TuÇn 2: Tõ 14. 4. 2008 §Õn 19. 4. 2008.

TiÕt 5: KÜ thuËt di truyÒn
§ét biÕn nh©n t¹o
A. Tãm t¾t kiÕn thøc
I. KÜ thuËt di truyÒn
1. §Þnh nghÜa:
KÜ thuËt thao t¸c trªn vËt liÖu di truyÒn ë møc ph©n tö. Dùa vµo hiÓu biÕt vÒ axit Nu vµ di truyÒn VSV
2. Môc ®Ých:
Söa ch÷a gen, t¹o gen míi
3. KÜ thuËt cÊy gen
a. §Þnh nghÜa: lµ KT chuyÓn gen tõ tÕ bµo cho sang tÕ bµo nhËn nhê thÓ truyÒn ( Plasmid hoÆc thÓ ¨n khuÈn)
b. C¸c b­íc: -T¸ch ADN cña TB cho vµ Plasmid cña vi khuÈn
- C¾t vµ nèi ®o¹n gen cña ADN TB cho vµ ADN Plasmid t¹o ADN t¸i tæ hîp d¹ng vßng
- ChuyÓn ADN t¸i tæ hîp vµo TB nhËn (E. coli)

E nèi: Liraza
L­u ý E c¾t: Restrictaza
E. coli sinh s¶n nhanh
4. Thµnh tùu
-T¹o gièng chñng VK s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm sinh häc trªn quy m« lín
(Pr«tªin, enzim….)
+ ChuyÓn gen s¶n xuÊt Insulin tõ ng­êi sang E. coli
+ ChuyÓn gen tæng hîp Hoocm«n t¨ng tr­ëng cña bß sang E. coli
+ ChuyÓn gen s¶n xuÊt Interferon tõ ng­êi sang E. coli
-ChuyÓn gen gi÷a c¸c sinh vËt
+ ChuyÓn gen kh¸ng thuèc trõ cá tõ thuèc l¸ c¶nh sang b«ng vµ ®ç
t­¬ng
+ ChuyÓn gen cè ®Þnh Nit¬ tõ c©y hä ®Ëu sang loµi c©y kh¸c
5. Plasmid:
N»m ë TBC vi khuÈn, chøa ADN vßng (8000- 200000)
II. §ét biÕn nh©n tao
1.T¸c nh©n vËt lÝ




T¸c
nh©n

 Kh¸i niÖm

 C¬ chÕ

 Ph­¬ng ph¸p


Tia
phãng
x¹

 Tia X, gama, bªta,
chïm n¬tron

 Xuyªn s©u qua m« sèng,
g©y kÝch thÝch vµ ion ho¸

 ChiÕu lªn h¹t kh«, h¹t
n¶y mÇm, ®Ønh sinh
tr­ëng, h¹t phÊn, bÇu
nhuþ


Tia
tö
ngo¹i

 Tia cã b­íc sãng
ng¾n
(1000-4000Ao)

 G©y kÝch thÝch, kh«ng
ion ho¸

 ChiÕu lªn tÕ bµo vi
sinh vËt, bµo tö,
h¹t phÊn


HiÖn
t­îng
sèc
nhiÖt

 NhiÖt ®é m«i
tr­êng thay ®æi ®ét
ngét

 G©y chÊn th­¬ng bé m¸y
di truyÒn do c¬ chÕ néi
c©n b»ng kh«ng khëi ®éng
kÞp

 T¨ng gi¶m nhiÖt ®é
m«i tr­êng mét c¸ch
®ét ngét


 2. T¸c nh©n ho¸ häc
- Ho¸ chÊt: EMS, NMU, 5BU, C«nxixin
- C¬ chÕ : Ho¸ chÊt ngÊm s©u vµo tÕ bµo
+5BU: Thay thÕ T, biÕn ®æi A-T thµnh G-X
+ EMS: G-X thay b»ng T-A hoÆc X-G
+ C«nxixin: c¶n trë sù h×nh thµnh thoi v« s¾c, g©y ®ét biÕn ®a béi thÓ
-Ph­¬ng ph¸p: Ng©m h¹t, tiªm, quÊn b«ng tÈm dung dÞch, x«ng h¬i
3. øng dông
-Chän gièng vi sinh vËt: g©y ®ét biÕn råi chän läc t¹o c¸c chñng VSV cho n¨ng suÊt sinh khèi cao, chÕ t¹o Vacxin
-Chän gièng c©y trång: g©y ®ét biÕn råi chän läc
+t¹o gièng míi
+lµm bè mÑ ®Ó lai t¹o
+ g©y §B ®a béi ë c©y lÊy c¬ quan sinh d­ìng
II. Mét sè c©u hái tr¾c nghiÖm
Ph¸t ®Ò cho häc sinh
§¸p ¸n ®Ò 1
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

