả bóng, chổi rơm, đĩa nhựa đồ chơi…
để làm mặt con rối sau đó dùng vải hoặc len móc làm váy, thân tay để khi trẻ sử
dụng không bị thô và cứng. Các khuôn mặt có thể thay đổi tuỳ theo nội dung,
nhân vật của câu chuyện trẻ kể.
Hình 2: Hình ảnh góc văn học
Hình 3: Mô hình nhân vật
Hình 4: Rối tay cho trẻ
* Kết quả: Tạo môi trường cho trẻ kể chuyện sáng tạo là một việc làm vô
cùng quan trọng bởi nó là chỗ dựa, là cơ sở vững chắc cho trẻ kể chuyện sáng
tạo. Đòi hỏi cô giáo phải biết tạo cảm xúc cho trẻ bằng các con vật ngộ nghĩnh,
đáng yêu, đồng thời cũng phải biết hướng lái, gợi mở cho trẻ có cảm xúc tích
cực khi tham gia hoạt động kể chuyện sáng tạo. Qua các bức tranh, các nhân vật,
các con rối trẻ đã có thể kể chuyện một cách sáng tạo nhất. Như vậy ngôn ngữ
của trẻ được phát triển một cách phong phú và đa dạng.
1.2.2. Biện pháp 2: Dạy trẻ cách sử dụng ngôn ngữ, ngữ điệu phù hợp
với tính cách nhân vật:
* Tác dụng của biện pháp
Bên cạnh một môi trường hoạt động với đầy đủ các loại đồ dùng trực quan
đa dạng phong phú, thu hút sự hứng thú tham gia kể chuyện sáng tạo của trẻ thì
chúng ta còn phải dạy trẻ cách sử dụng ngôn ngữ, ngữ điệu phù hợp với tính
cách nhân vật lời kể sáng tạo.
Sử dụng ngữ điệu phù hợp với tính cách nhân vật giữ một vị trí vô cùng quan
trọng để câu chuyện kể được hấp dẫn. Vì thế tôi rất chú trọng đến việc hướng dẫn trẻ
sử dụng giọng điệu, ngữ điệu sao cho phù hợp với tính cách từng nhân vật.
Mỗi nhân vật sẽ có một tính cách khác nhau, việc sử dụng giọng điệu, ngữ điệu
phù hợp với từng nhân vật, từng hoàn cảnh chính là ta đã thổi hồn vào nhân vật, khiến
cho tính cách nhân vật được bộc lộ tạo nên sự hấp dẫn của câu chuyện.
Ví dụ: Giọng của chó sói, cáo thì phải giữ giằn, gian sảo. Giọng của những
con vật hiền lành như dê, thỏ thì nói nhẹ nhàng, nhút nhát, …
* Cách thực hiện biện pháp
Khi dạy trẻ kể chuyện sáng tạo tôi đã chuẩn bị cho trẻ những tập truyện
tranh sưu tầm bằng cách đọc kể cho trẻ nghe ở các giờ đón, giờ trả trẻ và giờ
chơi hàng ngày. Đây là hình thức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, là cơ
sở cho trẻ có kiến thức vững vàng khi trẻ thực hiện kể chuyện sáng tạo. Qua
cách làm quen như vậy trẻ biết đánh giá, nhận xét về đặc điểm tính cách của các
nhân vật thông qua ngôn ngữ nói của mình.
Ví dụ: Gà con xinh đẹp đáng yêu, sói già gian ác, bà tiên ông bụt thì tốt
bụng còn phù thuỷ thì độc ác.
Bên cạnh đó tôi còn định hướng cho trẻ quan sát các tranh chuyện, cho trẻ
xem video các câu chuyện. Đồng thời kết hợp tri giác với đàm thoại giữa cô và
trẻ, giúp trẻ nhận xét đánh giá nội dung truyện một cách chính xác và nói lên ý
tưởng của mình qua sự nhận thức. Tôi dạy trẻ kể chuyện theo từng nhóm, theo
thời gian thực hiện một tuần hoặc hai tuần, kết hợp lồng ghép các hoạt động học
khác, các trò chơi để củng cố và khắc sâu kiến thức, mở rộng vốn hiểu biết về
thế giới xung quanh cho trẻ.
Sau đây là một số cách dạy trẻ sử dụng đồ dùng trực quan.
- Dạy trẻ sử dụng rối tay: Dạy trẻ sử dụng từng con một, kết hợp với lời nói, ngôn
ngữ biểu cảm của nhân vật cùng với cách diễn rối qua cử động các con rối đi lại.
- Dạy trẻ ghép tranh kể chuyện: Chọn những tranh mà trẻ thích ghép thành
một dải câu chuyện sau đó kể từng tranh kết hợp với lời nói chỉ dẫn thông qua
các nhân vật trong tranh.
- Dạy trẻ ghép các nhân vật kể chuyện: Chọn những nhân vật mà trẻ thích, sau
đó ghép các nhân vật với nhau tạo thành một câu chuyện theo ý tưởng của trẻ.
- Dạy trẻ kể chuyện bằng sa bàn: Chọn những nhân vật mà trẻ thích kết
hợp di chuyển các nhân vật đó trên sa bàn. Nói đến đâu đưa nhân vật ra đến
đó, lời kể đi theo nhân vật sử dụng.
- Câu chuyện “Chú Gấu con ngoan” của cháu Tùng Anh, Thanh Vân và
Minh Khang, Kim Thành. Đồ dùng là bác voi, gấu ông, gấu mẹ, gấu con, gấu
em, rổ lê từ sản phẩm vẽ của trẻ bồi bìa cứng và làm rối tay, câu chuyện được
các bé thể hiện như sau:
Bác Voi tới nhà Gấu con chơi và tặng Gấu con một rổ lê thơm. Gấu con
mừng lắm và không quên cám ơn Bác Voi.
Gấu con chọn quả lê to nhất mang đến cho ông nội. Ông nội rất vui, xoa
đầu Gấu con và bảo:
- Gấu con thật ngoan, đáng yêu nhất nhà.
Gấu con mang quả lê to thứ nhì đưa cho mẹ. Mẹ cũng rất vui, ôm hôn Gấu
con và bảo:
- Gấu con của mẹ thật ngoan, mẹ thương nhất nhà.
