Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN VĂN GIANG
HỘI THI GIÁO VIÊN DẠY GIỎI CẤP HUYỆN NĂM HỌC 2021 - 2022

Tên biện pháp: Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học
Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian bằng việc
Tóm tắt truyện qua tranh ảnh

Họ và tên giáo viên dự thi:
Môn: Ngữ Văn
Trường: THCS Nghĩa Trụ

Nghĩa Trụ, ngày 10 tháng 11 năm 2021
XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG VỀ HIỆU QUẢ ÁP
DỤNG BIỆN PHÁP CỦA GIÁO VIÊN

1. Lý do chọn biện pháp.

1

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
1.1. Lý do chọn biện pháp.
Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, giáo dục đã
tồn tại, phát triển cùng với sự tồn tại, phát triển của dân tộc. Và trong hệ thống giáo
dục quốc dân được xây dựng bởi rất nhiều các môn học khác nhau góp phần đào
tạo và phát triển toàn diện con người, ta không thể không kể đến môn Ngữ văn môn học luôn đóng vai trò trụ cột cơ bản cho việc xây dựng và vun đắp nhân cách
của mỗi con người; môn học thuộc nhóm công cụ, thúc đẩy, có tác động tích cực
đến các môn học khác; nó còn góp phần hướng con người tới những giá trị:
“Chân, Thiện, Mỹ” đích thực. Đúng như Belinsky đã từng nhận định: “Văn học có
ý nghĩa rất lớn, nó là gia sư của xã hội“.
Việc đổi mới phương pháp, cách thức tổ chức dạy học trở thành yêu cầu cấp
thiết trong tất cả các môn học trong hệ thống giáo dục quốc dân, trong đó có môn
Ngữ văn. Trong hệ thống môn Ngữ văn, mỗi một phân môn, một dạng bài lại có
những hướng đi, cách thức khai thác mới. Nhiệm vụ của người giáo viên là linh
hoạt trong phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo
của học sinh. Với hệ thống tri thức phần văn học dân gian thì một trong những
nhiệm vụ của người giáo viên là: Giúp học sinh nắm chắc các sự việc, nhân vật
trong tác phẩm. Hay nói cách khác tóm tắt và ghi nhớ những nội dung chính, cơ
bản trong tác phẩm. Vì vậy, việc hướng dẫn học sinh tóm tắt các sự việc chính là
thực sự quan trọng. Đổi mới cách thức tóm tắt cho học sinh là nhiệm vụ quan trọng
hơn.
Việc rèn kỹ năng tóm tắt tác phẩm Văn học dân gian là thực sự quan trọng. Bởi
kỹ năng tóm tắt tác phẩm sẽ giúp các em biết cách hệ thống hóa những sự việc cơ
bản, sắp xếp theo một trình tự logic, việc ghi nhớ và hiểu tác phẩm cũng trở nên
hiệu quả hơn. Bên cạnh đó việc tóm tắt truyện thông qua tranh sẽ tác động trực tiếp
vào tư duy não bộ bằng hình ảnh, màu sắc tranh, những sự việc chính trong tranh.
Việc ghi nhớ kiến thức, cốt truyện lâu hơn, đồng thời giúp học sinh sáng tạo hơn
trong quá trình sử dụng ngôn ngữ để tái hiện lại câu chuyện.Vì vậy, khi tham gia
giảng dạy bộ môn Ngữ văn 6 trong chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể tôi