a
a
d
b
c
d
a
c
d
d

11
12
13
14
15
16
17
18
19
20

b
d
b
a
d
c
b
a
C
D







TiÕt 6: HiÖn t­îng tho¸i ho¸ gièng
A. Tãm t¾t lÝ thuyÕt
Con lai thua kÐm cha mÑ
1. §Þnh nghÜa
Do giao phèi cËn huyÕt, tù thô phÊn b¾t buéc
ThÓ dÞ hîp gi¶m dÇn
2. Nguyªn nh©n
ThÓ ®ång hîp t¨ng dÇn ( gen lÆn g©y h¹i )
H¹n chÕ tù thô phÊn b¾t buéc, giao phèi cËn huyÕt
3. Kh¾c phôc
Lai kh¸c thø, kh¸c nßi
Cñng cè tÝnh tr¹ng mong muèn
4. Vai trß cña tù phèi T¹o dßng thuÇn
B­íc trung gian cho t¹o ­u thÕ lai
B. C«ng thøc gi¶i bµi tËp
Gäi : n lµ sè thÕ hÖ tù phèi ( n≥ 1, n € Z )
Po lµ quÇn thÓ ë thÕ hÖ xuÊt ph¸t
Pn lµ quÇn thÓ ë thÕ hÖ n
1. Po lµ 100% AA => Pn lµ 100% AA
2. Po lµ 100% aa => Pn lµ 100% an
3. Po lµ 100% Aa => Pn Aa = ( 1/2 )n
AA= aa= [1- ( 1/2 )n ] /2
4. Po lµ xAA: y Aa : z aa ( x + y + z = 1)
Aa = y( 1/2 )n
Pn AA= x+ [y- y( 1/2 )n ] /2
aa= z + [y- y( 1/2 )n ] /2
C. Mét sè bµi tËp tr¾c nghiÖm
§¸p ¸n ®Ò 1

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

C
A
D
A
B
C
D
C
D
A









TiÕt 7: ¦u thÕ lai- Lai tÕ bµo
A. Tãm t¾t kiÕn thøc
I. ¦u thÕ lai
Con lai h¬n cha mÑ
1. §Þnh nghÜa Lai kh¸c dßng, kh¸c thø kh¸c loµi
Con lai dÞ hîp biÓu hiÖn tÝnh tréi cã lîi
2. Nguyªn nh©n Con lai cµng nhiÒu gen tréi cµng ­u thÕ
Aa > AA > aa : Siªu tréi
Cao nhÊt ë F1
3. BiÓu hiÖn Râ nhÊt trong lai kh¸c dßng
Lai kh¸c dßng: ®¬n, kÐp
4. Ph­¬ng ph¸p Lai kinh tÕ
Lai thuËn nghÞch
Thùc vËt: Sinh s¶n sinh d­ìng
5.Cñng cè, duy tr× §éng vËt: Lai lu©n phiªn
II. Lai tÕ bµo
1. §Þnh nghÜa Dung hîp 2 dßng TB trÇn kh¸c thø kh¸c loµi
TB lai ®­îc kÝch thÝch thµnh c¬ thÓ lai
T¸ch mµng
2. C¸c b­íc Cho kÕt dÝnh b»ng keo Poliªtilen glicol, xung
®iÖn, vi rut Xen®ª
Chän nh÷ng dßng TB lai b×nh th­êng
Hoocm«n kÝch thÝch TB lai thµnh c¬ thÓ
3. Thµnh tùu C©y lai tõ 2 loµi thuèc l¸, tõ khoai t©y vµ cµ chua
TB lai tõ 2 loµi ®éng vËt
Tæ hîp th«ng tin di truyÒn tõ 2 loµi kh¸c xa
4. TriÓn väng Lai gi÷a TB ®éng vËt vµ thùc vËt
B. Mét sè c©u hái tr¾c nghiÖm
Ph¸t ®Ò cho häc sinh
§¸p ¸n ®Ò 1

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

B
D
A
B
C
A
C
B
C
D






TiÕt 8: Lai kinh tÕ - Lai c¶i tiÕn
Lai kh¸c thø vµ t¹o gièng míi
A. Tãm t¾t kiÕn thøc

§iÓm
ph©n
biÖt

Lai kinh tÕ

Lai c¶i tiÕn

Lai kh¸c thø vµ
t¹o gièng míi


§Þnh
nghÜa

 Bè mÑ thuéc 2
gièng thuÇn
chñng.F1 dïng
vµo môc ®Ých
kinh tÕ

 Lai gi÷a gièng cao
s¶n víi gièng ®Þa
ph­¬ng n¨ng suÊt
thÊp

 Tæ hîp 2 hay nhiÒu
thø cã nguån gen
kh¸c nhau


C¬ së
di truyÒn

 F1 ë tr¹ng th¸i
dÞ hîp
( ¦u thÕ lai )

 -TÝnh tr¹ng n¨ng
suÊt do nhiÒu gen
-Qua 4-5 thÕ hÖ,
alen tréi thay
dÇn alen lÆn

 Gièng míi phèi hîp
c¸c tÝnh tèt cña bè, mÑ


TiÕn
hµnh

 Con c¸i ®Þa
ph­¬ng lai víi
con ®ùc cao s¶n.
F1 nu«i lÊy
th­¬ng phÈm

 Con ®ùc cao s¶nlai
víi con c¸i tèt nhÊt
®Þa ph­¬ng.
C¸c con ®ùc ®­îc
sö dông liªn tiÕp
4- 5 thÕ hÖ

 Lai nhiÒu thø råi
chän läc c«ng phu


B. Mét sè c©u hái tr¾c nghiÖm
§¸p ¸n ®Ò 1
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

C
A
D
B
C
B
A
C
B
A


DuyÖt cña tæ tr­ëng DuyÖt cña Ban gi¸m hiÖu