Gấu con lại chọn quả lê to thứ ba, mang đến cho Gấu em, Gấu em thích
quá, ôm lấy quả lê cười khúc khích. Gấu con thấy Gấu em vui cũng vui theo.
Thế là hai anh em Gấu con vừa cười vừa lăn khắp nhà.
Ở câu chuyện này các cháu sử dụng rối rất tốt. Các cháu đã biết kết hợp với
nhau sử dụng các nhân vật phù hợp ăn khớp với lời kể. Ngôn ngữ ngữ điệu của
các cháu được thể hiện một cách rất tự nhiên và phong phú.
Trong quá trình nghiên cứu và tiến hành kể chuyện sáng tạo đến nay ở lớp
tôi đa số trẻ đã kể chuyện sáng tạo theo ý tưởng của mình mà không cần sự gợi ý
của cô. Từ những việc làm đó không những trẻ sử dụng thành thạo đồ dùng trực
quan về các con vật mà còn biết vận dụng sử dụng đồ dùng trực quan ở câu
chuyện khác.
* Kết quả: Thông qua các câu chuyện sáng tạo của trẻ, trẻ sử dụng ngôn
ngữ ngữ điệu, ngắt nghỉ để truyền đạt thái độ, tình cảm của mình đối với tác
phẩm. Trẻ bắt chước giọng kể diễn cảm của cô, trẻ biết sử dụng ngôn ngữ ngữ
điệu phù hợp với nhân vật và lời kể sáng tạo. Từ đó ngôn ngữ của trẻ phát triển
mạnh mẽ, vốn từ được làm giàu thêm và qua đó trẻ cảm nhận được sự phong
phú của ngôn ngữ. Trẻ biết cách sử dụng ngữ điệu, giọng điệu phù hợp với nhân
vật câu chuyện kể sáng tạo của trẻ trở lên hấp dẫn, thu hút được sự chú ý từ
người nghe rất nhiều.
1.2.3. Biện pháp 3: Lồng ghép các hoạt động học khác khi dạy trẻ kể
chuyện sáng tạo.
* Tác dụng của biện pháp
Việc dạy trẻ kể chuyện sáng tạo không chỉ được tiến hành trong giờ làm
quen văn học mà còn được lồng ghép với các hoạt động học khác. Thông qua
các hoạt động học khác như âm nhạc, tạo hình, khám phá, làm quen với toán. Ở
các hoạt động học này tôi sử dụng những câu chuyện kể sáng tạo vào phần giới
thiệu bài hoặc củng cố bài học. Tôi đã tận dụng trong cả giờ đón trả trẻ, hoạt
động góc, hoạt động ngoài trời. Việc tích hợp các hoạt động học khác làm thay
đổi không khí, làm thay đổi trạng thái khi kể chuyện. Bằng những lời ca, lời đối
thoại, những câu đố, những bài đồng dao, ca dao hay một số trò chơi xen lẫn.
* Cách thực hiện biện pháp
Hoạt động đón trả trẻ: Có thể cho trẻ nghe các câu chuyện hoặc cô gợi ý
cho trẻ đọc lại bài thơ, kể tên nhân vật hoặc đối thoại lời các nhân vật trong
truyện. Đưa ra những bức tranh cho trẻ kể chuyện sáng tạo theo tranh. Hay kể
những câu chuyện mà sáng nay con đã gặp.
Hoạt động âm nhạc: Là một hoạt động có thể bổ trợ cho trẻ làm quen với
tác phẩm văn học, dễ gây ấn tượng cho người xem, vì thế tôi cho trẻ hát thuộc
các bài hát: “Con chim vành khuyên”, “Gà gáy vang dậy bạn ơi”, “Áo của mèo
con”, “Chị Ong nâu và em bé” … Giúp trẻ khi kể chuyện sáng tạo về con vật
nào trẻ có thể hát về các con vật đó phù hợp với nội dung câu chuyện. Giúp trẻ
hứng thú tham gia kể chuyện sáng tạo hơn.
Hoạt động khám phá: Tìm hiểu về một số con vật sống trong gia đình có
hai chân có mỏ, lồng vào cho trẻ kể chuyện sáng tạo về “Con gà nhà em”.
Thông qua đó trẻ biết yêu quý chăm sóc các loài động vật. Giáo dục trẻ cách nói
tự tin mạnh dạn khi đứng trước mọi người.
Hoạt động làm quen với toán: Trong giờ “Đếm đến 8, nhận biết nhóm có
8 đối tượng. Nhận biết số 8.” Tôi đã kể cho trẻ nghe câu truyện về hai anh em
thỏ được thỏ mẹ hướng dẫn trồng cà rốt, hướng dẫn xong cách trồng cà rốt thỏ
mẹ yêu câu 2 anh em thỏ hãy trồng cho mình một luống cà rốt. Đến ngày thu
hoạch cô cho trẻ đưa ra và đếm số cà rốt của thỏ anh là 7 và thỏ em là 8, tìm số
tương ứng. Cô cho trẻ so sánh số củ cà rốt của 2 anh em thỏ của ai nhiều hơn
của ai ít hơn? Rồi thêm bớt tạo sự bằng nhau, sau đó cô hỏi trẻ có biết vì sao thỏ
anh cùng trồng cà rốt giống như thỏ em mà khi thu hoạch số củ cà rốt của thỏ
anh lại ít hơn thỏ em không? Cô kể tiếp câu truyện cho trẻ nghe và giáo dục trẻ.
Sau đó cô tiếp tục bài dạy.
Hoạt động tạo hình: “Đề tài: Vẽ người thân trong gia đình” Cô trẻ kể
chuyện sáng tạo qua bức tranh mà trẻ vừa tạo ra đó là kể chuyện về gia đình bé.
Qua việc sử dụng sản phẩm của mình để kể chuyện sáng tạo trẻ hứng thú tham
gia kể chuyện sáng tạo.
Hoạt động góc: Trong hoạt động này trẻ được thoải mái sáng tạo các câu
chuyện mà bé thích với các đồ dùng ở các góc. Qua đó trí tưởng tượng của trẻ
phát triển một cách toàn diện nhất.