2

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
khá lưu ý đến việc rèn kỹ năng tóm tắt tác phẩm truyện dân gian cho học sinh qua
hai chủ điểm: Lắng nghe lịch sử nước mình và Miền cổ tích. Vì vậy, tôi xin chia sẻ
giải pháp: “Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ văn 6 phần Văn học
dân gian bằng việc tóm tắt truyện qua tranh ảnh”.
1.2. Thực trạng của vấn đề.
- Kỹ năng tóm tắt văn bản được hầu hết các giáo viên giảng dạy trong nhà
trường đặc biệt quan tâm, lưu ý và coi đây là một nội dung cơ bản cần rèn cho học
sinh ngay từ đầu cấp. Các em học sinh từ dưới Tiểu học lên rất ngoan, biết nghe lời
và rất thích thú, đam mê môn học.
- Việc tóm tắt văn bản thông qua tranh ảnh sẽ giúp học sinh ghi nhớ các sự việc
chính lâu hơn, khả năng tư duy, kết nối các sự việc và sử dụng ngôn ngữ cũng tốt
hơn, kích thích khả năng sáng tạo của học sinh. Học sinh nhớ về câu chuyện, nắm
bắt câu chuyện theo cách của riêng mình.
- Học sinh có thêm niềm đam mê, thích thú và hấp dẫn đối với môn học khi
tích hợp với môn Mĩ thuật. Đặc biệt với lớp học mà lực học của các em còn đuối sẽ
kích thích tư duy, niềm đam mê, yêu thích môn học là thực sự cần thiết.
- Tuy nhiên trong quá trình thực tế giảng dạy, tôi thấy: kĩ năng tóm tắt tác
phẩm của các em học sinh chưa cao, khả năng khái quát nội dung, tóm tắt nội dung
của văn bản gần như còn rất yếu. Hầu hết các em chỉ nhớ và kể lại câu chuyện chứ
chưa có kỹ năng tóm tắt văn bản theo sự việc, chưa có khả năng bao quát, tư duy,
tỉnh lược và sắp xếp các sự việc theo một trình tự hợp lý; thậm chí có những học
sinh hiểu sang yêu cầu nêu ý nghĩa, nội dung của văn bản; hoặc có tóm tắt nhưng
chưa biết lựa chọn sự việc chính, sự việc phụ dẫn đến bài tóm tắt quá dài.
+ Các em khá nhút nhát, chưa dám thể hiện ý kiến cá nhân, thậm chí khi giáo
viên gọi lên đọc bài, tóm tắt tác phẩm, các em khá run, chưa mạnh dạn, tự tin. Vì
vậy, trong các giờ học Văn, học trò còn khá lúng túng khi giáo viên yêu cầu tóm
tắt văn bản.
1.3. Khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, hậu quả, đưa ra biện pháp
- Đối tượng: Học sinh lớp 6C (sĩ số 44)

3

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
- Đã tiến hành khảo sát thực tế thực trạng năng lực tóm tắt truyện qua văn bản
“Thánh Gióng”
Bước 1: Khảo sát và kết quả thực trạng
Tên bài

Số học

Số học sinh Học sinh

Học sinh

Học sinh

Học sinh

sinh giơ

không giơ

giơ tay

giơ tay kể

giơ tay

giơ tay

tay

tay

kể lại

thiếu sự

không

tóm tắt

gần như

việc

tóm tắt

được

SGK
Thánh

8

32

2

được
6

1

2

Gióng
Bước 2. Phân tích nguyên nhân, hậu quả, đưa ra biện pháp
* Phân tích nguyên nhân:
Mặc dù học sinh đã được đọc truyện trước đó, nhưng khi gọi lên tóm tắt lại
truyện học sinh ấp úng, không tóm tắt được trọn vẹn câu chuyện. Bởi lẽ việc ghi
nhớ nhanh, đặc biệt phân tách các sự việc chính trong truyện còn chưa tiếp thu kịp.
Lứa tuổi học sinh lớp 6 là lứa tuổi vừa bước chân từ Tiểu học lên, nên cũng
chưa nắm bắt được phương pháp dạy học của các thầy cô dạy cấp 2. Nếu như ở
Tiểu học các em còn được bắt tay chỉ việc thì lên cấp 2 phương pháp học tập đã
được thay đổi, các em là nhân vật trung tâm của lớp học, dưới sự hướng dẫn của
giáo viên các em phải tự tìm tòi và lĩnh hội tri thức.

Diệu Huyền – Văn Giang

* Hậu quả
Với điều kiện tâm sinh lí lứa tuổi của các em và sự thay đổi cấp học, phương
pháp học nên việc tóm tắt được văn bản ngay sau khi đọc xong chiếm số lượng ít.
* Đưa ra biện pháp:

Diệu Huyền – Văn Giang

Giáo viên cần phải thay đổi phương pháp khi dạy học sinh tóm tắt truyện.
2. Mô tả biện pháp
2.1. Giáo viên cần phải nắm chắc khái niệm, vai trò, yêu cầu của việc tóm tắt
văn bản.

