Câu 33: Phân tích nguyên nhân, những điều kiện khách quan và chủ quan của cách mạng xã hội.
1. Khái niệm cách mạng xã hội:
- Cách mạng xã hội là sự biến đổi có tính chất bước ngoặt và căn bản về chất trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, là bước nhảy vọt trong sự phát triển xã hội mà kết quả là sự thay thế một hình thái kinh tế-xã hội này bằng một hình thái kinh tế-xã hội mới cao hơn.
- Đặc trưng của cách mạng xã hội là sự thay đổi chính quyền nhà nước từ tay giai cấp thống trị lỗi thời sang tay giai cấp cách mạng.
- Cách mạng xã hội đem lại sự thay đổi căn bản về chất trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, vì vậy, nó khác với cải cách xã hội hoặc đảo chính.
2. Nguyên nhân của cách mạng xã hội
- Cách mạng xã hội có nhiều nguyên nhân về các mặt chính trị, kinh tế, xã hội, tư tưởng, nhưng nguyên nhân chủ yếu là nguyên nhân kinh tế.
- Nguyên nhân kinh tế được biểu hiện là những mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất mới với quan hệ sản xuất đã lỗi thời.
- Trong xã hội có giai cấp đối kháng, mâu thuẫn đó được biểu hiện thành mâu thuẫn giữa các giai cấp đối kháng: giai cấp cách mạng đại biểu cho lực lượng sản xuất mới và giai cấp thống trị đại biểu cho quan hệ sản xuất lỗi thời. Cuộc đấu tranh giai cấp gay gắt sẽ chuyển thành cách mạng xã hội.
Trong xã hội có giai cấp đối kháng, sự tồn tại của quan hệ sản xuất lỗi thời là cơ sở kinh tế để duy trì địa vị và quyền lợi cơ bản của giai cấp thống trị, đối lập với lợi ích của quần chúng lao động. Giai cấp thống trị dùng mọi thủ đoạn, đặc biệt là bộ máy nhà nước, để bảo vệ quan hệ sản xuất lỗi thời. Ngược lại, quần chúng cách mạng phải tiến hành cuộc đấu tranh nhằm xóa bỏ quan hệ sản xuất đó. Cuộc đấu tranh đó phát triển thành đấu tranh chính trị và dẫn tới đỉnh cao là cách mạng xã hội.
- Nói một cách khái quát, nếu trong một hình thái kinh tế-xã hội vẫn có đối kháng giai cấp, thì sự phát triển của các mâu thuẫn trên, sớm hay muộn, sẽ dẫn tới cách mạng xã hội, để chuyển lên hình thái kinh tế-xã hội mới cao hơn, tiến bộ hơn.
3. Những điều kiện khách quan và chủ quan của cách mạng xã hội:
Muốn cho cách mạng xã hội nổ ra và thắng lợi, cần phải có sự kết hợp đầy đủ của các điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan.
a. Điều kiện khách quan:
Nguồn gốc sâu xa của cách mạng xã hội là nguyên nhân kinh tế. Song, ngoài nguyên nhân đó, cần có những điều kiện chính trị-xã hội, tức là những điều kiện mà trong đó mâu thuẫn giai cấp đã trở nên gay gắt, tạo nên một cuộc khủng hoảng chính trị trong toàn quốc, nghĩa là tạo nên tình thế cách mạng.
Lênin đã nêu ra ba đặc trưng của tình thế cách mạng xã hội:
- Giai cấp thống trị không thể duy trì được nền thống trị dưới hình thức bất di bất dịch. Sự khủng hoảng của giai cấp thống trị là sự mở đường cho sự phẫn nộ của giai cấp bị bóc lột. Bộ máy thống trị đã bị suy yếu nghiêm trọng.
- Nỗi cùng khổ, quẫn bách của giai cấp bị áp bức trở nên nặng nề hơn mức bình thường.
- Tính tích cực của quần chúng nhân dân được nâng lên rất nhiều, và họ sẵn sàng hành động vì cuộc đổi thay lịch sử.
Trong điều kiện phát triển hiện nay của chủ nghĩa tư bản hiện đại, một số vấn đề như chiến tranh và hòa bình, vấn đề sinh thái và những vấn đề toàn cầu khác cũng là những điều kiện khách quan đòi hỏi sự nhận thức đúng đắn về mục tiêu phương hướng phát triển của cách mạng xã hội trong điều kiện mới mà các Đảng cách mạng cần phải nhận thức đầy đủ hơn.
b. Nhân tố chủ quan:
Nhân tố chủ quan gắn liền với mỗi kiểu cách mạng xã hội và mức độ phát triển cũng khác nhau. Điều đó được biểu hiện:
- Năng lực lãnh đạo của giai cấp cách mạng mà đại biểu là chính đảng của nó, đặc biệt là năng lực nhận thức quy luật về cách mạng xã hội.
- Có đường lối chiến lược, sách lược đúng đắn.
- Có năng lực tổ chức, tập hợp lực lượng quần chúng.
- Nắm vững tình thế và thời cơ cách mạng, và khi điều kiện cho phép, đảng cách mạng còn phải biết thúc đẩy cho tình thế cách mạng phát triển nhanh chóng.
Tóm lại