Những trò chơi là hình thức chuyển tiếp giữa các lần kể hay thay cho phần
củng cố câu chuyện mà các tiết dạy thường áp dụng. Tôi cho trẻ chơi một số trò
chơi ở dạng động như trò chơi: Chó sói xấu tính, mèo đuổi chuột, trời nắng trời
mưa, cáo và thỏ…
Việc tích hợp các hoạt động học khác, các trò chơi vào cho trẻ kể chuyện
sáng tạo là việc cung cấp thêm một số kiến thức bổ trợ cho câu chuyện sinh
động hơn. Ở lứa tuổi này tâm lý của trẻ thường mau nhớ chóng quên. Vì vậy vào
giờ đón trả trẻ tôi đưa trẻ vào góc văn học để hướng dẫn trẻ kiến thức mới và
củng cố kiến thức cũ. Đây là hình thức cho trẻ trải nghiệm những gì mình có sẵn
và học tập ở cô và bạn, trẻ cảm thấy thoải mái và tự tin hơn.
Việc dạy trẻ kể chuyện sáng tạo không chỉ tích hợp trong các hoạt động học
khác mà còn được diễn ra mọi lúc, mọi nơi. Trong giờ đón trẻ tôi trò chuyện với
trẻ, cho trẻ kể những câu chuyện sáng tạo nhằm giúp trẻ phân biệt được nhịp
điệu, giọng điệu, lời nói của các nhân vật với mục đích khơi gợi sự yêu thích ở trẻ.
* Trong ngày lễ, ngày hội góp phần không nhỏ trong việc giúp trẻ nâng cao
khả năng cảm thụ văn học, làm giàu tâm hồn trẻ thơ với những tình cảm đẹp đẽ,
yêu thương. Trong dịp này tôi thường tổ chức các buổi biểu diễn văn nghệ, đọc
thơ, kể chuyện sáng tạo vào những buổi sinh hoạt chiều. Với hình thức này
không những khuyến khích, động viên những trẻ nhút nhát tham gia mà còn có
tác dụng giúp trẻ bộc lộ hết khả năng đọc, kể diễn cảm của mình.
Ví dụ: Ngày 20/10, 20/11, 8/3 tôi khuyến khích trẻ kể chuyện sáng tạo về
bà, mẹ, cô giáo.
* Kết quả: Việc tích hợp các hoạt động học khác giúp trẻ hứng thú tham
gia vào hoạt động kể chuyện sáng tạo một cách tích cực nhất và ngôn ngữ của
trẻ được phát triển mạnh mẽ nhất.
1.2.4. Biện pháp 4: Tổ chức cho trẻ thi đua kể chuyện sáng tạo theo
nhiều cách.
* Tác dụng của biện pháp
Thi đua là cùng nhau đem hết tài năng, sức lực ra để cố gắng đạt được
thành tích tốt nhất. Bởi vậy biện pháp này là không thể thiếu được trong đời
sống tập thể của trẻ. Vì vậy khi tổ chức các hoạt động học cần đưa biện pháp
này để tạo hứng thú cho trẻ.
* Cách thực hiện biện pháp
Trong một giờ dạy trẻ kể chuyện sáng tạo tôi cho trẻ kể theo nhóm với các
hình thức khác nhau như:
+ Kể chuyện theo tranh
+ Kể chuyện theo đồ vật
+ Kể chuyện theo tình huống
+ Kể truyện nối tiếp theo câu truyện của cô.
+ Kể chuyện theo sơ đồ.
+ Kể chuyện theo trí tưởng tượng và ý thích của trẻ.
+ Nghĩ thêm tình tiết cho câu chuyện.
+ Nghĩ kết cho câu chuyện.
Ví dụ: Với những câu truyện trẻ mới được nghe tôi kể cho trẻ nghe 2-3 lần
nhưng không giới thiệu tên truyện. Sau khi trò truyện, đàm thoại về nội dung
câu truyện, tôi cho trẻ đặt tên cho câu truyện, ghi lại tên mà trẻ đã đặt. Đọc lại
cho cả lớp nghe và nhận xét về những cái tên đó.
Ví dụ: Trong giờ kể truyện sáng tạo tôi chia trẻ thành các nhóm phát cho
trẻ tranh ảnh hoặc đồ vật, nhân vật liên quan đến câu truyện và cho trẻ kể một
câu truyện sáng tạo với những đồ dùng mà nhóm mình có.
Khi các nhóm đã xong cô cho lần lượt các nhóm lên kể câu truyện của
nhóm mình.
Với hình thức thi đua như thế này tôi nhận thấy trẻ kể chuyện rất hào hứng
TRƯỜNG MẦM NON THƯỢNG CÁT
BẢN MÔ TẢ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA SÁNG KIẾN
MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ
5–6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KỂ CHUYỆN SÁNG TẠO
Họ và tên
Chức vụ
Đơn vị công tác
: Nguyễn Thị Hồng
: Giáo viên
: Trường Mầm non Thượng Cát
Năm học 2025-2026
BẢN MÔ TẢ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA SÁNG KIẾN
“MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ 5-6 TUỔI
THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KỂ CHUYỆN SÁNG TẠO”
Tác giả: Nguyễn Thị Hồng
I. THỰC TRẠNG
1. Các vấn đề tồn tại trước khi thực hiện giải pháp
Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mục tiêu quan trọng nhất
của giáo dục mầm non. Vì nhờ có ngôn ngữ, trẻ có thể nói lên những suy nghĩ,
mong muốn của mình và mở rộng khả năng giao tiếp trong học tập cũng như vui
chơi. Trẻ mầm non rất nhạy cảm với nghệ thuật ngôn từ, âm điệu, hình tượng
của các bài hát, bài thơ, những câu chuyện cổ tích, thần thoại rất hấp dẫn đối với
trẻ thơ. Chính vì vậy, cho trẻ tiếp xúc với văn học, cụ thể là hoạt động dạy trẻ kể
chuyện sáng tạo là con đường phát triển ngôn ngữ cho trẻ tốt nhất. Thông qua
hoạt động dạy trẻ kể chuyện sáng tạo sẽ giúp trẻ giúp trẻ phát triển tư duy, óc
tưởng tượng bay bổng, phát triển khả năng mạnh dạn, tự tin vào chức năng tâm
lý của chính bản thân, phát triển ngôn ngữ mạch lạc, rõ ràng hơn. Tuy nhiên với
thực trạng hiện tại việc dạy trẻ phát triển ngôn ngữ qua hoạt động dạy trẻ kể
chuyện sáng tạo lại chưa mang lại hiệu quả cao vẫn còn nhiều khó khăn như sau:
* Đối với giáo viên: Chưa có nhiều tài liệu sách báo về việc dạy trẻ kể
truyện sáng tạo cho trẻ để giáo viên nghiên cứu, tham khảo.