4

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
* Khái niệm: Tóm tắt văn bản là trình bày ngắn gọn lại một nội dung của một
văn bản gốc theo một mục đích đã định trước.
* Vai trò: - Giúp học sinh biết cách lựa chọn thông tin để đưa vào văn bản tóm
tắt theo mục đích tóm tắt.
- Học sinh nắm được cốt truyện.
* Yêu cầu của việc tóm tắt văn bản
Về nội dung

- Phản ánh trung thực nội dung văn bản gốc.
- Việc lựa chọn thông tin để đưa vào văn bản tóm

Yêu cầu

tắt phụ thuộc vào mục đích tóm tắt. Mục đích

của việc

tóm tắt là nhân tố hàng đầu chi phối việc tóm tắt

tóm tắt

văn bản

Văn bản.

- Khi tóm tắt, không được thêm bớt các nội dung,
sự việc không có trong văn bản gốc.
Về dung lượng

Đảm bảo ngắn gọn, cô đọng, hàm súc.

Về khả năng

Đảm bảo sự nối kết giữa các sự việc và màu sắc

diễn đạt

diễn đạt riêng của cá nhân.

Để có thể tóm tắt được văn bản, giáo viên cần hướng dẫn học sinh đảm bảo nội
dung, dung lượng, khả năng diễn đạt và tuân thủ các bước như:

2.2. Quy trình hướng dẫn học sinh tóm tắt truyện qua hình ảnh, tranh tương
ứng với sự việc chính.

5

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
Bước 1: Giáo viên lập kế hoạch sử dụng tranh trong các bài học cụ thể.
- Giáo viên: chuẩn bị đồ dùng dạy học phù hợp đưa vào kế hoạch giáo dục môn
Ngữ văn 6 của bản thân. Ở chủ điểm 1: “Lắng nghe lịch sử nước mình” và chủ
điểm 2: “Miền cổ tích” có các văn bản: Thánh Gióng, Sự tích Hồ Gươm, Sọ Dừa,
Em bé thông minh, bánh chưng bánh giầy đã được lên kế hoạch và sử dụng hình
ảnh gắn với các sự việc chính để học sinh quan sát và tóm tắt.
Bước 2: Sưu tầm, chọn tranh (ảnh), chỉnh sửa độ nét của tranh.
- Lên trang google tìm kiếm các hình ảnh liên quan đến bài và lưu về máy. Hoặc có
thể sử dụng các hình ảnh, tranh trong các dữ liệu của các nhà xuất bản theo phần
mềm. Hoặc có thể chụp lại trên các Video hay giáo viên có thể tự vẽ tranh ảnh theo
ý tưởng của bản thân.
- Chọn lọc tranh phù hợp với các sự việc chính, chỉnh sửa độ nét…

* Bước 3: Thiết kế, sắp xếp hình ảnh trên Power point.
- Khi thiết kế hình ảnh giảng dạy phần tóm tắt truyện cho học sinh, có rất nhiều
cách thiết kế.
+ Cách thứ nhất là hướng đơn giản nhất. Giáo viên sắp xếp hình ảnh đã ứng
với các sự việc từ đầu đến cuối truyện. Học sinh nhìn vào đó và kể tóm tắt lại câu
chuyện.

6

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh

- Cách thứ hai: Sắp xếp tranh đảo lộn các sự việc trong truyện, sau đó giáo viên tổ
chức cho học sinh hoạt động chơi trò chơi bằng cách thi ghép tranh sao cho đúng
với trình tự các sự việc từ đầu đến cuối truyện. Sau khi ghép xong học sinh nhìn
vào đó kể tóm tắt truyện. Hoặc có thể sắp xếp tranh theo vị trí đảo lộn và yêu cầu
học sinh tóm tắt theo vị trí đó và sắp xếp các ý.

nG

- Cách thứ ba: Giáo viên có thể thiết kế hình ảnh đạt hiệu quả cao, phát huy

sự sáng tạo của học sinh. Với học sinh ở mức độ nhận thức tốt, nhiệm vụ của giáo
viên là phải đưa ra các tình huống để học sinh vừa có khả năng tóm tắt tuyện, lại

7

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
vừa kích thích được sự tư duy, sáng tạo của các em. Để làm được điều này, giáo
viên có thể sử dụng cách sau:
- Đảo thứ tự các sự việc thông qua đảo thứ tự các bức tranh và yêu cầu học sinh
tóm tắt theo thứ tự được đảo ấy (Ví dụ sự việc cuối lên đầu). Tuy nhiên, việc đảo
thứ tự sự việc, giáo viên cần lưu ý tới tác động của việc đảo thứ tự đó: Có hợp lý
hay không? Có ảnh hưởng gì tới nội dung cốt truyện hay không?