- Giáo viên chưa khuyến khích xã hội hóa từ phụ huynh nhiều sách truyện,
truyện tranh chữ to, đẹp để trẻ hứng thú tham gia “đọc” truyện.
* Đối với trẻ: Mỗi cá nhân trẻ là một sự khác biệt, mức độ tiếp thu kiến
thức và kỹ năng thực hành diễn đạt ngôn ngữ, sự tự tin là khác nhau.
- Một số cháu khả năng ngôn ngữ còn chưa mạch lạc, trẻ hay ngại thể hiện
trước tập thể.
- Một số trẻ chưa hứng thú, tự giác, tự tin khi tham gia hoạt động.
Tôi nhận thấy hầu như trẻ chưa có khả năng tưởng tượng, cảm thụ, nhận
thức, sáng tạo qua tác phẩm văn học gây rất nhiều khó khăn cho trẻ khi phát triển
ngôn ngữ. Khi trẻ không nhận thức được, không nói lên được suy nghĩ, ý tưởng
cảm nhận của mình về tác phẩm văn học thì trẻ sẽ không hiểu được nội dung của
tác phẩm đó, từ đó ngôn ngữ của trẻ cũng bị hạn chế. Chính vì vậy, việc phát triển
ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo được xác định là một
trong các nhiệm vụ quan trọng được tiến hành trong quá trình hình thành và phát
triển toàn diện nhân cách trẻ.
* Đối với phụ huynh: Phụ huynh ít có thời gian dành cho con, phần lớn đều
nhờ ông bà và người giúp việc, vì vậy việc thống nhất quan điểm, biện pháp
chăm sóc giáo dục trẻ giữa giáo viên và phụ huynh còn gặp nhiều khó khăn.
Phụ huynh còn chưa biết cách tạo thói quen tư duy tưởng tượng cho trẻ
trong khi kể truyện.
2. Lý do chọn đề tài:
Theo Usinxkin: “Ngôn ngữ là cơ sở của mọi sự phát triển trí tuệ và là kho
tàng của mọi kiến thức. Tất cả mọi sự hiểu biết đều bắt đầu từ ngôn ngữ, thông
qua ngôn ngữ và trở lại cũng bằng ngôn ngữ.
Ở trường Mầm non cũng vậy phát triển ngôn ngữ cho trẻ là nhiệm vụ hết
sức quan trọng nó giúp trẻ phát triển một cách toàn diện nhất. Do đó nhiệm vụ
của người giáo viên là tổ chức xây dựng môi trường ngôn ngữ một cách chuẩn
mực nhất. Ngôn ngữ của trẻ phát triển tốt sẽ giúp cho trẻ nhận thức và giao tiếp
tốt góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ.
Trong công tác giáo dục mầm non, chúng ta càng thấy rõ vai trò của ngôn
ngữ đối với giáo dục trẻ, ngôn ngữ đã góp phần tạo cho trẻ trở thành những con
người phát triển toàn diện. Trẻ 5 tuổi sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc chịu ảnh
hưởng lớn của việc tích cực hoá vốn từ, ngôn ngữ cũa trẻ đã trở nên được mở
rộng hơn, có trật tự hơn, mặc dù cấu trúc còn chưa hoàn thiện. Khả năng nói
trình bày ý nghĩa, hiểu ngôn ngữ hoàn cảnh của trẻ cũng đã bắt đầu phát triển.
Bằng các hình tượng văn học mở ra cho trẻ cuộc sống với xã hội và thiên nhiên,
các mối quan hệ qua lại của con người. Những hình tượng đó giúp trẻ nhận thức
được tính rõ ràng, chính xác của từ ngữ trong tác phẩm văn học.
Với mục tiêu nâng cao và phát triển khả năng ngôn ngữ bao gồm từ ngữ,
câu cảm xúc thẩm mỹ, phát huy trí tưởng tượng và xử lý các tình huống đối với
lứa tuổi Mẫu giáo lớn, kể chuyện sáng tạo đã được đưa vào là một nội dung giáo
dục thường ngày. Những câu chuyện cổ tích, thần thoại đặc biệt hấp dẫn trẻ.
Chính vì vậy cho trẻ tiếp xúc với văn học và đặc biệt là hoạt động dạy trẻ kể
chuyện sáng tạo là một nội dung giáo dục để phát triển ngôn ngữ cho trẻ tốt
nhất, hiệu quả nhất. Thông qua việc trẻ kể chuyện sáng tạo giúp trẻ phát triển
năng lực tư duy, óc tưởng tượng sáng tạo, biết yêu quý cái đẹp, hướng tới cái
đẹp. Khi trẻ kể chuyện, ngôn ngữ của trẻ phát triển, trẻ phát âm rõ ràng mạch
lạc, vốn từ phong phú. Trẻ biết trình bày ý kiến, suy nghĩ, kể về một sự vật hay
sự kiện nào đó… Bằng chính ngôn ngữ của trẻ.
Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mục tiêu phát triển toàn
diện cho trẻ mầm non. Do vậy là giáo viên dạy trẻ 5-6 tuổi tôi đã nhận thức rõ được
tầm quan trọng của việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Đặc biệt là thông qua hoạt động
kể chuyện sáng tạo. Từ đó tôi đã đi sâu nghiên cứu và tìm ra một số biện pháp phát
triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo.
Chính vì vậy tôi chọn đề tài “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho
trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo”. Phát triển ngôn ngữ cho
trẻ là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của giáo dục Mầm non. Ngôn
ngữ là công cụ để trẻ giao tiếp, học tập và vui chơi. Ngôn ngữ giữ vai trò quyết
định sự phát triển của tâm lý trẻ em. Bên cạnh đó ngôn ngữ còn là phương tiện
để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm sự phát triển về đạo đức, tư duy
nhận thức và các chuẩn mực hành vi văn hoá.
II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1. Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp cụ thể
1.1 Phân tích phương pháp giáo dục cũ và đưa ra số liệu khảo sát trước
khi thực hiện
So với các phương pháp phát triển ngôn ngữ truyền thống trước đây (chủ
yếu là cô kể – trẻ nghe – trả lời câu hỏi theo mẫu), giải pháp “Một số biện pháp
phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo” có
những điểm mới nổi bật sau:
Giáo viên chuyển từ “tiếp nhận thụ động” sang “sáng tạo chủ động” của trẻ:
Trước đây: Trẻ nghe cô kể chuyện, ghi nhớ và trả lời câu hỏi mang tính tái hiện.
Với giải pháp mới, trẻ được tự xây dựng nội dung câu chuyện, thay đổi tình tiết,
sáng tạo lời thoại, từ đó phát triển khả năng diễn đạt ngôn ngữ một cách tự nhiên
và linh hoạt.
Giáo viên đã đa dạng hóa hình thức kể chuyện sáng tạo: không chỉ dừng ở
kể chuyện theo tranh như trước, giải pháp đã đưa vào nhiều hình thức mới như:
kể chuyện theo trải nghiệm cá nhân của trẻ, kể chuyện bằng rối, đóng vai, sân
khấu hóa, kể chuyện theo chuỗi tranh mở, tranh chưa hoàn chỉnh, từ đó giúp
kích thích trí tưởng tượng và mở rộng vốn từ phong phú hơn. Không những thế
giáo viên đã tích hợp công nghệ thông tin trong hoạt động kể chuyện hấp dẫn,
thu hút trẻ. Với các giải pháp mới đòi hỏi mỗi giáo viên đã phân loại trẻ theo
mức độ phát triển ngôn ngữ, cá thể hóa hoạt động phát triển ngôn ngữ cho từng
trẻ, giao nhiệm vụ kể chuyện phù hợp từng nhóm (trẻ nhút nhát, trẻ nói tốt, trẻ
nói
chưa
rõ…)
→ Giúp mọi trẻ đều có cơ hội tiến bộ.
Khảo sát trước khi thực hiện các giải pháp
Xuất phát từ tình hình thực tế, tôi đã tiến hành khảo sát trẻ theo các tiêu
chí sau:
BẢNG KHẢO SÁT ĐẦU NĂM
TT
1
Nội dung khảo sát
Kết quả
Đạt
11/20 = 55%
12/20 = 60 %
Chưa đạt
9/20 = 45%
8/20 = 40%
Ngôn ngữ rõ ràng, mạch lạc
Hứng thú tham gia kể chuyện sáng
2
tạo.
3
Biết kể chuyện sáng tạo.
9/20 = 45 %
11/20 = 55%
Trí tưởng tượng, khả năng phán đoán 10/20 = 50 % 10/20 = 50 %
4
tình huống
Thông qua bảng khảo sát đầu năm tôi nhận thấy kiến thức về văn học của trẻ
lớp tôi còn chưa đồng đều, hạn chế….. Tỷ lệ trẻ đạt chưa cao. Do vậy, tôi nhận
thấy việc tìm ra các giải pháp để phát triển ngôn ngữ cho trẻ qua hoạt động kể
chuyện sáng tạo là vô cùng cần thiết.
1. 2. Các giải pháp cụ thể
1.2.1. Biện pháp 1: Tạo môi trường hoạt động cho trẻ kể chuyện sáng
tạo.
* Tác dụng của biện pháp
Tạo môi trường cho trẻ hoạt động là rất cần thiết trong chương trình đổi
mới hiện nay, nếu cô tạo được môi trường cho trẻ hoạt động tốt thì sẽ kích
thích trẻ phát triển ngôn ngữ, tham gia vào các hoạt động và kết quả đạt được
rất cao. Vì thế ngay từ đầu năm học tôi đã đi sâu vào tạo môi trường bằng
cách đưa hình ảnh nhân vật của các câu chuyện nổi bật vào góc văn học. Vẽ
và sưu tầm một số bộ truyện tranh ngoài chương trình để đưa vào giảng dạy,
vận động phụ huynh đóng góp truyện tranh đưa vào góc văn học cho trẻ hoạt
động thường ngày. Từ đó trẻ biết vận dụng những kiến thức đó vào kể chuyện
sáng tạo một cách dễ dàng.
* Cách thực hiện biện pháp
Ngoài việc tạo ra những tập truyện tranh chữ to tôi còn đi sâu làm một số
đồ dùng trực quan cho trẻ hoạt động như: Một số con rối dẹt có bánh xe, có cử
động tay chân và tận dụng những truyện tranh cũ, những sản phẩm vẽ của trẻ,
cắt dán bồi bìa cứng cho trẻ ghép tranh kể chuyện sáng tạo hoặc cắt dời các con
vật cho trẻ tự chọn các con vật đó để kể chuyện sáng tạo theo ý tưởng của mình.
Tại lớp học tôi luôn quan tâm xây dựng và tạo ra một góc văn học với đầy
đủ đồ dùng trực quan đa dạng phong phú, đã giúp trẻ hứng thú tham gia vào
hoạt động và nhiều ý tưởng hay khi trẻ kể chuyện sáng tạo.
Ngoài việc chú trọng xây dựng môi trường học tập ở góc văn học tôi còn
tận dụng cả những hình ảnh trang trí ở các góc khác như góc xây dựng, góc nghệ
thuật cũng được tận dụng để hướng dẫn trẻ kể chuyện sáng tạo.
Ví dụ: Từ hình ảnh góc phân vai tôi đã gợi ý hướng dẫn trẻ và trẻ đã kể
được câu chuyện sáng tạo có tên gọi “Quả cam diệu kỳ”, “Đôi tay khéo léo”
“Đầu bếp tài ba” ….