Diệu Huyền – Văn Giang

* Bước 4: Áp dụng thực tế tiết học.
- Qua các văn bản Đọc – Tri thức ngữ văn: “Sự tích Hồ Gươm, Bánh chưng
bánh giầy, Sọ Dừa, em bé thông minh” đã tiến hành khảo sát thực tế thực trạng
năng lực tóm tắt truyện của học sinh.
Ví dụ 1: Văn bản “Sự tích Hồ Gươm” áp dụng theo cách 1
Các hình ảnh được sắp xếp theo thứ tự có đánh số, học sinh lần lượt tóm tắt các
sự việc chính theo thứ tự.

1. Giặc Minh đô hộ nước ta
2. Nghĩa quân Lam Sơn nổi dậy khởi nghĩa nhưng nhiều lần thất bại.
3. Lê Thận đi đánh cá, ba lần kéo lưới đều thấy lưỡi gươm, bèn mang về nhà.
4. Lê Lợi thua trận, chạy vào rừng, tình cờ bắt được chuôi gươm
8

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh

5. Lưỡi gươm tra vào chuôi vừa như in, Lê Lợi từ khi có gươm thì đánh đâu
thắng đó quét sạch giặc ra khỏi bờ cõi.

6. Đất nước thanh bình, Lê Lợi lên làm vua.
7. Long Quân sai Rùa Vàng đòi gươm thần, Lê Lợi hoàn gươm.
8. Từ đó hồ Tả Vọng mang tên Hồ Gươm hay hồ Hoàn Kiếm.
Ví dụ 2: Văn bản “Em bé thông minh” áp dụng theo cách 2: có thể đảo lộn các
hình ảnh bằng nhiều cách khác nhau. HS tóm tắt đúng diễn biến của các sự
việc. có nhiều

1.Vua sai viên quan đi khắp nơi và đưa ra các câu hỏi hóc búa để tìm kiếm người
tài

2. Thấy hai cha con cày ruộng, viên quan ra câu hỏi, em bé hỏi vặn lại quan

khiến quan thán phục về tâu vua.
3. Vua thử tài ban cho gạo nếp và trâu đực yêu cầu đẻ 9 con trong một năm. Em bé
đã chứng minh với nhà vua rằng trâu đực không thể đẻ con.
4. Nhà vua tiếp tục thử tài em bé bằng cách ra lệnh xẻ một con chim dọn thành ba
mâm cỗ. Em bé đưa cây kim nhờ vua rèn con dao để xẻ thịt chim.
5. Sứ thần nước ngoài đã ra câu đố hóc búa mà không ai giải được. Em bé đã giải
đố trước sự ngưỡng mộ của vua và sứ thần nước ngoài.
6. Em bé được phong làm trạng nguyên, ở trong dinh thự gần hoàng cung để vua
tiện hỏi han.

9

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
Ví dụ 3: “Em bé thông minh” áp dụng theo cách thứ 3:
1.Em bé được phong làm trạng nguyên, ở trong dinh thự gần hoàng cung để vua
tiện hỏi han nhờ sự thông minh, hóm hỉnh của mình đã trải qua các lần thử thách.
2. Lần đầu tiên khi viên quan đi thấy hai cha con cày ruộng, viên quan ra câu hỏi,
em bé hỏi vặn lại quan khiến quan thán phục về tâu vua.
3.Vua thử tài ban cho gạo nếp và trâu đực yêu cầu đẻ 9 con trong một năm. Em bé
đã chứng minh với nhà vua rằng trâu đực không thể đẻ con.
4. Nhà vua tiếp tục thử tài em bé bằng cách ra lệnh xẻ một con chim dọn thành ba
mâm cỗ. Em bé đưa cây kim nhờ vua rèn con dao để xẻ thịt chim.
5. Sứ thần nước ngoài đã ra câu đố hóc búa mà không ai giải được. Em bé đã giải
đố trước sự ngưỡng mộ của vua và sứ thần nước ngoài.