Hình 1: Hình ảnh các bước pha nước cam
Tôi không chỉ hướng dẫn, gợi ý cho trẻ kể những câu chuyện sáng tạo từ
những hình ảnh trang trí ở góc xây dựng, trên các mảng tường ngoài sân mà
ngay cả trong giờ hoạt động góc trẻ chơi ở góc văn học, tôi thường cho trẻ vẽ
tranh theo ý thích, tôi thường xuyên động viên gợi mở để hỏi trẻ vẽ tranh gì và
hãy kể về bức tranh mà con vẽ được...Từ những hình ảnh trẻ vẽ được trẻ có thể
kể theo ý thích cho cô và các bạn cùng nghe.
Bên cạnh đó trong giờ hoạt động ngoài trời tôi còn tận dụng những bức
tranh treo tường ở trong trường bằng cách gợi mở cho trẻ cùng nhau kể chuyện
về những bức tranh đó hoặc có các con vật trong sân trường tôi cũng gợi mở cho
trẻ thi nhau kể chuyện về các con vật đó…hình thức này đã giúp trẻ em có nhiều
ý tưởng sáng tạo hay và có ý thức thi đua để đạt kết quả tốt.
Tôi đầu tư suy nghĩ và làm ra các loại rối tay cho trẻ hoạt động. Qua nghiên
cứu tìm tòi tôi đã vận dụng làm từ các quả bóng, chổi rơm, đĩa nhựa đồ chơi…
để làm mặt con rối sau đó dùng vải hoặc len móc làm váy, thân tay để khi trẻ sử
dụng không bị thô và cứng. Các khuôn mặt có thể thay đổi tuỳ theo nội dung,
nhân vật của câu chuyện trẻ kể.
Hình 2: Hình ảnh góc văn học
Hình 3: Mô hình nhân vật
Hình 4: Rối tay cho trẻ
* Kết quả: Tạo môi trường cho trẻ kể chuyện sáng tạo là một việc làm vô
cùng quan trọng bởi nó là chỗ dựa, là cơ sở vững chắc cho trẻ kể chuyện sáng
tạo. Đòi hỏi cô giáo phải biết tạo cảm xúc cho trẻ bằng các con vật ngộ nghĩnh,
đáng yêu, đồng thời cũng phải biết hướng lái, gợi mở cho trẻ có cảm xúc tích
cực khi tham gia hoạt động kể chuyện sáng tạo. Qua các bức tranh, các nhân vật,
các con rối trẻ đã có thể kể chuyện một cách sáng tạo nhất. Như vậy ngôn ngữ
của trẻ được phát triển một cách phong phú và đa dạng.
1.2.2. Biện pháp 2: Dạy trẻ cách sử dụng ngôn ngữ, ngữ điệu phù hợp
với tính cách nhân vật:
* Tác dụng của biện pháp
Bên cạnh một môi trường hoạt động với đầy đủ các loại đồ dùng trực quan
đa dạng phong phú, thu hút sự hứng thú tham gia kể chuyện sáng tạo của trẻ thì
chúng ta còn phải dạy trẻ cách sử dụng ngôn ngữ, ngữ điệu phù hợp với tính
cách nhân vật lời kể sáng tạo.
Sử dụng ngữ điệu phù hợp với tính cách nhân vật giữ một vị trí vô cùng quan
trọng để câu chuyện kể được hấp dẫn. Vì thế tôi rất chú trọng đến việc hướng dẫn trẻ
sử dụng giọng điệu, ngữ điệu sao cho phù hợp với tính cách từng nhân vật.
Mỗi nhân vật sẽ có một tính cách khác nhau, việc sử dụng giọng điệu, ngữ điệu
phù hợp với từng nhân vật, từng hoàn cảnh chính là ta đã thổi hồn vào nhân vật, khiến
cho tính cách nhân vật được bộc lộ tạo nên sự hấp dẫn của câu chuyện.
Ví dụ: Giọng của chó sói, cáo thì phải giữ giằn, gian sảo. Giọng của những
con vật hiền lành như dê, thỏ thì nói nhẹ nhàng, nhút nhát, …
* Cách thực hiện biện pháp
Khi dạy trẻ kể chuyện sáng tạo tôi đã chuẩn bị cho trẻ những tập truyện
tranh sưu tầm bằng cách đọc kể cho trẻ nghe ở các giờ đón, giờ trả trẻ và giờ
chơi hàng ngày. Đây là hình thức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, là cơ
sở cho trẻ có kiến thức vững vàng khi trẻ thực hiện kể chuyện sáng tạo. Qua
cách làm quen như vậy trẻ biết đánh giá, nhận xét về đặc điểm tính cách của các
nhân vật thông qua ngôn ngữ nói của mình.
Ví dụ: Gà con xinh đẹp đáng yêu, sói già gian ác, bà tiên ông bụt thì tốt
bụng còn phù thuỷ thì độc ác.
Bên cạnh đó tôi còn định hướng cho trẻ quan sát các tranh chuyện, cho trẻ
xem video các câu chuyện. Đồng thời kết hợp tri giác với đàm thoại giữa cô và
trẻ, giúp trẻ nhận xét đánh giá nội dung truyện một cách chính xác và nói lên ý
tưởng của mình qua sự nhận thức. Tôi dạy trẻ kể chuyện theo từng nhóm, theo
thời gian thực hiện một tuần hoặc hai tuần, kết hợp lồng ghép các hoạt động học
khác, các trò chơi để củng cố và khắc sâu kiến thức, mở rộng vốn hiểu biết về
thế giới xung quanh cho trẻ.
Sau đây là một số cách dạy trẻ sử dụng đồ dùng trực quan.
- Dạy trẻ sử dụng rối tay: Dạy trẻ sử dụng từng con một, kết hợp với lời nói, ngôn
ngữ biểu cảm của nhân vật cùng với cách diễn rối qua cử động các con rối đi lại.
- Dạy trẻ ghép tranh kể chuyện: Chọn những tranh mà trẻ thích ghép thành
một dải câu chuyện sau đó kể từng tranh kết hợp với lời nói chỉ dẫn thông qua
các nhân vật trong tranh.