1

2

4

3

5

-Sử dụng tranh ảnh tương ứng với sự việc chính khi tóm tắt văn bản truyện
dân gian để làm phong phú và nâng cao hiệu quả của tiết “Nói và nghe”.
Trong chương trình giáo dục tổng thể môn Ngữ văn lớp 6 bộ Chân trời sáng tạo, có
phần “Nói và nghe”- kể lại một truyện cổ tích, các em phải tóm tắt được cốt

10

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
truyện, nội dung của văn bản. Vì vây, giáo viên có thể gợi ý cho học sinh sử dụng
tranh tương ứng với sự việc để minh hoạ cho các chi tiết, sự việc mà mình định kể.
Kể tới sự việc nào, các em có thể sử dụng tranh tương ứng với sự việc đó để minh
hoạ và làm rõ.

-Tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo bằng tranh tương ứng với sự
việc chính.
Để học sinh có thể nắm rõ được nội dung và ý nghĩa của các truyện dân gian,
tôi đã tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho các em như: Thi vẽ tranh về các
nhân vật, sự việc chính cho học sinh.
PHỤ LỤC 1 (KÈM THEO)
- Trong tiết ôn tập truyện dân gian, tôi yêu cầu các nhóm tái hiện lại các câu
chuyện dân gian thông qua tranh (mỗi nhóm sẽ tái hiện lại một truyện). Vì vậy, học
sinh rất hứng thú và tham gia rất tích cực. Hiệu quả tóm tắt truyện dân gian thông
qua tranh, ảnh tương ứng với sự việc chính được nâng cao rõ rệt.
- Ngoài việc đưa hình ảnh (ứng với các sự việc) vào chương trình chính khóa.
Bản thân còn sử dụng trong các buổi ôn tập bồi dưỡng, phụ đạo học sinh ở buổi
chiều, vào các tiết: Luyện tập tóm tắt, Kể chuyện theo thứ tự kể, Kể chuyện theo
ngôi kể…
* Bước 5: Nhận xét, kiểm tra, đánh giá việc tóm tắt của học sinh.

11

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
Khi học sinh tham gia tóm tắt truyện bằng tranh, giáo viên cần đánh giá sự
sáng tạo của học sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, đánh giá tư thế, tác
phong, cách dùng từ, lời nói và đánh giá nội dung của văn bản.
Giáo viên cần động viên, khích lệ học sinh kịp thời khi học sinh đưa ra những
ý tưởng sáng tạo hoặc thực hiện tốt nhiệm vụ được giao. Chính điều này tác động
trực tiếp tới hiệu quả của việc tóm tắt truyện qua tranh cho học sinh.
Kiểm tra, đánh giá hiệu quả của việc tóm tắt truyện qua tranh thông qua:
- Kiểm tra sản phẩm tóm tắt của học sinh.
- Kiểm tra khả năng nhớ các sự việc chính của học sinh thông qua các bài kiểm tra,
thông qua các câu hỏi hay thông qua trò chơi…

Diệu Huyền – Văn Giang

2.3. Phối kết hợp các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực trong quá
trình hướng dẫn học sinh tóm tắt văn bản qua tranh.
Trong quá trình hướng dẫn học sinh tóm tắt văn bản, giáo viên có thể phối kết
hợp với các phương pháp (phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp trò chơi,
phương pháp dạy học dự án) và kỹ thuật dạy học tích cực (Kĩ thuật giao nhiệm vụ,
giải quyết vấn đề, động não…) với mục tiêu: phát huy được tính tích cực, chủ
động, sáng tạo của học sinh.
Ví dụ 1: Khi dạy tác phẩm Bánh chưng bánh giầy, giáo viên có thể sử dụng
phương pháp trực quan kết hợp thảo luận nhóm với yêu cầu các nhóm: Sắp xếp
lại vị trí của các bức tranh theo sự việc. Sau đó tóm tắt văn bản thông qua tranh.

12

Diệu Huyền – Văn Giang

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
Ví dụ 2: Giáo viên có thể sử dụng phương pháp trò chơi để học sinh tóm tắt văn
bản, thông qua tranh ảnh tương ứng với sự việc chính. Ví dụ: Khi dạy văn bản
Thánh Gióng – SGK Văn 6 tập I, giáo viên có thể cho học sinh tham gia trò chơi:
Nhóm nhanh hơn với yêu cầu: Ghép tranh tương ứng với sự việc chính và từ đó
hãy tóm tắt lại văn bản.