- Dạy trẻ ghép các nhân vật kể chuyện: Chọn những nhân vật mà trẻ thích, sau
đó ghép các nhân vật với nhau tạo thành một câu chuyện theo ý tưởng của trẻ.
- Dạy trẻ kể chuyện bằng sa bàn: Chọn những nhân vật mà trẻ thích kết
hợp di chuyển các nhân vật đó trên sa bàn. Nói đến đâu đưa nhân vật ra đến
đó, lời kể đi theo nhân vật sử dụng.
- Câu chuyện “Chú Gấu con ngoan” của cháu Tùng Anh, Thanh Vân và
Minh Khang, Kim Thành. Đồ dùng là bác voi, gấu ông, gấu mẹ, gấu con, gấu
em, rổ lê từ sản phẩm vẽ của trẻ bồi bìa cứng và làm rối tay, câu chuyện được
các bé thể hiện như sau:
Bác Voi tới nhà Gấu con chơi và tặng Gấu con một rổ lê thơm. Gấu con
mừng lắm và không quên cám ơn Bác Voi.
Gấu con chọn quả lê to nhất mang đến cho ông nội. Ông nội rất vui, xoa
đầu Gấu con và bảo:
- Gấu con thật ngoan, đáng yêu nhất nhà.
Gấu con mang quả lê to thứ nhì đưa cho mẹ. Mẹ cũng rất vui, ôm hôn Gấu
con và bảo:
- Gấu con của mẹ thật ngoan, mẹ thương nhất nhà.
Gấu con lại chọn quả lê to thứ ba, mang đến cho Gấu em, Gấu em thích
quá, ôm lấy quả lê cười khúc khích. Gấu con thấy Gấu em vui cũng vui theo.
Thế là hai anh em Gấu con vừa cười vừa lăn khắp nhà.
Ở câu chuyện này các cháu sử dụng rối rất tốt. Các cháu đã biết kết hợp với
nhau sử dụng các nhân vật phù hợp ăn khớp với lời kể. Ngôn ngữ ngữ điệu của
các cháu được thể hiện một cách rất tự nhiên và phong phú.
Trong quá trình nghiên cứu và tiến hành kể chuyện sáng tạo đến nay ở lớp
tôi đa số trẻ đã kể chuyện sáng tạo theo ý tưởng của mình mà không cần sự gợi ý
của cô. Từ những việc làm đó không những trẻ sử dụng thành thạo đồ dùng trực
quan về các con vật mà còn biết vận dụng sử dụng đồ dùng trực quan ở câu
chuyện khác.
* Kết quả: Thông qua các câu chuyện sáng tạo của trẻ, trẻ sử dụng ngôn
ngữ ngữ điệu, ngắt nghỉ để truyền đạt thái độ, tình cảm của mình đối với tác
phẩm. Trẻ bắt chước giọng kể diễn cảm của cô, trẻ biết sử dụng ngôn ngữ ngữ
điệu phù hợp với nhân vật và lời kể sáng tạo. Từ đó ngôn ngữ của trẻ phát triển
mạnh mẽ, vốn từ được làm giàu thêm và qua đó trẻ cảm nhận được sự phong
phú của ngôn ngữ. Trẻ biết cách sử dụng ngữ điệu, giọng điệu phù hợp với nhân
vật câu chuyện kể sáng tạo của trẻ trở lên hấp dẫn, thu hút được sự chú ý từ
người nghe rất nhiều.
1.2.3. Biện pháp 3: Lồng ghép các hoạt động học khác khi dạy trẻ kể
chuyện sáng tạo.
* Tác dụng của biện pháp
Việc dạy trẻ kể chuyện sáng tạo không chỉ được tiến hành trong giờ làm
quen văn học mà còn được lồng ghép với các hoạt động học khác. Thông qua
các hoạt động học khác như âm nhạc, tạo hình, khám phá, làm quen với toán. Ở
các hoạt động học này tôi sử dụng những câu chuyện kể sáng tạo vào phần giới
thiệu bài hoặc củng cố bài học. Tôi đã tận dụng trong cả giờ đón trả trẻ, hoạt
động góc, hoạt động ngoài trời. Việc tích hợp các hoạt động học khác làm thay
đổi không khí, làm thay đổi trạng thái khi kể chuyện. Bằng những lời ca, lời đối
thoại, những câu đố, những bài đồng dao, ca dao hay một số trò chơi xen lẫn.
* Cách thực hiện biện pháp
Hoạt động đón trả trẻ: Có thể cho trẻ nghe các câu chuyện hoặc cô gợi ý
cho trẻ đọc lại bài thơ, kể tên nhân vật hoặc đối thoại lời các nhân vật trong
truyện. Đưa ra những bức tranh cho trẻ kể chuyện sáng tạo theo tranh. Hay kể
những câu chuyện mà sáng nay con đã gặp.
Hoạt động âm nhạc: Là một hoạt động có thể bổ trợ cho trẻ làm quen với
tác phẩm văn học, dễ gây ấn tượng cho người xem, vì thế tôi cho trẻ hát thuộc
các bài hát: “Con chim vành khuyên”, “Gà gáy vang dậy bạn ơi”, “Áo của mèo
con”, “Chị Ong nâu và em bé” … Giúp trẻ khi kể chuyện sáng tạo về con vật
nào trẻ có thể hát về các con vật đó phù hợp với nội dung câu chuyện. Giúp trẻ
hứng thú tham gia kể chuyện sáng tạo hơn.
Hoạt động khám phá: Tìm hiểu về một số con vật sống trong gia đình có
hai chân có mỏ, lồng vào cho trẻ kể chuyện sáng tạo về “Con gà nhà em”.
Thông qua đó trẻ biết yêu quý chăm sóc các loài động vật. Giáo dục trẻ cách nói
tự tin mạnh dạn khi đứng trước mọi người.