Diệu Huyền – Văn Giang

Ví dụ 3: Giáo viên có thể sử dụng phương pháp dạy học dự án.
Giáo viên giao về nhà cho học sinh các sự việc chính (ví dụ các sự việc chính trong
truyện “Thánh Gióng”) và yêu cầu các nhóm tái hiện lại các sự việc bằng tranh ảnh
(học sinh phân công nhiệm vụ vẽ tranh tới các thành viên) và sắp xếp các tranh
tương ứng với các sự việc, kết nối để tóm tắt lại truyện bằng tranh tương ứng với
sự việc chính.
3. Cách thức, quá trình áp dụng.
3.1. Cách thức
CÁCH THỨC THỰC HIỆN GIẢI PHÁP

13

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
3.2. Quá trình áp dụng
Khi xây dựng giải pháp, tôi thực hiện qua các khâu, bước cơ bản sau đây:
- Thứ nhất: Tìm hiểu về chương trình môn Ngữ văn, tìm hiểu về các phương
pháp dạy học đối với Văn học dân gian. Tìm hiểu về đối tượng học sinh lớp giảng
dạy.
- Thứ hai: Xây dựng phương án tổ chức dạy phần Văn học dân gian bằng việc:
Tóm tắt truyện qua hình ảnh (tranh ứng với các sự việc chính)
- Thứ ba: Tổ chức thực nghiệm sư phạm, áp dụng vào trong quá trình giảng
dạy.
- Thứ tư: Kiểm tra đánh giá hiệu quả trong quá trình áp dụng để có phương án
điều chỉnh cụ thể, hợp lý hơn.
4. Tính mới và hiệu quả áp dụng
4.1. Tính mới
Giải pháp đã xây dựng được nhiều điểm mới như:
- Thứ nhất: Xây dựng giải pháp dựa trên khảo sát đối tượng học sinh trước khi
áp dụng. Sau khi áp dụng lại có những bài điều tra, khảo sát, đánh giá hiệu quả áp
dụng xác thực.
- Thứ hai: Phối kết hợp các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực trong
quá trình hướng dẫn học sinh tóm tắt văn bản qua tranh. Phát huy tối đa khả năng
sáng tạo của mỗi học sinh, giao nhiệm vụ phù hợp với năng lực.
- Thứ ba: Sử dụng tranh tương ứng với sự việc chính khi tóm tắt văn bản
truyện dân gian để làm phong phú và nâng cao hiệu quả của tiết “Nói và nghe”.
- Thứ tư: Tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo bằng tranh tương ứng với
sự việc chính.
4.2. Hiệu quả áp dụng
4.2.1. Hiệu quả chung.
- Giáo viên: Nhận thức rõ hơn về vai trò của việc rèn kỹ năng tóm tắt văn bản
truyện dân gian cho học sinh thông qua tranh, trong các giờ dạy đã có sự định
hướng, quan tâm, rèn kỹ năng này cho học sinh.

14

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
- Học sinh: Khả năng tóm tắt truyện dân gian của các em được nâng cao rõ rệt, các
em cảm thụ tác phẩm cũng tốt hơn. Học sinh khá thành thạo trong việc tóm tắt tác
phẩm. Chất lượng môn học được nâng cao rõ rệt. Học sinh mạnh dạn, tích cực,
chủ động hơn trong việc tham gia hoạt động chiếm lĩnh tri thức. Các em cảm thấy
yêu thích môn học hơn.
4.2.2. Kết quả thực hiện.
2.1. Bảng thang đo hiểu biết và hứng thú của học sinh khi sử dụng tóm tắt
truyện qua tranh.
* Bảng thang đo hiểu biết của học sinh về cách tóm tắt truyện dân gian.
Thái độ

Rất

Tốt

tốt

Bình

Không

Không

thường

tốt

biết chút
nào

1. Em có nắm được yêu cầu của
việc tóm tắt văn bản truyện dân
gian không?
2. Em có tóm tắt văn bản truyện
dân gian tốt không?
3. Trong các giờ học, giáo viên
hướng dẫn lớp tóm tắt văn bản
truyện?
2.2. Bảng thang đo thái độ đối với việc đọc và tóm tắt tác phẩm, với môn học.
Thái độ