Hoạt động làm quen với toán: Trong giờ “Đếm đến 8, nhận biết nhóm có
8 đối tượng. Nhận biết số 8.” Tôi đã kể cho trẻ nghe câu truyện về hai anh em
thỏ được thỏ mẹ hướng dẫn trồng cà rốt, hướng dẫn xong cách trồng cà rốt thỏ
mẹ yêu câu 2 anh em thỏ hãy trồng cho mình một luống cà rốt. Đến ngày thu
hoạch cô cho trẻ đưa ra và đếm số cà rốt của thỏ anh là 7 và thỏ em là 8, tìm số
tương ứng. Cô cho trẻ so sánh số củ cà rốt của 2 anh em thỏ của ai nhiều hơn
của ai ít hơn? Rồi thêm bớt tạo sự bằng nhau, sau đó cô hỏi trẻ có biết vì sao thỏ
anh cùng trồng cà rốt giống như thỏ em mà khi thu hoạch số củ cà rốt của thỏ
anh lại ít hơn thỏ em không? Cô kể tiếp câu truyện cho trẻ nghe và giáo dục trẻ.
Sau đó cô tiếp tục bài dạy.
Hoạt động tạo hình: “Đề tài: Vẽ người thân trong gia đình” Cô trẻ kể
chuyện sáng tạo qua bức tranh mà trẻ vừa tạo ra đó là kể chuyện về gia đình bé.
Qua việc sử dụng sản phẩm của mình để kể chuyện sáng tạo trẻ hứng thú tham
gia kể chuyện sáng tạo.
Hoạt động góc: Trong hoạt động này trẻ được thoải mái sáng tạo các câu
chuyện mà bé thích với các đồ dùng ở các góc. Qua đó trí tưởng tượng của trẻ
phát triển một cách toàn diện nhất.
Những trò chơi là hình thức chuyển tiếp giữa các lần kể hay thay cho phần
củng cố câu chuyện mà các tiết dạy thường áp dụng. Tôi cho trẻ chơi một số trò
chơi ở dạng động như trò chơi: Chó sói xấu tính, mèo đuổi chuột, trời nắng trời
mưa, cáo và thỏ…
Việc tích hợp các hoạt động học khác, các trò chơi vào cho trẻ kể chuyện
sáng tạo là việc cung cấp thêm một số kiến thức bổ trợ cho câu chuyện sinh
động hơn. Ở lứa tuổi này tâm lý của trẻ thường mau nhớ chóng quên. Vì vậy vào
giờ đón trả trẻ tôi đưa trẻ vào góc văn học để hướng dẫn trẻ kiến thức mới và
củng cố kiến thức cũ. Đây là hình thức cho trẻ trải nghiệm những gì mình có sẵn
và học tập ở cô và bạn, trẻ cảm thấy thoải mái và tự tin hơn.
Việc dạy trẻ kể chuyện sáng tạo không chỉ tích hợp trong các hoạt động học
khác mà còn được diễn ra mọi lúc, mọi nơi. Trong giờ đón trẻ tôi trò chuyện với
trẻ, cho trẻ kể những câu chuyện sáng tạo nhằm giúp trẻ phân biệt được nhịp
điệu, giọng điệu, lời nói của các nhân vật với mục đích khơi gợi sự yêu thích ở trẻ.
* Trong ngày lễ, ngày hội góp phần không nhỏ trong việc giúp trẻ nâng cao
khả năng cảm thụ văn học, làm giàu tâm hồn trẻ thơ với những tình cảm đẹp đẽ,
yêu thương. Trong dịp này tôi thường tổ chức các buổi biểu diễn văn nghệ, đọc
thơ, kể chuyện sáng tạo vào những buổi sinh hoạt chiều. Với hình thức này
không những khuyến khích, động viên những trẻ nhút nhát tham gia mà còn có
tác dụng giúp trẻ bộc lộ hết khả năng đọc, kể diễn cảm của mình.
Ví dụ: Ngày 20/10, 20/11, 8/3 tôi khuyến khích trẻ kể chuyện sáng tạo về
bà, mẹ, cô giáo.
* Kết quả: Việc tích hợp các hoạt động học khác giúp trẻ hứng thú tham
gia vào hoạt động kể chuyện sáng tạo một cách tích cực nhất và ngôn ngữ của
trẻ được phát triển mạnh mẽ nhất.
1.2.4. Biện pháp 4: Tổ chức cho trẻ thi đua kể chuyện sáng tạo theo
nhiều cách.
* Tác dụng của biện pháp
Thi đua là cùng nhau đem hết tài năng, sức lực ra để cố gắng đạt được
thành tích tốt nhất. Bởi vậy biện pháp này là không thể thiếu được trong đời
sống tập thể của trẻ. Vì vậy khi tổ chức các hoạt động học cần đưa biện pháp
này để tạo hứng thú cho trẻ.
* Cách thực hiện biện pháp
Trong một giờ dạy trẻ kể chuyện sáng tạo tôi cho trẻ kể theo nhóm với các
hình thức khác nhau như:
+ Kể chuyện theo tranh
+ Kể chuyện theo đồ vật
+ Kể chuyện theo tình huống
+ Kể truyện nối tiếp theo câu truyện của cô.
+ Kể chuyện theo sơ đồ.
+ Kể chuyện theo trí tưởng tượng và ý thích của trẻ.
+ Nghĩ thêm tình tiết cho câu chuyện.
+ Nghĩ kết cho câu chuyện.
Ví dụ: Với những câu truyện trẻ mới được nghe tôi kể cho trẻ nghe 2-3 lần
nhưng không giới thiệu tên truyện. Sau khi trò truyện, đàm thoại về nội dung
câu truyện, tôi cho trẻ đặt tên cho câu truyện, ghi lại tên mà trẻ đã đặt. Đọc lại
cho cả lớp nghe và nhận xét về những cái tên đó.
Ví dụ: Trong giờ kể truyện sáng tạo tôi chia trẻ thành các nhóm phát cho
trẻ tranh ảnh hoặc đồ vật, nhân vật liên quan đến câu truyện và cho trẻ kể một
câu truyện sáng tạo với những đồ dùng mà nhóm mình có.
Khi các nhóm đã xong cô cho lần lượt các nhóm lên kể câu truyện của
nhóm mình.
Với hình thức thi đua như thế này tôi nhận thấy trẻ kể chuyện rất hào hứng
 









Các ý kiến mới nhất