Rất

Đồng

đồng

ý

ý

Bình

Không

thường đồng ý

Rất
không
đồng ý

1. Việc tóm tắt tác phẩm thông
qua tranh có gây hứng thú cho
em không?

15

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
2. Bằng việc tóm tắt tác phẩm
qua tranh, em thấy hiểu bài hơn
không?
3. Em tích cực tham gia vào các
hoạt động dạy học.
4. Khi được chủ động chiếm
lĩnh tri thức, em có thấy yêu
môn Văn hơn không?
2.3. Bảng điều tra các yếu tố trước và sau tác động.
Tên bài

Số học

Số học

Học sinh Học sinh Học sinh

sinh giơ

sinh

giơ tay

giơ tay

giơ tay

sinh giơ

tay

không

kể lại

kể thiếu

không

tay tóm

giơ tay

gần như

sự việc

tóm tắt

tắt

được

được

1

2

SGK
Thánh Gióng

9

30

2

6

Học

* Bảng điều tra độ hăng hái của học sinh trước tác động.
Tên bài

Số học

Số học

Học sinh Học sinh Học sinh

sinh giơ

sinh

giơ tay

giơ tay

giơ tay

sinh giơ

tay

không

kể lại

kể thiếu

không

tay tóm

giơ tay

gần như

sự việc

tóm tắt

tắt

được

được

SGK
Sự tích Hồ

Học

23

21

2

0

0

25

25

19

1

0

0

25

32

12

0

0

0

32

Gươm
Bánh chưng
bánh giầy
Em bé thông

16

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
minh
Sọ Dừa

33

11

0

0

0

33

* Bài kiểm tra đánh giá chất lượng đại trà phần đọc-hiểu và phần làm văn.
Điểm/lớp
6C
(sĩ số 44)

0-<2

2-<5

5-<7

7-<9

9 - 10

TB%

0

3(6,8)%)

13(29.5%)

23(52,3%)

5(11.36%)

93.1%

*Bảng số liệu so sánh tỉ lệ các yếu tố khi chưa áp dụng và sau khi áp dụng giải
pháp.
Các yếu tố

Trước khi tác động

Sau khi tác động

đề tài (Tỉ lệ %)

(Tỉ lệ %)

Khả năng đọc tác phẩm của
học sinh
(Mức khá trở lên)
Khả năng tóm tắt văn bản
truyện dân gian của học sinh
(Mức khá trở lên)
Tỉ lệ học sinh khá, giỏi của
môn Văn
Thông qua việc so sánh số liệu ta cũng thấy được sau khi sử sụng biện pháp thì
số lượng học sinh giơ tay xung phong tóm tắt truyện tăng lên đáng kể. Đáng chú ý
hơn là tình trạng học sinh kể thiếu sự việc và không kể được truyện đã không còn.
Tỉ lệ giơ tay tóm tắt được truyện lên tới 98%. Đây chính là hiệu quả của biện pháp
đem lại giúp cho học sinh học tốt trong quá trình học tập và lĩnh hội tri thức.
5. Khả năng áp dụng rộng rãi và đề xuất, kiến nghị.
5.1 Khả năng áp dụng rộng rãi
Đúng như Belinsky đã từng nhận định: “Văn học có ý nghĩa rất lớn, nó là gia
sư của xã hội”. Việc dạy học Văn là cả một nghệ thuật, mà người giáo viên chính
là một người nghệ sĩ. Việc rèn kỹ năng tóm tắt trong văn bản truyện dân gian cho

17

Nâng cao hứng thú và hiệu quả dạy học Ngữ Văn 6 phần Văn học dân gian
bằng việc Tóm tắt truyện qua tranh ảnh
học sinh cũng là cả 1 nghệ thuật của người giáo viên. Trong quá trình giảng dạy,
tôi nhận thấy: việc rèn kỹ năng tóm tắt văn bản truyện dân gian nói riêng, văn bản
truyện nói chung thực sự có hiệu quả. Đề tài có khả năng áp dụng với tất cả các đối
tượng học sinh đang tham gia học tập môn Ngữ văn lớp 6 ở tất cả các trường trong
cả nước. Ngoài ra, giải pháp còn có thể mở rộng và áp dụng với các văn bản truyện
trong chương trình môn Ngữ văn khi hệ thống tranh ảnh phù hợp với ngữ liệu.
Để áp dụng